વેંકટેશ્વર સુપ્રભાતમ્
Venkateswara Suprabhatam in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
વેંકટેશ્વર સુપ્રભાતમ્ (૨૯ શ્લોક) તિરુમલાના વેંકટેશ્વરનું પ્રાતઃ જાગરણ સ્તોત્ર છે, જે મંદિરમાં પ્રતિદિન સવારે ગવાય છે. રામાયણના "કૌસલ્યા સુપ્રજા રામ" શ્લોકથી શરૂ થઈને તે શ્રીનિવાસને જગાડવાની પ્રાર્થના કરે છે, જ્યારે ઋષિ, દેવો અને સમસ્ત સૃષ્ટિ તેમની પૂજા માટે પ્રતીક્ષારત છે. પ્રતિવાદિ ભયંકર અણ્ણન્ રચિત આ બાલાજી ભક્તોની સૌથી પ્રિય પ્રાતઃ પ્રાર્થના છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Sri Venkatesha Suprabhatam — sung daily at the Tirumala Tirupati temple · Prativadi Bhayankara Annangaracharya (15th century) · Medieval (c. 15th century)
વેંકટેશ્વર સુપ્રભાતમ્ની રચના મહાન વૈષ્ણવ આચાર્ય પ્રતિવાદિ ભયંકર અણ્ણંગરાચાર્યે તિરુમલામાં ભગવાન વેંકટેશ્વરને પ્રતિદિન સવારે જગાડવા કરી હતી. તે એ જ શ્લોકને ઉધાર લઈને શરૂ થાય છે જેનાથી ઋષિ વિશ્વામિત્રે રામાયણમાં શ્રીરામને જગાડ્યા હતા, અને સદીઓથી મંદિરમાં દિવસની પ્રથમ સેવા તરીકે ગવાય છે — પ્રત્યેક તિરુપતિ યાત્રિકના હોઠ પર વસેલું પ્રભાત-ગીત.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
કહેવાય છે કે સુપ્રભાતમ્થી ભગવાનને કોમળતાથી જગાડીને દિવસ આરંભ કરવો તેમની પ્રથમ દૃષ્ટિ પામવા સમાન છે — કે વેંકટેશ્વરની કૃપા, જેમને સવારે પ્રેમથી જગાડાય છે, ભક્ત સાથે દિવસભર રહે છે.
મંત્ર
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
કૌસલ્યા સુપ્રજા રામ પૂર્વાસંધ્યા પ્રવર્તતે । ઉત્તિષ્ઠ નરશાર્દૂલ કર્તવ્યં દૈવમાહ્નિકં ॥ 1 ॥ ઉત્તિષ્ઠોત્તિષ્ઠ ગોવિંદ ઉત્તિષ્ઠ ગરુડધ્વજ । ઉત્તિષ્ઠ કમલાકાંત ત્રૈલોક્યં મંગળં કુરુ ॥ 2 ॥ માતસ્સમસ્ત જગતાં મધુકૈટભારેઃ વક્ષોવિહારિણિ મનોહર દિવ્યમૂર્તે । શ્રીસ્વામિનિ શ્રિતજનપ્રિય દાનશીલે શ્રી વેંકટેશ દયિતે તવ સુપ્રભાતં ॥ 3 ॥ તવ સુપ્રભાતમરવિંદ લોચને ભવતુ પ્રસન્નમુખ ચંદ્રમંડલે । વિધિ શંકરેંદ્ર વનિતાભિરર્ચિતે વૃશ શૈલનાથ દયિતે દયાનિધે ॥ 4 ॥ અત્ર્યાદિ સપ્ત ઋષયસ્સમુપાસ્ય સંધ્યાં આકાશ સિંધુ કમલાનિ મનોહરાણિ । આદાય પાદયુગ મર્ચયિતું પ્રપન્નાઃ શેષાદ્રિ શેખર વિભો તવ સુપ્રભાતં ॥ 5 ॥ પંચાનનાબ્જ ભવ ષણ્મુખ વાસવાદ્યાઃ ત્રૈવિક્રમાદિ ચરિતં વિબુધાઃ સ્તુવંતિ । ભાષાપતિઃ પઠતિ વાસર શુદ્ધિ મારાત્ શેષાદ્રિ શેખર વિભો તવ સુપ્રભાતં ॥ 6 ॥ ઈશત્-પ્રફુલ્લ સરસીરુહ નારિકેળ પૂગદ્રુમાદિ સુમનોહર પાલિકાનાં । આવાતિ મંદમનિલઃ સહદિવ્ય ગંધૈઃ શેષાદ્રિ શેખર વિભો તવ સુપ્રભાતં ॥ 7 ॥ ઉન્મીલ્યનેત્ર યુગમુત્તમ પંજરસ્થાઃ પાત્રાવસિષ્ટ કદલી ફલ પાયસાનિ । ભુક્ત્વાઃ સલીલ મથકેળિ શુકાઃ પઠંતિ શેષાદ્રિ શેખર વિભો તવ સુપ્રભાતં ॥ 8 ॥ તંત્રી પ્રકર્ષ મધુર સ્વનયા વિપંચ્યા ગાયત્યનંત ચરિતં તવ નારદોઽપિ । ભાષા સમગ્ર મસકૃત્કરચારુ રમ્યં શેષાદ્રિ શેખર વિભો તવ સુપ્રભાતં ॥ 9 ॥ ભૃંગાવળી ચ મકરંદ રસાનુ વિદ્ધ ઝુંકારગીત નિનદૈઃ સહસેવનાય । નિર્યાત્યુપાંત સરસી કમલોદરેભ્યઃ શેષાદ્રિ શેખર વિભો તવ સુપ્રભાતં ॥ 10 ॥ યોષાગણેન વરદધ્નિ વિમથ્યમાને ઘોષાલયેષુ દધિમંથન તીવ્રઘોષાઃ । રોષાત્કલિં વિદધતે કકુભશ્ચ કુંભાઃ શેષાદ્રિ શેખર વિભો તવ સુપ્રભાતં ॥ 11 ॥ પદ્મેશમિત્ર શતપત્ર ગતાળિવર્ગાઃ હર્તું શ્રિયં કુવલયસ્ય નિજાંગલક્ષ્મ્યાઃ । ભેરી નિનાદમિવ ભિભ્રતિ તીવ્રનાદં શેષાદ્રિ શેખર વિભો તવ સુપ્રભાતં ॥ 12 ॥ શ્રીમન્નભીષ્ટ વરદાખિલ લોક બંધો શ્રી શ્રીનિવાસ જગદેક દયૈક સિંધો । શ્રી દેવતા ગૃહ ભુજાંતર દિવ્યમૂર્તે શ્રી વેંકટાચલપતે તવ સુપ્રભાતં ॥ 13 ॥ શ્રી સ્વામિ પુષ્કરિણિકાપ્લવ નિર્મલાંગાઃ શ્રેયાર્થિનો હરવિરિંચિ સનંદનાદ્યાઃ । દ્વારે વસંતિ વરવેત્ર હતોત્ત માંગાઃ શ્રી વેંકટાચલપતે તવ સુપ્રભાતં ॥ 14 ॥ શ્રી શેષશૈલ ગરુડાચલ વેંકટાદ્રિ નારાયણાદ્રિ વૃષભાદ્રિ વૃષાદ્રિ મુખ્યાં । આખ્યાં ત્વદીય વસતે રનિશં વદંતિ શ્રી વેંકટાચલપતે તવ સુપ્રભાતં ॥ 15 ॥ સેવાપરાઃ શિવ સુરેશ કૃશાનુધર્મ રક્ષોંબુનાથ પવમાન ધનાધિ નાથાઃ । બદ્ધાંજલિ પ્રવિલસન્નિજ શીર્ષદેશાઃ શ્રી વેંકટાચલપતે તવ સુપ્રભાતં ॥ 16 ॥ ધાટીષુ તે વિહગરાજ મૃગાધિરાજ નાગાધિરાજ ગજરાજ હયાધિરાજાઃ । સ્વસ્વાધિકાર મહિમાધિક મર્થયંતે શ્રી વેંકટાચલપતે તવ સુપ્રભાતં ॥ 17 ॥ સૂર્યેંદુ ભૌમ બુધવાક્પતિ કાવ્યશૌરિ સ્વર્ભાનુકેતુ દિવિશત્-પરિશત્-પ્રધાનાઃ । ત્વદ્દાસદાસ ચરમાવધિ દાસદાસાઃ શ્રી વેંકટાચલપતે તવ સુપ્રભાતં ॥ 18 ॥ તત્-પાદધૂળિ ભરિત સ્ફુરિતોત્તમાંગાઃ સ્વર્ગાપવર્ગ નિરપેક્ષ નિજાંતરંગાઃ । કલ્પાગમા કલનયાઽઽકુલતાં લભંતે શ્રી વેંકટાચલપતે તવ સુપ્રભાતં ॥ 19 ॥ ત્વદ્ગોપુરાગ્ર શિખરાણિ નિરીક્ષમાણાઃ સ્વર્ગાપવર્ગ પદવીં પરમાં શ્રયંતઃ । મર્ત્યા મનુષ્ય ભુવને મતિમાશ્રયંતે શ્રી વેંકટાચલપતે તવ સુપ્રભાતં ॥ 20 ॥ શ્રી ભૂમિનાયક દયાદિ ગુણામૃતાબ્દે દેવાદિદેવ જગદેક શરણ્યમૂર્તે । શ્રીમન્નનંત ગરુડાદિભિ રર્ચિતાંઘ્રે શ્રી વેંકટાચલપતે તવ સુપ્રભાતં ॥ 21 ॥ શ્રી પદ્મનાભ પુરુષોત્તમ વાસુદેવ વૈકુંઠ માધવ જનાર્ધન ચક્રપાણે । શ્રી વત્સ ચિહ્ન શરણાગત પારિજાત શ્રી વેંકટાચલપતે તવ સુપ્રભાતં ॥ 22 ॥ કંદર્પ દર્પ હર સુંદર દિવ્ય મૂર્તે કાંતા કુચાંબુરુહ કુટ્મલ લોલદૃષ્ટે । કલ્યાણ નિર્મલ ગુણાકર દિવ્યકીર્તે શ્રી વેંકટાચલપતે તવ સુપ્રભાતં ॥ 23 ॥ મીનાકૃતે કમઠકોલ નૃસિંહ વર્ણિન્ સ્વામિન્ પરશ્વથ તપોધન રામચંદ્ર । શેષાંશરામ યદુનંદન કલ્કિરૂપ શ્રી વેંકટાચલપતે તવ સુપ્રભાતં ॥ 24 ॥ એલાલવંગ ઘનસાર સુગંધિ તીર્થં દિવ્યં વિયત્સરિતિ હેમઘટેષુ પૂર્ણં । ધૃત્વાદ્ય વૈદિક શિખામણયઃ પ્રહૃષ્ટાઃ તિષ્ઠંતિ વેંકટપતે તવ સુપ્રભાતં ॥ 25 ॥ ભાસ્વાનુદેતિ વિકચાનિ સરોરુહાણિ સંપૂરયંતિ નિનદૈઃ કકુભો વિહંગાઃ । શ્રીવૈષ્ણવાઃ સતત મર્થિત મંગળાસ્તે ધામાશ્રયંતિ તવ વેંકટ સુપ્રભાતં ॥ 26 ॥ બ્રહ્માદયા સ્સુરવરા સ્સમહર્ષયસ્તે સંતસ્સનંદન મુખાસ્ત્વથ યોગિવર્યાઃ । ધામાંતિકે તવ હિ મંગળ વસ્તુ હસ્તાઃ શ્રી વેંકટાચલપતે તવ સુપ્રભાતં ॥ 27 ॥ લક્શ્મીનિવાસ નિરવદ્ય ગુણૈક સિંધો સંસારસાગર સમુત્તરણૈક સેતો । વેદાંત વેદ્ય નિજવૈભવ ભક્ત ભોગ્ય શ્રી વેંકટાચલપતે તવ સુપ્રભાતં ॥ 28 ॥ ઇત્થં વૃષાચલપતેરિહ સુપ્રભાતં યે માનવાઃ પ્રતિદિનં પઠિતું પ્રવૃત્તાઃ । તેષાં પ્રભાત સમયે સ્મૃતિરંગભાજાં પ્રજ્ઞાં પરાર્થ સુલભાં પરમાં પ્રસૂતે ॥ 29 ॥
Kausalya Supraja Rama Purvasandhya Pravartate | Uttishtha Narashardula Kartavyam Daivamahnikam || 1 || Uttishthottishtha Govinda Uttishtha Garudadhvaja | Uttishtha Kamalakanta Trailokyam Mangal̤am Kuru || 2 || Matassamasta Jagatam Madhukaitabhareh Vakshoviharini Manohara Divyamurte | Shrisvamini Shritajanapriya Danashile Shri Venkatesha Dayite Tava Suprabhatam || 3 || Tava Suprabhatamaravinda Locane Bhavatu Prasannamukha Candramamdale | Vidhi Shankarendra Vanitabhirarcite Vrisha Shailanatha Dayite Dayanidhe || 4 || Atryadi Sapta Rishayassamupasya Sandhyam Akasha Sindhu Kamalani Manoharani | Adaya Padayuga Marcayitum Prapannah Sheshadri Shekhara Vibho Tava Suprabhatam || 5 || Pancananabja Bhava Shanmukha Vasavadyah Traivikramadi Caritam Vibudhah Stuvanti | Bhashapatih Pathati Vasara Shuddhi Marat Sheshadri Shekhara Vibho Tava Suprabhatam || 6 || Ishat-praphulla Sarasiruha Narikel̤a Pugadrumadi Sumanohara Palikanam | Avati Mandamanilah Sahadivya Gandhaih Sheshadri Shekhara Vibho Tava Suprabhatam || 7 || Unmilyanetra Yugamuttama Panjarasthah Patravasishta Kadali Phala Payasani | Bhuktvah Salila Mathakel̤i Shukah Pathanti Sheshadri Shekhara Vibho Tava Suprabhatam || 8 || Tantri Prakarsha Madhura Svanaya Vipancya Gayatyananta Caritam Tava Narado'pi | Bhasha Samagra Masakritkaracaru Ramyam Sheshadri Shekhara Vibho Tava Suprabhatam || 9 || Bhringaval̤i Ca Makaranda Rasanu Viddha Jhunkaragita Ninadaih Sahasevanaya | Niryatyupanta Sarasi Kamalodarebhyah Sheshadri Shekhara Vibho Tava Suprabhatam || 10 || Yoshaganena Varadadhni Vimathyamane Ghoshalayeshu Dadhimanthana Tivraghoshah | Roshatkalim Vidadhate Kakubhashca Kumbhah Sheshadri Shekhara Vibho Tava Suprabhatam || 11 || Padmeshamitra Shatapatra Gatal̤ivargah Hartum Shriyam Kuvalayasya Nijangalakshmyah | Bheri Ninadamiva Bhibhrati Tivranadam Sheshadri Shekhara Vibho Tava Suprabhatam || 12 || Shrimannabhishta Varadakhila Loka Bandho Shri Shrinivasa Jagadeka Dayaika Sindho | Shri Devata Griha Bhujantara Divyamurte Shri Venkatacalapate Tava Suprabhatam || 13 || Shri Svami Pushkarinikaplava Nirmalangah Shreyarthino Haravirinci Sanandanadyah | Dvare Vasanti Varavetra Hatotta Mangah Shri Venkatacalapate Tava Suprabhatam || 14 || Shri Sheshashaila Garudacala Venkatadri Narayanadri Vrishabhadri Vrishadri Mukhyam | Akhyam Tvadiya Vasate Ranisham Vadanti Shri Venkatacalapate Tava Suprabhatam || 15 || Sevaparah Shiva Suresha Krishanudharma Rakshombunatha Pavamana Dhanadhi Nathah | Baddhanjali Pravilasannija Shirshadeshah Shri Venkatacalapate Tava Suprabhatam || 16 || Dhatishu Te Vihagaraja Mrigadhiraja Nagadhiraja Gajaraja Hayadhirajah | Svasvadhikara Mahimadhika Marthayante Shri Venkatacalapate Tava Suprabhatam || 17 || Suryendu Bhauma Budhavakpati Kavyashauri Svarbhanuketu Divishat-parishat-pradhanah | Tvaddasadasa Caramavadhi Dasadasah Shri Venkatacalapate Tava Suprabhatam || 18 || Tat-padadhul̤i Bharita Sphuritottamangah Svargapavarga Nirapeksha Nijantarangah | Kalpagama Kalanaya''kulatam Labhante Shri Venkatacalapate Tava Suprabhatam || 19 || Tvadgopuragra Shikharani Nirikshamanah Svargapavarga Padavim Paramam Shrayantah | Martya Manushya Bhuvane Matimashrayante Shri Venkatacalapate Tava Suprabhatam || 20 || Shri Bhuminayaka Dayadi Gunamritabde Devadideva Jagadeka Sharanyamurte | Shrimannananta Garudadibhi Rarcitanghre Shri Venkatacalapate Tava Suprabhatam || 21 || Shri Padmanabha Purushottama Vasudeva Vaikumtha Madhava Janardhana Cakrapane | Shri Vatsa Cihna Sharanagata Parijata Shri Venkatacalapate Tava Suprabhatam || 22 || Kandarpa Darpa Hara Sundara Divya Murte Kanta Kucamburuha Kutmala Loladrishte | Kalyana Nirmala Gunakara Divyakirte Shri Venkatacalapate Tava Suprabhatam || 23 || Minakrite Kamathakola Nrisimha Varnin Svamin Parashvatha Tapodhana Ramacandra | Sheshamsharama Yadunandana Kalkirupa Shri Venkatacalapate Tava Suprabhatam || 24 || Elalavanga Ghanasara Sugandhi Tirtham Divyam Viyatsariti Hemaghateshu Purnam | Dhritvadya Vaidika Shikhamanayah Prahrishtah Tishthanti Venkatapate Tava Suprabhatam || 25 || Bhasvanudeti Vikacani Saroruhani Sampurayanti Ninadaih Kakubho Vihangah | Shrivaishnavah Satata Marthita Mangal̤aste Dhamashrayanti Tava Venkata Suprabhatam || 26 || Brahmadaya Ssuravara Ssamaharshayaste Santassanandana Mukhastvatha Yogivaryah | Dhamantike Tava Hi Mangal̤a Vastu Hastah Shri Venkatacalapate Tava Suprabhatam || 27 || Lakshminivasa Niravadya Gunaika Sindho Samsarasagara Samuttaranaika Seto | Vedanta Vedya Nijavaibhava Bhakta Bhogya Shri Venkatacalapate Tava Suprabhatam || 28 || Ittham Vrishacalapateriha Suprabhatam Ye Manavah Pratidinam Pathitum Pravrittah | Tesham Prabhata Samaye Smritirangabhajam Prajnam Parartha Sulabham Paramam Prasute || 29 ||
અર્થ:વેંકટેશ્વર સુપ્રભાતમ્ તિરુમલાના ભગવાન વેંકટેશ્વર (બાલાજી)નું પ્રાતઃકાલીન “જાગરણ” સ્તોત્ર છે — જે દરરોજ પરોઢે તિરુમલા તિરુપતિ મંદિરમાં ભગવાનને નિદ્રામાંથી જગાડવા ગવાય છે. તેનો આરંભ રામાયણના એ પ્રસિદ્ધ શ્લોકથી થાય છે જેનાથી ઋષિ વિશ્વામિત્ર રામને જગાડે છે — “કૌસલ્યાના સુપુત્ર રામ, પરોઢ થઈ રહી છે; ઊઠો, હે પુરુષોત્તમ” — અને પછી શ્લોકે-શ્લોકે શ્રીનિવાસને જાગવા પ્રાર્થે છે: ઋષિગણ આકાશગંગાનાં કમળ લઈ તૈયાર ઊભા છે, દેવો અને તેમની દેવીઓ તેમના ચરણની પૂજા માટે રાહ જુએ છે, પંખીઓ ગાય છે ને દીવા પ્રગટ્યા છે. પ્રતિવાદિ ભયંકર અન્નંગરાચાર્ય રચિત આ સ્તોત્ર દક્ષિણ ભારતનાં સૌથી પ્રિય ભક્તિ-પ્રભાતગીતોમાંનું એક છે; અસંખ્ય ભક્તો પોતાનો દિવસ ભગવાન સાથે શરૂ કરવા દરરોજ તેનું પઠન કરે છે.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
Venkateswara Suprabhatam પાઠના લાભ
ભગવાન સાથે દિવસ આરંભ કરવાની પરંપરાગત રીત — સવારે વેંકટેશ્વર (બાલાજી)ને જગાડવા ગવાય છે, જે સવારને તેમની ઉપસ્થિતિ અને કૃપાથી ભરી દે છે.
તિરુપતિ બાલાજીના ભક્તો શુભ દિવસારંભ, મનની શાંતિ અને ભગવાનના આશીર્વાદ માટે તેનું નિત્ય પઠન કરે છે.
માનવામાં આવે છે કે જે પ્રતિદિન સવારે તેને ભક્તિથી પઢે છે, તેમને તે સમૃદ્ધિ, રક્ષણ અને પ્રાર્થનાઓની પૂર્તિ આપે છે.
એક કોમળ, મધુર સ્તોત્ર જે કોઈપણ શીખી શકે — પ્રાતઃ પૂજા માટે અને ઘરમાં ભક્તિ જગાડવા માટે આદર્શ.
બ્રહ્મ મુહૂર્ત (પ્રાતઃપૂર્વ) અને સૂર્યોદય સમયે, અને શનિવાર, વેંકટેશ્વરના દિવસે, સૌથી શુભ.
Venkateswara Suprabhatam જપ વિધિ
સવારે સ્નાન પછી ભગવાન વેંકટેશ્વર (બાલાજી)ની પ્રતિમા સમક્ષ પૂર્વ દિશા તરફ મુખ કરી પઠન કરો. જાગરણ શ્લોક "કૌસલ્યા સુપ્રજા રામ"થી શરૂ કરો અને સ્તોત્રને કોમળતાથી આગળ વધારો, જાણે પ્રેમપૂર્વક ભગવાનને જગાડી રહ્યા હો. દીપ પ્રગટાવો અને પુષ્પ અર્પણ કરો; પરંપરાગત રીતે તેના પછી વેંકટેશ્વર સ્તોત્રમ્, પ્રપત્તિ અને મંગલાશાસનમ્ કરાય છે. ભગવાનના સ્મરણથી દિવસ આરંભ કરવા તેને ગાઈ શકાય કે મૃદુ સ્વરે પઢી શકાય.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ Venkateswara Suprabhatam શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ