ਨਿਰ੍ਵਾਣ ਮਞ੍ਜਰੀ
Nirvana Manjari in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
ਨਿਰਵਾਣ ਮੰਜਰੀ ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਦੀ ਇੱਕ 'ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਮੰਜਰੀ' ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਦੇਵ, ਮਰਤ ਅਤੇ ਦੈਤ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਨਾਮ-ਰੂਪ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ — ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਅਨੰਤ ਸ਼ਿਵ, ਚੈਤੰਨ ਸਵਰੂਪ। ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸਿਮਰਨ ਲਈ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਅਮੁੱਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਤੋਤ੍ਰ ਹੈ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Ascribed to Adi Shankaracharya · Adi Shankaracharya · Classical
ਨਿਰਵਾਣ ਮੰਜਰੀ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਦੀ ਇੱਕ 'ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਮੰਜਰੀ' — ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਦੇਵ, ਮਰਤ ਅਤੇ ਦੈਤ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਨਾਮ-ਰੂਪ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ: ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਅਨੰਤ ਸ਼ਿਵ, ਚੈਤੰਨ ਸਵਰੂਪ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਰਵਾਣ ਮੰਜਰੀ ਨੂੰ ਸੱਚੇ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਭਰੇ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨਾ ਦਿਵਯ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਤਿਆਗਦੀ ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਦੇ ਹਨ।
ਮੰਤਰ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਅਹਂ ਨਾਮਰੋ ਨੈਵ ਮਰ੍ਤ੍ਯੋ ਨ ਦੈਤ੍ਯੋ ਨ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਯਕ੍ਸ਼ਃ ਪਿਸ਼ਾਚਪ੍ਰਭੇਦਃ । ਪੁਮਾਨ੍ਨੈਵ ਨ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਤਥਾ ਨੈਵ ਸ਼ਣ੍ਢਃ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਸ਼੍ਟਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਸ੍ਵਰੂਪਃ ਸ਼ਿਵੋऽਹਮ੍ ॥ ੧॥ ਅਹਂ ਨੈਵ ਬਾਲੋ ਯੁਵਾ ਨੈਵ ਵ੍ਰਿਦ੍ਧੋ ਨ ਵਰ੍ਣੀ ਨ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਗ੍ਰਿਹਸ੍ਥਃ । ਵਨਸ੍ਥੋऽਪਿ ਨਾਹਂ ਨ ਸਂਨ੍ਯਸ੍ਤਧਰ੍ਮਾ ਜਗਜ੍ਜਨ੍ਮਨਾਸ਼ੈਕਹੇਤੁਃ ਸ਼ਿਵੋऽਹਮ੍ ॥ ੩॥ ਅਹਂ ਨੈਵ ਮੇਯਸ੍ਤਿਰੋਭੂਤਮਾਯਾ ਤਥੈਵੇਕ੍ਸ਼ਿਤੁਂ ਮਾਂ ਪ੍ਰਿਥਙ੍ਨਾਸ੍ਤ੍ਯੁਪਾਯਃ । ਸਮਾਸ਼੍ਲਿਸ਼੍ਟਕਾਯਤ੍ਰਯੋऽਪ੍ਯਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਸਦਾਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ਸਰ੍ਵਰੂਪਃ ਸ਼ਿਵੋऽਹਮ੍ ॥ ੩॥ ਅਹਂ ਨੈਵ ਮਨ੍ਤਾ ਨ ਗਨ੍ਤਾ ਨ ਵਕ੍ਤਾ ਨ ਕਰ੍ਤਾ ਨ ਭੋਕ੍ਤਾ ਨ ਮੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ਰਮਸ੍ਥਃ । ਯਥਾਹਂ ਮਨੋਵ੍ਰਿਤ੍ਤਿਭੇਦਸ੍ਵਰੂਪ- ਸ੍ਤਥਾ ਸਰ੍ਵਵ੍ਰਿਤ੍ਤਿਪ੍ਰਦੀਪਃ ਸ਼ਿਵੋऽਹਮ੍ ॥ ੪॥ ਨ ਮੇ ਲੋਕਯਾਤ੍ਰਾਪ੍ਰਵਾਹਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤ੍ਤਿ- ਰ੍ਨ ਮੇ ਬਨ੍ਧਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਦੁਰੀਹਾਨਿਵ੍ਰਿਤ੍ਤਿਃ । ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤ੍ਤਿਰ੍ਨਿਵ੍ਰਿਤ੍ਤ੍ਯਾਸ੍ਯ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਵ੍ਰਿਤ੍ਤਿ- ਰ੍ਯਤਸ੍ਤਨ੍ਵਹਂ ਤਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਃ ਸ਼ਿਵੋऽਹਮ੍ ॥ ੫॥ ਨਿਦਾਨਂ ਯਦਜ੍ਞਾਨਕਾਰ੍ਯਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਨਾ ਯਸ੍ਯ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸ੍ਵਤੋ ਨੈਵ ਭਾਤਿ । ਯਦਾਦ੍ਯਨ੍ਤਮਧ੍ਯਾਨ੍ਤਰਾਲਾਨ੍ਤਰਾਲ- ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਤ੍ਮਕਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਦੇਵਾਹਮਸ੍ਮਿ ॥ ੬॥ ਯਤੋऽਹਂ ਨ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਨ ਮੇ ਕਾਰ੍ਯਸਿਦ੍ਧਿ- ਰ੍ਯਤੋ ਨਾਹਮਙ੍ਗਂ ਨ ਮੇ ਲਿਙ੍ਗਭਙ੍ਗਮ੍ । ਹ੍ਰਿਦਾਕਾਸ਼ਵਰ੍ਤੀ ਗਤਾਙ੍ਗਤ੍ਰਯਾਰ੍ਤਿਃ ਸਦਾ ਸਚ੍ਚਿਦਾਨਨ੍ਦਮੂਰ੍ਤਿਃ ਸ਼ਿਵੋऽਹਮ੍ ॥ ੭॥ ਯਦਾਸੀਦ੍ਵਿਲਾਸਾਦ੍ਵਿਕਾਰਂ ਜਗਦ੍ਯ- ਦ੍ਵਿਕਰਾਸ਼੍ਰਯਂ ਨਾਦ੍ਵਿਤੀਯਤ੍ਵਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ । ਮਨੋਬੁਦ੍ਧਿਚਿਤ੍ਤਾਹਮਾਕਾਰਵ੍ਰਿਤ੍ਤਿ- ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤ੍ਤਿਰ੍ਯਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਦੇਵਾਹਮਸ੍ਮਿ ॥ ੮॥ ਯਦਨ੍ਤਰ੍ਬਹਿਰ੍ਵ੍ਯਾਪਕਂ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਯਦੇਕਂ ਸਦਾ ਸਚ੍ਚਿਦਾਨਨ੍ਦਕਨ੍ਦਮ੍ । ਯਤਃ ਸ੍ਥੂਲਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਪ੍ਰਪਞ੍ਚਸ੍ਯ ਭਾਨਂ ਯਤਸ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਸੂਤਿਸ੍ਤਦੇਵਾਹਮਸ੍ਮਿ ॥ ੯॥ ਯਦਰ੍ਕੇਨ੍ਦੁਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਪ੍ਰਭਾਜਾਲਮਾਲਾ- ਵਿਲਾਸਾਸ੍ਪਦਂ ਯਤ੍ਸ੍ਵਭੇਦਾਦਿਸ਼ੂਨ੍ਯਮ੍ । ਸਮਸ੍ਤਂ ਜਗਦ੍ਯਸ੍ਯ ਪਾਦਾਤ੍ਮਕਂ ਸ੍ਯਾ- ਦ੍ਯਤਃ ਸ਼ਕ੍ਤਿਭਾਨਂ ਤਦੇਵਾਹਮਸ੍ਮਿ ॥ ੧੦॥ ਯਤਃ ਕਾਲਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁਰ੍ਬਿਭੇਤਿ ਪ੍ਰਕਾਮਂ ਯਤਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਵਿਲਾਸਃ । ਹਰਿਬ੍ਰਹ੍ਮਰੁਦ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਨਾਮ- ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੋ ਯਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਦੇਵਾਹਮਸ੍ਮਿ ॥ ੧੧॥ ਯਦਾਕਾਸ਼ਵਤ੍ਸਰ੍ਵਗਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਰੂਪਂ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰਾਕਾਰਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਵਰੇਣ੍ਯਮ੍ । ਯਦਾਦ੍ਯਨ੍ਤਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਪਰਂ ਸ਼ਙ੍ਕਰਾਖ੍ਯਂ ਯਦਨ੍ਤਰ੍ਵਿਭਾਵ੍ਯਂ ਤਦੇਵਾਹਮਸ੍ਮਿ ॥ ੧੨॥ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਤ੍ਪਰਮਹਂਸਪਰਿਵ੍ਰਾਜਕਾਚਾਰ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੀਗੋਵਿਨ੍ਦਭਗਵਤ੍ਪੂਜ੍ਯਪਾਦਸ਼ਿਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੀਮਚ੍ਛਙ੍ਕਰਭਗਵਤਃ ਕ੍ਰਿਤੌ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮਞ੍ਜਰੀ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾ ॥
ahaṃ nāmaro naiva martyo na daityo na gandharvayakṣaḥ piśācaprabhedaḥ | pumānnaiva na strī tathā naiva ṣaṇḍhaḥ prakṛṣṭaḥ prakāśasvarūpaḥ śivo'ham || 1|| ahaṃ naiva bālo yuvā naiva vṛddho na varṇī na ca brahmacārī gṛhasthaḥ | vanastho'pi nāhaṃ na saṃnyastadharmā jagajjanmanāśaikahetuḥ śivo'ham || 3|| ahaṃ naiva meyastirobhūtamāyā tathaivekṣituṃ māṃ pṛthaṅnāstyupāyaḥ | samāśliṣṭakāyatrayo'pyadvitīyaḥ sadātīndriyaḥ sarvarūpaḥ śivo'ham || 3|| ahaṃ naiva mantā na gantā na vaktā na kartā na bhoktā na muktāśramasthaḥ | yathāhaṃ manovṛttibhedasvarūpa- stathā sarvavṛttipradīpaḥ śivo'ham || 4|| na me lokayātrāpravāhapravṛtti- rna me bandhabuddhyā durīhānivṛttiḥ | pravṛttirnivṛttyāsya cittasya vṛtti- ryatastanvahaṃ tatsvarūpaḥ śivo'ham || 5|| nidānaṃ yadajñānakāryasya kāryaṃ vinā yasya sattvaṃ svato naiva bhāti | yadādyantamadhyāntarālāntarāla- prakāśātmakaṃ syāttadevāhamasmi || 6|| yato'haṃ na buddhirna me kāryasiddhi- ryato nāhamaṅgaṃ na me liṅgabhaṅgam | hṛdākāśavartī gatāṅgatrayārtiḥ sadā saccidānandamūrtiḥ śivo'ham || 7|| yadāsīdvilāsādvikāraṃ jagadya- dvikarāśrayaṃ nādvitīyatvataḥ syāt | manobuddhicittāhamākāravṛtti- pravṛttiryataḥ syāttadevāhamasmi || 8|| yadantarbahirvyāpakaṃ nityaśuddhaṃ yadekaṃ sadā saccidānandakandam | yataḥ sthūlasūkṣmaprapañcasya bhānaṃ yatastatprasūtistadevāhamasmi || 9|| yadarkenduvidyutprabhājālamālā- vilāsāspadaṃ yatsvabhedādiśūnyam | samastaṃ jagadyasya pādātmakaṃ syā- dyataḥ śaktibhānaṃ tadevāhamasmi || 10|| yataḥ kālamṛtyurbibheti prakāmaṃ yataścittabuddhīndriyāṇāṃ vilāsaḥ | haribrahmarudrendracandrādināma- prakāśo yataḥ syāttadevāhamasmi || 11|| yadākāśavatsarvagaṃ śāntarūpaṃ paraṃ jyotirākāraśūnyaṃ vareṇyam | yadādyantaśūnyaṃ paraṃ śaṅkarākhyaṃ yadantarvibhāvyaṃ tadevāhamasmi || 12|| iti śrīmatparamahaṃsaparivrājakācāryasya śrīgovindabhagavatpūjyapādaśiṣyasya śrīmacchaṅkarabhagavataḥ kṛtau nirvāṇamañjarī sampūrṇā ||
ਅਰਥ:ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਰਚਿਤ "ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਮੰਜਰੀ" — ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਦੇਵ, ਮਰਤ ਅਤੇ ਦੈਤ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਨਾਮ, ਰੂਪ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ: ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਅਨੰਤ ਸ਼ਿਵ, ਚੇਤਨਤਾ ਸਰੂਪ।
Nirvana Manjari ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਨਿਰਵਾਣ ਮੰਜਰੀ ਦਾ ਪਾਠ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਕਿਰਪਾ, ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਗਤੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਵਿੱਚ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ, ਤੇ ਮਹਾਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ।
ਇੱਕ ਅਮੁੱਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਤੋਤ੍ਰ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਨਿਤ ਪਾਠ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ।
Nirvana Manjari ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੁੱਖ ਕਰਕੇ ਬੈਠੋ। ਦੀਪਕ ਜਗਾਓ ਅਤੇ ਨਿਰਵਾਣ ਮੰਜਰੀ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੋ। ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਤ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਤੇ ਮਹਾਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਦੌਰਾਨ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ Nirvana Manjari ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ