ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਂ ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਂ ਚ — ਭੋਜਨੋਤ੍ਤਰ (ਪਾਚਨ) ਮਨ੍ਤ੍ਰ
अगस्त्यं कुम्भकर्णं च — भोजनोत्तर (पाचन) मन्त्र in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਛੋਟਾ ਸ਼ਲੋਕ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ (ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ) ਹੁਣੇ ਹੀ ਗ੍ਰਹਣ ਕੀਤੇ ਅੰਨ ਦੇ ਠੀਕ ਪਾਚਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਲਈ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਵਿਭੂਤੀਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਪਾਰ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪਾਚਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ — ਸਮੁੰਦਰ-ਪਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਗਸਤਯ, ਕੁੰਭਕਰਣ, ਸ਼ਨੀ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਅਗਨੀ ਬੜਬਾਨਲ ਅਤੇ ਭੀਮ (ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ)। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ ਭਗਤ ਪ੍ਰਬਲ ਜਠਰਾਗਨੀ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਸਿਹਤ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Traditional smarana (remembrance) shloka recited after meals · Traditional · Classical
ਇਹ ਪਿਆਰਾ ਸ਼ਲੋਕ ਭੋਜਨ ਤੇ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਭਗਤੀ-ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਭੋਜਨ ਕਰ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਗਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਵਿਭੂਤੀਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਸਾਧਾਰਨ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪਾਚਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ — ਅਗਸਤਯ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇੱਕੋ ਘੁੱਟ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਨਿਗਲ ਲਿਆ; ਅਪਾਰ ਭੁੱਖ ਵਾਲੇ ਕੁੰਭਕਰਣ ਤੇ ਭੀਮ; ਸ਼ਨੀ; ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਅਗਨੀ ਬੜਬਾਨਲ ਜੋ ਨਿਰੰਤਰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਜਲ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। 'ਭੋਜਨ ਦੇ ਪਾਚਨ ਲਈ' ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਸਹਿਜ ਤੇ ਭਗਤੀ-ਭਰਪੂਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਬਲ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਗਨੀ, ਉੱਤਮ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਖਦ ਆਰਾਮ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਮੁੰਦਰ-ਪਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਗਸਤਯ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਾਰੀ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਵੀ ਸਹਿਜੇ ਪਚਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪ੍ਰਬਲ ਪਾਚਨ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ ਮਨ ਸਰੀਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਹਜ਼ਮੀ ਤੋਂ ਕਦੇ ਪੀੜਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਮੰਤਰ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਂ ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਂ ਚ ਸ਼ਨਿਂ ਚ ਬਡਬਾਨਲਮ੍ । ਆਹਾਰਪਰਿਣਾਮਾਰ੍ਥਂ ਸ੍ਮਰਾਮਿ ਚ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰਮ੍ ॥
Agastyam Kumbhakarnam cha Shanim cha Badabanalam Ahara-parinamartham smarami cha Vrikodaram
ਅਰਥ:ਆਪਣੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਠੀਕ ਪਾਚਨ ਲਈ ਮੈਂ ਅਗਸਤਯ, ਕੁੰਭਕਰਣ, ਸ਼ਨੀ, ਬੜਬਾਨਲ (ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਅਗਨੀ) ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ (ਭੀਮ) ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ — ਜੋ ਸਾਰੇ ਅਪਾਰ ਪਾਚਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
अगस्त्यं कुम्भकर्णं च — भोजनोत्तर (पाचन) मन्त्र ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ (ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ) ਹੁਣੇ ਹੀ ਖਾਧੇ ਅੰਨ ਦੇ ਠੀਕ ਪਾਚਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਲਈ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜ ਪੌਰਾਣਿਕ 'ਮਹਾਨ ਪਾਚਕਾਂ' — ਅਗਸਤਯ, ਕੁੰਭਕਰਣ, ਸ਼ਨੀ, ਬੜਬਾਨਲ ਅਤੇ ਭੀਮ — ਨੂੰ ਆਵਾਹਨ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਬਲ ਜਠਰਾਗਨੀ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਉੱਤਮ ਸਿਹਤ, ਹਲਕਾ ਪੇਟ ਅਤੇ ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੜ੍ਹਨ 'ਤੇ ਸੁਖਦ ਨੀਂਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਮਨਮੋਹਕ, ਸੌਖਾ ਯਾਦ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਲੋਕ ਜੋ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਮਈ, ਭਗਤੀ-ਭਰਪੂਰ ਕਰਮ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਅਤੇ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ ਵੱਲ ਸੁਚੇਤ ਧਿਆਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇੰਨਾ ਸਰਲ ਕਿ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਭੋਜਨ-ਦਿਨਚਰਯਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੜ੍ਹ ਸਕੇ।
अगस्त्यं कुम्भकर्णं च — भोजनोत्तर (पाचन) मन्त्र ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਭੋਜਨ ਮੁਕਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ — ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ ਰਾਤ ਦੇ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੌਣ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ — ਭੋਜਨ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਚ ਜਾਵੇ ਇਹ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੋ। ਜਪਦੇ ਸਮੇਂ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਾਮਿਤ ਪ੍ਰਬਲ ਪਾਚਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਪੰਜ ਵਿਭੂਤੀਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਸਿਹਤਮੰਦ, ਦੀਪਤੀਮਾਨ ਜਠਰਾਗਨੀ ਦੀ ਕੋਮਲ ਕਲਪਨਾ ਕਰੋ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ अगस्त्यं कुम्भकर्णं च — भोजनोत्तर (पाचन) मन्त्र ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ