ਕਾਸ਼ੀ ਪਞ੍ਚਕਮ੍
काशी पञ्चकम् in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
ਕਾਸ਼ੀ ਪੰਚਕਮ੍ ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਰਚਿਤ ਕਾਸ਼ੀ (ਵਾਰਾਣਸੀ) ਬਾਰੇ ਪੰਜ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਤੋਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਅੰਤਰ-ਆਸਣ ਦੱਸਦਾ ਹੈ — ਮਨ ਦਾ ਸ਼ਮਨ ਹੀ ਕਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਉਸ ਦੀ ਨਿੱਤ ਗੰਗਾ ਹੈ। ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਪਾਠ ਲਈ ਯੋਗ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Ascribed to Adi Shankaracharya · Adi Shankaracharya · Classical
ਕਾਸ਼ੀ ਪੰਚਕਮ੍ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ ਤੇ ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਆਰੋਪਿਤ ਹੈ। ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਦੇ ਕਾਸ਼ੀ (ਵਾਰਾਣਸੀ) ਬਾਰੇ ਇਹ ਪੰਜ ਸ਼ਲੋਕ ਪਵਿੱਤਰ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਅੰਤਰ-ਆਸਣ ਦੱਸਦੇ ਹਨ: ਮਨ ਦਾ ਸ਼ਮਨ ਹੀ ਕਾਸ਼ੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਉਸ ਦੀ ਨਿੱਤ ਗੰਗਾ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚੇ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਭਰੇ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਕਾਸ਼ੀ ਪੰਚਕਮ੍ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਦਿਵਯ ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚਣ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਪੁਕਾਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਤਿਆਗਦੀ।
ਮੰਤਰ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਮਨੋਨਿਵ੍ਰਿਤ੍ਤਿਃ ਪਰਮੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃ ਸਾ ਤੀਰ੍ਥਵਰ੍ਯਾ ਮਣਿਕਰ੍ਣਿਕਾ ਚ । ਜ੍ਞਾਨਪ੍ਰਵਾਹਾ ਵਿਮਲਾਦਿਗਙ੍ਗਾ ਸਾ ਕਾਸ਼ਿਕਾਹਂ ਨਿਜਬੋਧਰੂਪਾ ॥ ੧॥ ਯਸ੍ਯਾਮਿਦਂ ਕਲ੍ਪਿਤਮਿਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਂ ਚਰਾਚਰਂ ਭਾਤਿ ਮਨੋਵਿਲਾਸਮ੍ । ਸਚ੍ਚਿਤ੍ਸੁਖੈਕਾ ਪਰਮਾਤ੍ਮਰੂਪਾ ਸਾ ਕਾਸ਼ਿਕਾਹਂ ਨਿਜਬੋਧਰੂਪਾ ॥ ੨॥ ਇਨ੍ਦ੍ਰਵਜ੍ਰਾ ਛਨ੍ਦ - ਕੋਸ਼ੇਸ਼ੁ ਪਞ੍ਚਸ੍ਵਧਿਰਾਜਮਾਨਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਭਵਾਨੀ ਪ੍ਰਤਿਦੇਹਗੇਹਮ੍ । ਸਾਕ੍ਸ਼ੀ ਸ਼ਿਵਃ ਸਰ੍ਵਗਤੋऽਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾ ਸਾ ਕਾਸ਼ਿਕਾਹਂ ਨਿਜਬੋਧਰੂਪਾ ॥ ੩॥ ਅਨੁਸ਼੍ਟੁਪ੍ ਛਨ੍ਦ - ਕਾਸ਼੍ਯਾਂ ਹਿ ਕਾਸ਼੍ਯਤੇ ਕਾਸ਼ੀ ਕਾਸ਼ੀ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਕਾ । ਸਾ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਦਿਤਾ ਯੇਨ ਤੇਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਹਿ ਕਾਸ਼ਿਕਾ ॥ ੪॥ ਸ੍ਰਗ੍ਧਰਾ ਛਨ੍ਦ - ਕਾਸ਼ੀਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨ-ਜਨਨੀ ਵ੍ਯਾਪਿਨੀ ਜ੍ਞਾਨਗਙ੍ਗਾ । ਭਕ੍ਤਿਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਗਯੇਯਂ ਨਿਜਗੁਰੁ-ਚਰਣਧ੍ਯਾਨਯੋਗਃ ਪ੍ਰਯਾਗਃ । ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼ੋऽਯਂ ਤੁਰੀਯਃ ਸਕਲਜਨ-ਮਨਃਸਾਕ੍ਸ਼ਿਭੂਤੋऽਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾ ਦੇਹੇ ਸਰ੍ਵਂ ਮਦੀਯੇ ਯਦਿ ਵਸਤਿ ਪੁਨਸ੍ਤੀਰ੍ਥਮਨ੍ਯਤ੍ਕਿਮਸ੍ਤਿ ॥ ੫॥ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ ਸ਼ਙ੍ਕਰਾਚਾਰ੍ਯਵਿਰਚਿਤਂ ਕਾਸ਼ੀਪਞ੍ਚਕਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍ ।
manonivṛttiḥ paramopaśāntiḥ sā tīrthavaryā maṇikarṇikā ca | jñānapravāhā vimalādigaṅgā sā kāśikāhaṃ nijabodharūpā || 1|| yasyāmidaṃ kalpitamindrajālaṃ carācaraṃ bhāti manovilāsam | saccitsukhaikā paramātmarūpā sā kāśikāhaṃ nijabodharūpā || 2|| indravajrā chanda - kośeṣu pañcasvadhirājamānā buddhirbhavānī pratidehageham | sākṣī śivaḥ sarvagato'ntarātmā sā kāśikāhaṃ nijabodharūpā || 3|| anuṣṭup chanda - kāśyāṃ hi kāśyate kāśī kāśī sarvaprakāśikā | sā kāśī viditā yena tena prāptā hi kāśikā || 4|| sragdharā chanda - kāśīkṣetraṃ śarīraṃ tribhuvana-jananī vyāpinī jñānagaṅgā | bhaktiḥ śraddhā gayeyaṃ nijaguru-caraṇadhyānayogaḥ prayāgaḥ | viśveśo'yaṃ turīyaḥ sakalajana-manaḥsākṣibhūto'ntarātmā dehe sarvaṃ madīye yadi vasati punastīrthamanyatkimasti || 5|| iti śrīmad śaṅkarācāryaviracitaṃ kāśīpañcakaṃ samāptam |
ਅਰਥ:ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਦੇ ਕਾਸ਼ੀ (ਵਾਰਾਣਸੀ) ਉੱਤੇ ਪੰਜ ਸ਼ਲੋਕ — ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਅੰਤਰ-ਆਸਣ ਦੱਸਦੇ ਹਨ: ਮਨ ਦਾ ਸ਼ਮਨ ਹੀ ਕਾਸ਼ੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਉਸ ਦੀ ਨਿਤ ਗੰਗਾ ਹੈ।
काशी पञ्चकम् ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਕਾਸ਼ੀ ਪੰਚਕਮ੍ ਦੇ ਪਾਠ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ, ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਜਿਹਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਗਤੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਵਿੱਚ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ, ਤੇ ਮਹਾਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ।
ਇੱਕ ਅਨਮੋਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਤੋਤਰ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਪਾਠ ਲਈ ਯੋਗ।
काशी पञ्चकम् ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰ ਕੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠੋ। ਦੀਵਾ ਜਗਾਓ ਅਤੇ ਕਾਸ਼ੀ ਪੰਚਕਮ੍ ਦਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕਰੋ। ਇਸ ਦਾ ਨਿੱਤ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਤੇ ਮਹਾਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ काशी पञ्चकम् ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ