ਸੁਖਕਰ੍ਤਾ ਦੁਖਹਰ੍ਤਾ — ਗਣੇਸ਼ ਆਰਤੀ
सुखकर्ता दुखहर्ता — गणेश आरती in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
'ਸੁਖਕਰਤਾ ਦੁਖਹਰਤਾ' ਸੰਤ ਰਾਮਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਹਰਮਨਪਿਆਰੀ ਆਰਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਦੁਖ ਹਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਘਨਹਰਤਾ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਗਣੇਸ਼ ਚਤੁਰਥੀ ਦੌਰਾਨ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Composed by Sant Ramdas · Samarth Ramdas · 17th century CE
ਸੰਤ ਰਾਮਦਾਸ (1608-1681), ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂ, ਨੇ ਇਹ ਆਰਤੀ ਆਪਣੇ ਮਰਾਠੀ ਭਗਤੀ-ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅੰਗ ਵਜੋਂ ਰਚੀ। ਇਹ ਸਰਲ, ਸਸ਼ਕਤ ਮਰਾਠੀ ਪਦਾਂ ਵਿੱਚ ਗਣੇਸ਼ ਪੂਜਾ ਦਾ ਸਾਰ ਸਮੋਏ ਹੋਏ ਹੈ। ਇਹ ਆਰਤੀ ਗਣੇਸ਼ ਚਤੁਰਥੀ ਉਤਸਵਾਂ ਦੀ ਪਰਿਆਇ ਬਣ ਗਈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ 1893 ਵਿੱਚ ਲੋਕਮਾਨਯ ਤਿਲਕ ਦੁਆਰਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਸਮੇਂ ਜਨਤਕ ਗਣੇਸ਼ੋਤਸਵ ਹਰਮਨਪਿਆਰੇ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਗਣੇਸ਼ ਚਤੁਰਥੀ ਦੌਰਾਨ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕਰੋੜਾਂ ਗਣੇਸ਼ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੁੱਧ ਦਾ ਅਰਘ 'ਪੀਂਦੀਆਂ' ਹਨ — 1995 ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੇਖੀ ਘਟਨਾ। ਵਿਗਿਆਨ ਇਸ ਨੂੰ ਕੇਸ਼ਿਕਾ ਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਭਗਤ ਇਸ ਨੂੰ ਗਣੇਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਅਰਘ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। 'ਸੁਖਕਰਤਾ ਦੁਖਹਰਤਾ' ਆਰਤੀ ਦਾ ਵਚਨ — 'ਦਰਸ਼ਨਮਾਤਰੇ ਮਨਕਾਮਨਾ ਪੂਰਤੀ' (ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ) — ਅਣਗਿਣਤ ਭਗਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਖੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਗਣੇਸ਼ ਚਤੁਰਥੀ ਦੌਰਾਨ ਮਨੋਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੀ ਚਮਤਕਾਰੀ ਪੂਰਤੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ ਜਪੋ
ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੂਰਾ ਪਾਠ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਸੁਖਕਰ੍ਤਾ ਦੁਖਹਰ੍ਤਾ ਵਾਰ੍ਤਾ ਵਿਘ੍ਨਾਚੀ। ਨੁਰਵੀ ਪੁਰਵੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕ੍ਰਿਪਾ ਜਯਾਚੀ। ਸਰ੍ਵਾਂਗੀ ਸੁਂਦਰ ਉਟੀ ਸ਼ੇਂਦੁਰਾਚੀ। ਕਂਠੀ ਝਲ਼ਕੇ ਮਾਲ਼ ਮੁਕ੍ਤਾਫਲ਼ਾਚੀ॥
Sukhkarta Dukhharta Varta Vighnachi Nuravi Puravi Prem Krupa Jayachi Sarvangi Sundar Uti Shendurachi Kanthi Jhalke Mal Muktaphalachi
ਅਰਥ:ਜੋ ਸੁਖ ਦਿੰਦੇ ਅਤੇ ਦੁਖ ਹਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵਿਘਨਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵਿਜਈ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸੁੰਦਰ ਸਰੀਰ ਸਿੰਦੂਰ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਜਯ ਦੇਵ ਜਯ ਦੇਵ ਜਯ ਮਂਗਲਮੂਰ੍ਤੀ। ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਤ੍ਰੇ ਮਨਕਾਮਨਾ ਪੁਰਤੀ। ਜਯ ਦੇਵ ਜਯ ਦੇਵ॥
Jai Dev Jai Dev Jai Mangalmurti Darshanmatre Mankamana Purti Jai Dev Jai Dev
ਅਰਥ:ਜੈ ਦੇਵ, ਜੈ ਦੇਵ, ਜੈ ਮੰਗਲਮੂਰਤੀ! ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਮਨੋਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੈ ਦੇਵ, ਜੈ ਦੇਵ!
ਰਤ੍ਨਖਚਿਤ ਫਰਾ ਤੁਜ ਗੌਰੀਕੁਮਰਾ। ਚਂਦਨਾਚੀ ਉਟੀ ਕੁਂਕੁਮਕੇਸ਼ਰਾ। ਹਿਰੇਜਡਿਤ ਮੁਕੁਟ ਸ਼ੋਭਤੋ ਬਰਾ। ਰੁਣਝੁਣਤੀ ਨੂਪੁਰੇ ਚਰਣੀ ਘਾਗਰਿਯਾ॥
Ratnakhachit Fara Tuj Gaurikumara Chandanachi Uti Kumkumkeshara Hirejdit Mukut Shobhato Bara Runjhunati Noopure Charani Ghagariya
ਅਰਥ:ਹੇ ਗੌਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਆਪ ਦਾ ਸਿੰਘਾਸਨ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਹੈ। ਆਪ ਚੰਦਨ, ਕੁੰਕੁਮ ਅਤੇ ਕੇਸਰ ਨਾਲ ਲੇਪੇ ਹੋਏ ਹੋ। ਹੀਰਿਆਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਮੁਕਟ ਆਪ ਉੱਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ੋਭਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਪ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਝਾਂਜਰਾਂ ਰੁਣਝੁਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਜਯ ਦੇਵ ਜਯ ਦੇਵ ਜਯ ਮਂਗਲਮੂਰ੍ਤੀ। ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਤ੍ਰੇ ਮਨਕਾਮਨਾ ਪੁਰਤੀ। ਜਯ ਦੇਵ ਜਯ ਦੇਵ॥
Jai Dev Jai Dev Jai Mangalmurti Darshanmatre Mankamana Purti Jai Dev Jai Dev
ਅਰਥ:ਜੈ ਦੇਵ, ਜੈ ਦੇਵ, ਜੈ ਮੰਗਲਮੂਰਤੀ! ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਮਨੋਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੈ ਦੇਵ, ਜੈ ਦੇਵ!
ਲਂਬੋਦਰ ਪੀਤਾਂਬਰ ਫਣਿਵਰਬਂਧਨਾ। ਸਰਲ਼ ਸੋਂਡ ਵਕ੍ਰਤੁਂਡ ਤ੍ਰਿਨਯਨਾ। ਦਾਸ ਰਾਮਾਚੇ ਵਾਟ ਪਾਹੇ ਸਦਨਾ। ਸਂਕਟੀ ਪਾਵਾਵੇ ਨਿਰ੍ਵਾਣੀ ਰਕ੍ਸ਼ਾਵੇ ਸੁਰਵਰਵਂਦਨਾ॥
Lambodar Pitambar Phanivar Bandhana Saral Sond Vakratunda Trinayana Das Ramache Vaat Pahe Sadana Sankati Pavave Nirvani Rakshave SurvarVandana
ਅਰਥ:ਹੇ ਲੰਬੋਦਰ, ਪੀਤਾਂਬਰਧਾਰੀ, ਸਰਪਰਾਜ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ। ਸਰਲ ਸੁੰਡ ਅਤੇ ਵਕ੍ਰਤੁੰਡ ਵਾਲੇ, ਤ੍ਰਿਨੇਤਰਧਾਰੀ। ਹੇ ਰਾਮ ਦੇ ਸੇਵਕ, ਆਪ ਦੇ ਭਗਤ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਪ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੰਕਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਓ, ਅੰਤਿਮ ਛਿਣ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵੰਦਿਤ।
ਜਯ ਦੇਵ ਜਯ ਦੇਵ ਜਯ ਮਂਗਲਮੂਰ੍ਤੀ। ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਤ੍ਰੇ ਮਨਕਾਮਨਾ ਪੁਰਤੀ। ਜਯ ਦੇਵ ਜਯ ਦੇਵ॥
Jai Dev Jai Dev Jai Mangalmurti Darshanmatre Mankamana Purti Jai Dev Jai Dev
ਅਰਥ:ਜੈ ਦੇਵ, ਜੈ ਦੇਵ, ਜੈ ਮੰਗਲਮੂਰਤੀ! ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਮਨੋਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੈ ਦੇਵ, ਜੈ ਦੇਵ!
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
सुखकर्ता दुखहर्ता — गणेश आरती ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਹਰਮਨਪਿਆਰੀ ਆਰਤੀ — ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰ ਗਣੇਸ਼ ਚਤੁਰਥੀ 'ਤੇ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
'ਦਰਸ਼ਨਮਾਤਰੇ ਮਨਕਾਮਨਾ ਪੂਰਤੀ' — ਕੇਵਲ ਗਣੇਸ਼ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਮਨੋਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ — ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਰਾਠੀ ਭਗਤ-ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ।
ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਜਿਹੇ 10 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਗਣੇਸ਼ ਚਤੁਰਥੀ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਲਾਜ਼ਮੀ।
ਵਿਘਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰਦੀ ਹੈ (ਵਿਘਨਹਰਤਾ) ਅਤੇ ਸੁਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ (ਸੁਖਕਰਤਾ)।
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਵਪੂਰਨ ਆਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ।
सुखकर्ता दुखहर्ता — गणेश आरती ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਇਹ ਆਰਤੀ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਣੇਸ਼ ਪੂਜਾ ਸਮੇਂ ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ 10 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਗਣੇਸ਼ ਚਤੁਰਥੀ ਉਤਸਵ ਦੌਰਾਨ। ਬਹੁ-ਬੱਤੀ ਦੀਪ (ਪੰਚਾਰਤੀ) ਜਗਾਓ। ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਅੱਗੇ ਇਸ ਨੂੰ ਗੋਲਾਕਾਰ ਘੁਮਾਓ। ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਾ ਮਿਲ ਕੇ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, 'ਜੈ ਦੇਵ ਜੈ ਦੇਵ' ਟੇਕ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਵਪੂਰਨ ਪਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗਣੇਸ਼ ਚਤੁਰਥੀ 'ਤੇ ਗੈਰ-ਮਰਾਠੀ ਭਗਤ ਵੀ ਇਹ ਆਰਤੀ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ सुखकर्ता दुखहर्ता — गणेश आरती ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ