હયગ્રીવ સ્તોત્રમ્ (હયગ્રીવ સમ્પદા સ્તોત્રમ્)
ହୟଗ୍ରୀବ ସ୍ତୋତ୍ରମ୍ (ହୟଗ୍ରୀବ ସମ୍ପଦା ସ୍ତୋତ୍ରମ୍) in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
હયગ્રીવ સ્તોત્રમ્ ભગવાન વિષ્ણુના અશ્વ-મુખ સ્વરૂપ હયગ્રીવ — જ્ઞાન, વિદ્યા અને વેદોના પરમ દેવ — ની સ્તુતિ છે, જેમને વિશેષ કરીને કર્ણાટક અને માધ્વ પરંપરામાં પૂજવામાં આવે છે. શ્રી વાદિરાજ તીર્થ રચિત આ સંક્ષિપ્ત સંપૂર્ણ સ્તોત્ર વિદ્યાર્થી અને સાધક વાણીની સ્પષ્ટતા, સ્મરણશક્તિ અને અધ્યયનમાં સફળતા માટે વાંચે છે. તેના ત્રણ પવિત્ર શ્લોકો પાઠકને વાણી અને બુદ્ધિની સંપદાનું વચન આપે છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Composed by Sri Vadiraja Tirtha · Sri Vadiraja Tirtha · 16th century
હયગ્રીવ સંપદા સ્તોત્રમ્ કર્ણાટકના મહાન માધ્વ સંત શ્રી વાદિરાજ તીર્થે રચ્યું. પરંપરા અનુસાર ભગવાન હયગ્રીવ — વિષ્ણુના અશ્વ-મુખ સ્વરૂપ અને સમસ્ત જ્ઞાનના સ્વામી — પ્રતિદિન વાદિરાજના રાંધેલા ચણા (હયગ્રીવ પ્રસાદ)નો ભોગ ગ્રહણ કરવા પ્રગટ થતા. આ સ્તોત્ર હયગ્રીવને સમસ્ત વિદ્યાના સ્રોત રૂપે સ્તુતિ કરે છે, અને તેનો અંતિમ શ્લોક આ ત્રણ પવિત્ર શ્લોકોનો પાઠ કરનારાઓને વાણી અને બુદ્ધિની સંપદાનું વચન આપે છે.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
કહેવાય છે કે જે કોઈ ભક્તિથી 'હયગ્રીવ' નામનો જપ કરે છે, તેની વાણી ગંગા-ધારા જેવી વહેવા લાગે છે અને વૈકુંઠના દ્વાર જ ખૂલી જાય છે — જેમ શ્લોકો વચન આપે છે, જડતા, બુદ્ધિની દરિદ્રતા અને અજ્ઞાન દૂર થઈ જાય છે.
મંત્ર
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
જ્ઞાનાનન્દમયં દેવં નિર્મલસ્ફટિકાકૃતિમ્ । આધારં સર્વવિદ્યાનાં હયગ્રીવમુપાસ્મહે ॥ ૧॥ હયગ્રીવ હયગ્રીવ હયગ્રીવેતિ વાદિનમ્ । નરં મુઞ્ચન્તિ પાપાનિ દરિદ્રમિવ યોષિતઃ ॥ ૨॥ હયગ્રીવ હયગ્રીવ હયગ્રીવેતિ યો વદેત્ । તસ્ય નિઃસરતે વાણી જહ્નુકન્યા પ્રવાહવત્ ॥ ૩॥ હયગ્રીવ હયગ્રીવ હયગ્રીવેતિ યો ધ્વનિઃ । વિશોભતે સ વૈકુણ્ઠકવાટોદ્ઘાટનક્ષમઃ ॥ ૪॥ શ્લોકત્રયમિદં પુણ્યં હયગ્રીવપદાઙ્કિતમ્ । વાદિરાજયતિપ્રોક્તં પઠતાં સમ્પદાં પદમ્ ॥ ૫॥
jñānānandamayaṃ devaṃ nirmalasphaṭikākṛtim | ādhāraṃ sarvavidyānāṃ hayagrīvamupāsmahe || 1|| hayagrīva hayagrīva hayagrīveti vādinam | naraṃ muñcanti pāpāni daridramiva yoṣitaḥ || 2|| hayagrīva hayagrīva hayagrīveti yo vadet | tasya niḥsarate vāṇī jahnukanyā pravāhavat || 3|| hayagrīva hayagrīva hayagrīveti yo dhvaniḥ | viśobhate sa vaikuṇṭhakavāṭodghāṭanakṣamaḥ || 4|| ślokatrayamidaṃ puṇyaṃ hayagrīvapadāṅkitam | vādirājayatiproktaṃ paṭhatāṃ sampadāṃ padam || 5||
અર્થ:ભગવાન હયગ્રીવ — વિષ્ણુના અશ્વ-મુખ સ્વરૂપ, જ્ઞાન અને બુદ્ધિના દાતા — ની સ્તુતિ. "અમે હયગ્રીવની ઉપાસના કરીએ છીએ, જે જ્ઞાન અને આનંદના સ્વરૂપ, નિર્મળ સ્ફટિક સમાન શુદ્ધ, અને સમસ્ત વિદ્યાઓના આધાર છે." કર્ણાટકના માધ્વ સંત શ્રી વાદિરાજ તીર્થ રચિત આ સ્તોત્ર, તેના ત્રણ પવિત્ર શ્લોકોનો પાઠ કરનારાઓને વાણી, બુદ્ધિ અને આધ્યાત્મિક સંપદા પ્રદાન કરે છે.
ହୟଗ୍ରୀବ ସ୍ତୋତ୍ରମ୍ (ହୟଗ୍ରୀବ ସମ୍ପଦା ସ୍ତୋତ୍ରମ୍) પાઠના લાભ
પરંપરાગત રીતે જ્ઞાન, વિદ્યા, સ્મૃતિ અને વાણીની સ્પષ્ટતા માટે વાંચવામાં આવે છે — અધ્યયન અને પરીક્ષા પૂર્વે વિદ્યાર્થીઓનું પ્રિય.
વિદ્યા અને વાક્પટુતાની 'સંપદા' (સમૃદ્ધિ) પ્રદાન કરનાર માનવામાં આવે છે, જેમ અંતિમ શ્લોક પાઠકોને વચન આપે છે.
ભક્તિ અને શાંત, એકાગ્ર મન વિકસાવે છે, જડતા અને સંશય દૂર કરે છે.
સંક્ષિપ્ત અને સંપૂર્ણ હોવાથી નિત્ય પાઠ માટે આદર્શ, વિશેષ કરીને ગુરુવારે અને નવરાત્રિ તથા વિજયાદશમીના અધ્યયન-કાળમાં.
ହୟଗ୍ରୀବ ସ୍ତୋତ୍ରମ୍ (ହୟଗ୍ରୀବ ସମ୍ପଦା ସ୍ତୋତ୍ରମ୍) જપ વિધિ
સ્નાન કરીને ભગવાન હયગ્રીવ કે વિષ્ણુની પ્રતિમા સમક્ષ પૂર્વ કે ઉત્તર તરફ મુખ કરીને બેસો. દીપ પ્રગટાવો, શ્વાસને સ્થિર કરો, અને અર્થ પર ધ્યાન આપતાં સ્તોત્રનો ધીમે ધીમે પાઠ કરો. વિદ્યાર્થી ઘણી વાર તેને અધ્યયન કે પરીક્ષા પૂર્વે જપે છે; તેને પ્રતિદિન ત્રણ વાર કે વધુ વાર પુનરાવર્તિત કરી શકાય.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ ହୟଗ୍ରୀବ ସ୍ତୋତ୍ରମ୍ (ହୟଗ୍ରୀବ ସମ୍ପଦା ସ୍ତୋତ୍ରମ୍) શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ