અણોરણીયાન્મહતો મહીયાન્
Anor Aniyan Mahato Mahiyan (Smaller than the Smallest, Greater than the Greatest) in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
અણોરણીયાન્મહતો મહીયાન્ કઠ ઉપનિષદના સૌથી પ્રિય શ્લોકોમાંનો એક છે, જે આત્માના વિરોધાભાસી સ્વરૂપનું વર્ણન કરે છે — જે સૂક્ષ્મતમ અણુથી પણ સૂક્ષ્મ અને વિશાળતમથી પણ વિશાળ છે, છતાં પ્રત્યેક પ્રાણીના હૃદયની ગુપ્ત ગુફામાં વિરાજમાન છે. એ શીખવે છે કે કેવળ એ જ નિષ્કામ સાધક, જેની ઇન્દ્રિયો અને મન શાંત થઈ ગયાં છે, આ આત્માની મહિમાનું દર્શન કરીને સમસ્ત શોકથી મુક્ત થઈ જાય છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Katha Upanishad, Verse 1.2.20 · Traditional (Upanishadic); taught by Yama to Nachiketa · Vedic / Upanishadic
કઠ ઉપનિષદમાં યમ, મૃત્યુના દેવ, દૃઢ બાળક નચિકેતાને અમર આત્માના જ્ઞાનનો ઉપદેશ આપે છે. નચિકેતાને ધન અને ભોગને બદલે જ્ઞાન પસંદ કરવા બદલ વખાણીને, યમ એ આત્માનું વર્ણન કરે છે જે સમસ્ત પ્રાણીઓની ભીતર નિવાસ કરે છે: અણુથી પણ સૂક્ષ્મ છતાં મહાનથી પણ મહાન, હૃદયની ગુફામાં છુપાયેલો. એ ઘોષણા કરે છે કે જેણે ઇચ્છાને શાંત કરી લીધી છે અને મનને નિર્મળ બનાવી લીધું છે, એ જ આ મહિમામય આત્માનું દર્શન કરે છે અને સમસ્ત શોકથી પર ચાલ્યો જાય છે — એ જ અમરત્વ જે નચિકેતાએ માગ્યું હતું.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
કઠ ઉપનિષદ શીખવે છે કે આત્મા, જોકે હૃદયમાં સ્થિર બેઠો છે, શરીરના સૂતી વખતે દૂર સુધી યાત્રા કરે છે અને સમસ્તમાં એ અમર જ્યોતિ છે; અને એ વચન આપે છે કે જે જ્ઞાની આ 'મહાન અને સર્વવ્યાપી' આત્માને પોતાના જ અસ્તિત્વમાં નિવાસ કરતો જાણી લે છે, એ ફરી શોક નથી કરતા, કેમ કે એમણે એ શાંતિ પામી લીધી છે જે શાશ્વત છે.
મંત્ર
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
અણોરણીયાન્મહતો મહીયાનાત્માસ્ય જન્તોર્નિહિતો ગુહાયામ્ । તમક્રતુઃ પશ્યતિ વીતશોકો ધાતુપ્રસાદાન્મહિમાનમાત્મનઃ ॥
aṇor aṇīyān mahato mahīyān ātmāsya jantor nihito guhāyām tam akratuḥ paśyati vītaśoko dhātuprasādān mahimānam ātmanaḥ
અર્થ:અણુથી પણ સૂક્ષ્મ અને મહાનથી પણ મહાન આ આત્મા પ્રત્યેક પ્રાણીની હૃદય-ગુફામાં સ્થિત છે. જે નિષ્કામ પુરુષ, જેની ઇન્દ્રિયો અને મન શાંત થઈ ગયાં છે, તે એ આત્માની મહિમાનું દર્શન કરે છે અને શોકરહિત થઈ જાય છે.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
Anor Aniyan Mahato Mahiyan (Smaller than the Smallest, Greater than the Greatest) પાઠના લાભ
આત્માને અનંત રૂપે સૂક્ષ્મ અને અનંત રૂપે વિશાળ — સમસ્ત માપથી પર — પ્રગટ કરે છે.
પરમ સત્તાને અંતરમાં, હૃદયની ગુફામાં, ધ્યાનના લક્ષ્ય રૂપે સ્થાપિત કરે છે.
શીખવે છે કે ઇચ્છાથી મુક્તિ અને શાંત મન જ આત્માના દર્શનની ચાવી છે.
આત્માનો સાક્ષાત્કાર કરનારને શોકથી મુક્તિ (વીત-શોક) નું વચન આપે છે.
આંતરિક શાંતિ, નિષ્કામતા અને એકાગ્ર ચિંતનને વિકસાવે છે.
મનની શાંતિ માટે તથા અંતર્યામી આત્મા તરફ ધ્યાન વાળવા માટે જપાય છે.
Anor Aniyan Mahato Mahiyan (Smaller than the Smallest, Greater than the Greatest) જપ વિધિ
શ્લોકનો પાઠ કરો અને પછી ધ્યાનને ભીતર એ જ 'હૃદયની ગુફા' તરફ વાળો જેનું એ વર્ણન કરે છે. ઇચ્છાઓ અને ચંચળતાને શાંત થવા દો, જેથી ઇન્દ્રિયો અને મન એવાં જ નિર્મળ થઈ જાય જેવો શ્લોક નિર્દેશ આપે છે. એ શાંતિમાં, એ આત્મા પર ચિંતન કરો જે અણુથી પણ સૂક્ષ્મ છતાં સમસ્ત આકાશથી પણ વિશાળ છે, ભીતર વિરાજમાન છે. એ મહિમાની શોકરહિત સ્થિરતામાં વિશ્રામ કરો, જે તમારા પોતાના આત્માની મહિમા છે.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ Anor Aniyan Mahato Mahiyan (Smaller than the Smallest, Greater than the Greatest) શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ