શિવ માનસ પૂજા
Shiva Manasa Puja in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
શિવ માનસ પૂજા આદિ શંકરાચાર્ય દ્વારા રચિત ભગવાન શિવની પરમ 'માનસિક પૂજા' છે, જેમાં સિંહાસન, સ્નાન, વસ્ત્ર, ભોજન, સંગીત અને પ્રણામ બધું હૃદયમાં જ અર્પણ કરાય છે. તે શીખવે છે કે પૂજા માટે બાહ્ય સામગ્રીની જરૂર નથી — કેવળ પ્રેમથી સૌથી પૂર્ણ પૂજા મનમાં કરી શકાય. તે વિશેષ કરીને મહાશિવરાત્રિ અને સોમવારે જપાય છે અને ક્ષમાની પ્રાર્થનાથી પૂર્ણ થાય છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Composed by Adi Shankaracharya · Adi Shankaracharya · 8th century CE
શંકરાચાર્યની શિવ માનસ પૂજા સકળ 'માનસિક પૂજાઓ'માં સૌથી પ્રિય છે. પાંચ શ્લોકોમાં ભક્ત શિવને એક રત્નજડિત સિંહાસન, હિમાલયી સ્નાન, દિવ્ય વસ્ત્ર, સ્વર્ણ પાત્રમાં ભોજ, સંગીત, નૃત્ય અને પ્રણામ અર્પણ કરે છે — બધું હૃદયમાં કલ્પિત — પછી અનુભવે છે કે તેનો પોતાનો આત્મા જ શિવ છે, તેનું દરેક કર્મ એક પૂજા છે, અને અંતે પોતાના સકળ દોષોની ક્ષમા માગે છે. તે એ ભક્ત માટે સર્વોત્તમ પ્રાર્થના છે જેની પાસે આપવા કેવળ પ્રેમ છે.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
શીખવાય છે કે આ માનસિક પૂજા, સાચી ભક્તિથી અર્પિત, શિવને સૌથી મોંઘી મંદિર પૂજાથી ઓછી પ્રસન્ન કરતી નથી — કારણ કે પ્રભુ સોનું અને પુષ્પ નહીં પણ તે પ્રેમ ગ્રહણ કરે છે જે તેમને હૃદયમાં રચે છે, અને જેની પાસે બીજું કંઈ નથી તેના માટે માનસ પૂજા એક પૂર્ણ અને સ્વીકૃત અર્પણ છે.
સાંભળતાં સાંભળતાં જપો
અર્થ સહિત સંપૂર્ણ પાઠ
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
રત્નૈઃ કલ્પિતમાસનં હિમજલૈઃ સ્નાનં ચ દિવ્યામ્બરં નાનારત્નવિભૂષિતં મૃગમદામોદાઙ્કિતં ચન્દનમ્। જાતીચમ્પકબિલ્વપત્રરચિતં પુષ્પં ચ ધૂપં તથા દીપં દેવ દયાનિધે પશુપતે હૃત્કલ્પિતં ગૃહ્યતામ્॥
Ratnaih kalpitamasanam himajalaih snanam cha divyambaram nanaratnavibhushitam mrigamadamodankitam chandanam Jatichampakabilvapatrarachitam pushpam cha dhupam tatha dipam deva dayanidhe pashupate hritkalpitam grihyatam
અર્થ:રત્નોથી રચેલું સિંહાસન, શીતળ હિમજળથી સ્નાન, અનેક રત્નોથી સુશોભિત દિવ્ય વસ્ત્ર, કસ્તૂરીની સુગંધવાળું ચંદન; ચમેલી, ચંપો અને બિલ્વપત્રોથી બનેલું પુષ્પ, ધૂપ અને દીપ — હે પ્રભુ, કરુણાનિધિ, પશુપતે, મારા હૃદયમાં રચેલી આ પૂજાનો સ્વીકાર કરો.
સૌવર્ણે નવરત્નખણ્ડરચિતે પાત્રે ઘૃતં પાયસં ભક્ષ્યં પઞ્ચવિધં પયોદધિયુતં રમ્ભાફલં પાનકમ્। શાકાનામયુતં જલં રુચિકરં કર્પૂરખણ્ડોજ્જ્વલં તામ્બૂલં મનસા મયા વિરચિતં ભક્ત્યા પ્રભો સ્વીકુરુ॥
Sauvarne navaratnakhandarachite patre ghritam payasam bhakshyam panchavidham payodadhiyutam rambhaphalam panakam Shakanamayutam jalam ruchikaram karpurakhandojjvalam tambulam manasa maya virachitam bhaktya prabho svikuru
અર્થ:નવરત્નોથી જડેલા સ્વર્ણ પાત્રમાં ઘી અને મધુર ખીર, પાંચ પ્રકારના ભક્ષ્ય, દૂધ અને દહીં, કેળાં અને મધુર પીણું; અનેક શાક, કર્પૂર કણોથી ઉજ્જ્વળ રુચિકર જળ, અને તાંબૂલ — આ બધું, મારા મનમાં ભક્તિપૂર્વક રચેલું, હે પ્રભુ, સ્વીકારો.
છત્રં ચામરયોર્યુગં વ્યજનકં ચાદર્શકં નિર્મલં વીણાભેરિમૃદઙ્ગકાહલકલા ગીતં ચ નૃત્યં તથા। સાષ્ટાઙ્ગં પ્રણતિઃ સ્તુતિર્બહુવિધા હ્યેતત્સમસ્તં મયા સઙ્કલ્પેન સમર્પિતં તવ વિભો પૂજાં ગૃહાણ પ્રભો॥
Chhatram chamarayoryugam vyajanakam chadarshakam nirmalam vinabherimridangakahalakala gitam cha nrityam tatha Sashtangam pranatih stutirbahuvidha hyetatsamastam maya sankalpena samarpitam tava vibho pujam grihana prabho
અર્થ:છત્ર, ચામરોની જોડ, પંખો, અને નિર્મળ દર્પણ; વીણા, ભેરી, મૃદંગ અને કાહલની સંગીત કળા, ગીત અને નૃત્ય; અષ્ટાંગ પ્રણામ, અને અનેક પ્રકારની સ્તુતિ — આ સમસ્ત મેં મારા હાર્દિક સંકલ્પથી આપને સમર્પિત કર્યું, હે વિભુ; આ પૂજાને ગ્રહણ કરો, હે પ્રભુ.
આત્મા ત્વં ગિરિજા મતિઃ સહચરાઃ પ્રાણાઃ શરીરં ગૃહં પૂજા તે વિષયોપભોગરચના નિદ્રા સમાધિસ્થિતિઃ। સઞ્ચારઃ પદયોઃ પ્રદક્ષિણવિધિઃ સ્તોત્રાણિ સર્વા ગિરો યદ્યત્કર્મ કરોમિ તત્તદખિલં શમ્ભો તવારાધનમ્॥
Atma tvam girija matih sahacharah pranah shariram griham puja te vishayopabhogarachana nidra samadhisthitih Sancharah padayoh pradakshinavidhih stotrani sarva giro yadyatkarma karomi tattadakhilam shambho tavaradhanam
અર્થ:આપ જ મારી આત્મા છો; પાર્વતી (ગિરિજા) મારી બુદ્ધિ; મારા પ્રાણ આપના સહચર; મારું શરીર આપનું ગૃહ; મારો સમસ્ત વિષય ભોગ આપની પૂજા; મારી નિદ્રા સમાધિની સ્થિતિ; મારું દરેક પગલું આપની પ્રદક્ષિણા, અને મારી સમસ્ત વાણી આપની સ્તુતિ — હે શંભો, હું જે પણ કર્મ કરું, તે બધું આપની જ આરાધના છે.
કરચરણકૃતં વાક્કાયજં કર્મજં વા શ્રવણનયનજં વા માનસં વાપરાધમ્। વિહિતમવિહિતં વા સર્વમેતત્ક્ષમસ્વ જય જય કરુણાબ્ધે શ્રીમહાદેવ શમ્ભો॥
Karacharanakritam vakkayajam karmajam va shravananayanajam va manasam vaparadham Vihitamavihitam va sarvametatkshamasva jaya jaya karunabdhe shrimahadeva shambho
અર્થ:હાથ કે પગથી, વાણી, કાયા કે કર્મથી, કાન કે નેત્રથી, અથવા મનથી કરેલો — જે પણ અપરાધ, વિહિત હોય કે અવિહિત, તે બધાને ક્ષમા કરો, હે કરુણાસાગર; જય હો, જય હો, શ્રી મહાદેવ, શંભો!
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
Shiva Manasa Puja પાઠના લાભ
આદિ શંકરાચાર્ય દ્વારા રચિત, આ ભગવાન શિવની પરમ 'માનસિક પૂજા' છે — સિંહાસન, સ્નાન, વસ્ત્ર, ભોજન, સંગીત અને પ્રણામ બધું હૃદયમાં જ અર્પણ કરવું.
તે શીખવે છે કે પૂજા માટે બાહ્ય સામગ્રીની જરૂર નથી: જેની પાસે અર્પણ કરવા કંઈ ન હોય તે પણ કેવળ પ્રેમથી મનમાં સૌથી પૂર્ણ પૂજા કરી શકે.
ચોથો શ્લોક પૂજકને પૂજ્યમાં વિલીન કરી દે છે — 'જે પણ કર્મ હું કરું, હે શંભો, તે બધું તારી પૂજા છે' — પરમાત્માનું નિરંતર સ્મરણ કેળવે છે.
સમાપન શ્લોક ક્ષમાની એક પ્રિય પ્રાર્થના છે, જે હાથ, વચન, નેત્ર અને મનના દરેક દોષની ક્ષમા માગે છે — કોઈપણ પૂજાના સમાપનમાં જપાય છે.
વિશેષ કરીને મહાશિવરાત્રિ અને સોમવારે, ધ્યાનમાં, અને જ્યારે પણ બાહ્ય પૂજા શક્ય ન હોય ત્યારે જપાય છે.
Shiva Manasa Puja જપ વિધિ
આંખો બંધ કરી શાંતિથી બેસો અને દરેક શ્લોકને ધીમે ધીમે જપો, દરેક અર્પણને ભગવાન શિવ સમક્ષ મૂકાતા હોય તેમ સ્પષ્ટ રૂપે કલ્પના કરતાં — રત્નજડિત સિંહાસન, સ્નાન, ભોજન, સંગીત અને પ્રણામ. ચોથા શ્લોકને તમારા દરેક કર્મને તેમની પૂજામાં વિલીન કરવા દો, અને ક્ષમાની પ્રાર્થનાથી પૂર્ણ કરો. કોઈ સામગ્રીની જરૂર નથી; ભક્તિ જ એકમાત્ર અર્પણ છે.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ Shiva Manasa Puja શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ