ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ ੧੩.੨ — ਇਦਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਕੌਨ੍ਤੇਯ
ശ്രീമദ്ഭഗവദ്ഗീത 13.2 — ഇദം ശരീരം കൗന്തേയ (ക്ഷേത്ര-ക്ഷേത്രജ്ഞ) in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਤੇਰ੍ਹਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਦਾ ਆਰੰਭ ਗੀਤਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਵੇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ 'ਖੇਤ' ਹੈ, ਜਦਕਿ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਚੇਤਨ ਆਤਮਾ 'ਖੇਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ' ਹੈ। ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਖੇਤ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸਾਖੀ ਜਾਣਕਾਰ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਵੇਕ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾ ਕੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਦੇ ਹਨ — ਇਹ ਬੋਧ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਚੇਤਨਾ ਹਾਂ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Bhagavad Gita Chapter 13, Verse 2 · Sage Veda Vyasa (Mahabharata, Bhishma Parva) · Ancient (text compiled c. 5th–2nd century BCE)
ਤੇਰ੍ਹਵਾਂ ਅਧਿਆਏ, ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ-ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਗ੍ਯ ਵਿਭਾਗ ਯੋਗ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਮੁੜ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਗਿਆਨ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਰੰਭਿਕ ਉਪਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਰੀਰ ਨੂੰ 'ਖੇਤ' ਅਤੇ ਚੇਤਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ 'ਜਾਣਕਾਰ' ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਿਵੇਕਪੂਰਨ ਗਿਆਨ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਤਮਾ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ ਆਚਾਰੀਆ ਇਸ ਇਕਲੌਤੇ ਵਿਵੇਕ — ਖੇਤ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰ — ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਮੰਨਦੇ ਆਏ ਹਨ; ਅਨੇਕ ਸਾਧਕ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੇਵਲ ਇਸ ਸੱਚ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ 'ਮੈਂ ਜਾਣਕਾਰ ਹਾਂ, ਖੇਤ ਨਹੀਂ' — ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮੌਤ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਪਿਘਲਾ ਕੇ ਅਟੱਲ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮੰਤਰ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ਇਦਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ। ਏਤਦ੍ਯੋ ਵੇਤ੍ਤਿ ਤਂ ਪ੍ਰਾਹੁਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞ ਇਤਿ ਤਦ੍ਵਿਦਃ॥
śhrī-bhagavān uvācha idaṁ śharīraṁ kaunteya kṣhetram ity abhidhīyate etad yo vetti taṁ prāhuḥ kṣhetra-jña iti tad-vidaḥ
ਅਰਥ:ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ — ਹੇ ਅਰਜੁਨ! ਇਹ ਸਰੀਰ 'ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ' (ਖੇਤ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੱਤ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ 'ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਗ੍ਯ' (ਖੇਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
ശ്രീമദ്ഭഗവദ്ഗീത 13.2 — ഇദം ശരീരം കൗന്തേയ (ക്ഷേത്ര-ക്ഷേത്രജ്ഞ) ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਸਰੀਰ (ਖੇਤ) ਅਤੇ ਆਤਮਾ (ਜਾਣਕਾਰ) ਵਿਚਕਾਰ ਮੂਲਭੂਤ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਬੋਧ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਾਖੀ ਚੇਤਨਾ ਹਾਂ
ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਤਾਦਾਤਮ ਢਿੱਲਾ ਕਰ ਕੇ ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ
ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਖੋਜ ਲਈ ਸਪਸ਼ਟ ਢਾਂਚਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ
ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਖੇਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਅਮਰ ਜਾਣਕਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਕੇ ਡਰ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ
ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀਦਾਇਕ ਗਿਆਨ (ਖੇਤ-ਖੇਤ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਦਾ ਗਿਆਨ) ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ശ്രീമദ്ഭഗവദ്ഗീത 13.2 — ഇദം ശരീരം കൗന്തേയ (ക്ഷേത്ര-ക്ഷേത്രജ്ഞ) ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਨੂੰ 'ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ?' 'ਤੇ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹੋ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ 'ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮ੍' (ਖੇਤ) ਅਤੇ 'ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਗ੍ਯ' (ਜਾਣਕਾਰ) ਉਚਾਰੋ, ਤਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵਾਂ, ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਮੌਨ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚਕਾਰ ਭੇਦ ਕਰਨ ਦਿਓ। ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਕੇ ਸਾਖੀ ਜਾਣਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੋਵੋ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ ശ്രീമദ്ഭഗവദ്ഗീത 13.2 — ഇദം ശരീരം കൗന്തേയ (ക്ഷേത്ര-ക്ഷേത്രജ്ഞ) ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ