કાશી પઞ્ચકમ્
କାଶୀ ପଞ୍ଚକମ୍ in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
કાશી પંચકમ્ આદિ શંકરાચાર્ય રચિત કાશી (વારાણસી) પરના પાંચ શ્લોકોનું સ્તોત્ર છે. તે પવિત્ર નગરીને કેવળ સ્થાન નહીં, પરંતુ ચેતનાનું અંતર-આસન દર્શાવે છે — મનનું શમન જ કાશી અને જ્ઞાનનો પ્રકાશ તેની નિત્ય ગંગા છે. ભક્તિપૂર્વક નિત્ય પાઠ માટે યોગ્ય.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Ascribed to Adi Shankaracharya · Adi Shankaracharya · Classical
કાશી પંચકમ્ પરંપરાગત રીતે આદિ શંકરાચાર્યને આરોપિત છે. આદિ શંકરાચાર્યના કાશી (વારાણસી) પરના આ પાંચ શ્લોક પવિત્ર નગરીને કેવળ સ્થાન નહીં પરંતુ ચેતનાનું અંતર-આસન દર્શાવે છે: મનનું શમન જ કાશી છે, અને જ્ઞાનનો પ્રકાશ તેની નિત્ય ગંગા.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
કહેવાય છે કે સાચા અને ભક્તિભર્યા હૃદયથી કાશી પંચકમ્ નો પાઠ કરવો એ દિવ્ય કૃપાની નજીક પહોંચવા સમાન છે, જે પ્રેમથી પોકારનારાઓને ક્યારેય તરછોડતી નથી.
મંત્ર
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
મનોનિવૃત્તિઃ પરમોપશાન્તિઃ સા તીર્થવર્યા મણિકર્ણિકા ચ । જ્ઞાનપ્રવાહા વિમલાદિગઙ્ગા સા કાશિકાહં નિજબોધરૂપા ॥ ૧॥ યસ્યામિદં કલ્પિતમિન્દ્રજાલં ચરાચરં ભાતિ મનોવિલાસમ્ । સચ્ચિત્સુખૈકા પરમાત્મરૂપા સા કાશિકાહં નિજબોધરૂપા ॥ ૨॥ ઇન્દ્રવજ્રા છન્દ - કોશેષુ પઞ્ચસ્વધિરાજમાના બુદ્ધિર્ભવાની પ્રતિદેહગેહમ્ । સાક્ષી શિવઃ સર્વગતોઽન્તરાત્મા સા કાશિકાહં નિજબોધરૂપા ॥ ૩॥ અનુષ્ટુપ્ છન્દ - કાશ્યાં હિ કાશ્યતે કાશી કાશી સર્વપ્રકાશિકા । સા કાશી વિદિતા યેન તેન પ્રાપ્તા હિ કાશિકા ॥ ૪॥ સ્રગ્ધરા છન્દ - કાશીક્ષેત્રં શરીરં ત્રિભુવન-જનની વ્યાપિની જ્ઞાનગઙ્ગા । ભક્તિઃ શ્રદ્ધા ગયેયં નિજગુરુ-ચરણધ્યાનયોગઃ પ્રયાગઃ । વિશ્વેશોઽયં તુરીયઃ સકલજન-મનઃસાક્ષિભૂતોઽન્તરાત્મા દેહે સર્વં મદીયે યદિ વસતિ પુનસ્તીર્થમન્યત્કિમસ્તિ ॥ ૫॥ ઇતિ શ્રીમદ્ શઙ્કરાચાર્યવિરચિતં કાશીપઞ્ચકં સમાપ્તમ્ ।
manonivṛttiḥ paramopaśāntiḥ sā tīrthavaryā maṇikarṇikā ca | jñānapravāhā vimalādigaṅgā sā kāśikāhaṃ nijabodharūpā || 1|| yasyāmidaṃ kalpitamindrajālaṃ carācaraṃ bhāti manovilāsam | saccitsukhaikā paramātmarūpā sā kāśikāhaṃ nijabodharūpā || 2|| indravajrā chanda - kośeṣu pañcasvadhirājamānā buddhirbhavānī pratidehageham | sākṣī śivaḥ sarvagato'ntarātmā sā kāśikāhaṃ nijabodharūpā || 3|| anuṣṭup chanda - kāśyāṃ hi kāśyate kāśī kāśī sarvaprakāśikā | sā kāśī viditā yena tena prāptā hi kāśikā || 4|| sragdharā chanda - kāśīkṣetraṃ śarīraṃ tribhuvana-jananī vyāpinī jñānagaṅgā | bhaktiḥ śraddhā gayeyaṃ nijaguru-caraṇadhyānayogaḥ prayāgaḥ | viśveśo'yaṃ turīyaḥ sakalajana-manaḥsākṣibhūto'ntarātmā dehe sarvaṃ madīye yadi vasati punastīrthamanyatkimasti || 5|| iti śrīmad śaṅkarācāryaviracitaṃ kāśīpañcakaṃ samāptam |
અર્થ:આદિ શંકરાચાર્યના કાશી (વારાણસી) પરના પાંચ શ્લોક — જે પવિત્ર નગરીને કેવળ સ્થાન નહીં પણ ચેતનાનું આંતરિક આસન દર્શાવે છે: મનનું શમન એ જ કાશી, અને જ્ઞાનનો પ્રકાશ એ તેની નિત્ય ગંગા.
କାଶୀ ପଞ୍ଚକମ୍ પાઠના લાભ
કાશી પંચકમ્ ના પાઠથી દેવતાની કૃપા, આશીર્વાદ અને રક્ષણ પ્રાપ્ત થાય છે એમ માનવામાં આવે છે.
ભક્તિ વધારે છે, મનને શાંત કરે છે અને ભગવાનના સ્મરણમાં હૃદયને સ્થિર રાખે છે.
સોમવારે, તથા મહાશિવરાત્રિ અને શ્રાવણ માસમાં સૌથી શુભ.
એક અમૂલ્ય સંસ્કૃત સ્તોત્ર, શ્રદ્ધાપૂર્વક નિત્ય પાઠ માટે યોગ્ય.
କାଶୀ ପଞ୍ଚକମ୍ જપ વિધિ
સ્નાન કરીને પૂર્વ કે ઉત્તર તરફ મુખ કરી દેવતાની મૂર્તિ સમક્ષ બેસો. દીવો પ્રગટાવો અને કાશી પંચકમ્ નો ધીમેથી ભક્તિપૂર્વક પાઠ કરો. તેનો નિત્ય પાઠ કરી શકાય, અથવા ખાસ કરીને સોમવારે તથા મહાશિવરાત્રિ અને શ્રાવણ માસમાં.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ କାଶୀ ପଞ୍ଚକମ୍ શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ