ਆਲਸ੍ਯਂ ਹਿ ਮਨੁਸ਼੍ਯਾਣਾਂ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥੋ ਮਹਾਨ੍ ਰਿਪੁਃ
आलस्यं हि मनुष्याणां शरीरस्थो महान् रिपुः in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
ਚਾਣਕ੍ਯ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨੀਤੀ-ਸ਼ਲੋਕ ਆਲਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਵੈਰੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ — ਜੋ ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਦਮ (ਮਿਹਨਤ) ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਮਿੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਨਿਰੰਤਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਕਦੇ ਅਸਫਲਤਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬਦਾ। ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਕ ਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਯਾਦ-ਦਹਾਨੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਹਾਇਕ — ਦੋਵੇਂ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਹਨ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Chanakya Niti (Subhashita) · Attributed to Chanakya (Kautilya) · Classical Sanskrit literature (Mauryan era tradition, c. 4th century BCE onward)
ਚਾਣਕ੍ਯ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਨੀਤਿਗ ਤੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਰਚੈਤਾ, ਚਾਣਕ੍ਯ-ਨੀਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰਕ ਗਿਆਨ, ਸ਼ਾਸਨ ਤੇ ਸਵੈ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਉੱਤੇ ਕਈ ਸਾਰਗਰਭਿਤ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਿਹਰਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਏ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਕਿ ਮਿਹਨਤ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹੈ। ਆਲਸ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ ਵੈਰੀ ਵਜੋਂ ਦੱਸ ਕੇ, ਇਹ ਨਿਰੰਤਰ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਪਤਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਭ ਤੋਂ ਪੱਕੀ ਰੱਖਿਆ ਵਜੋਂ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਲਸ ਤੋਂ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸੱਚੇ ਮਨ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਅੰਦਰ ਦੇ ਆਲਸੀ ਨੂੰ ਕੰਮ ਲਈ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸੱਚਾ ਮਿੱਤਰ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਆਲਸ ਆਪਣੀ ਬਹੁਤੀ ਪਕੜ ਗੁਆ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।
ਮੰਤਰ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਆਲਸ੍ਯਂ ਹਿ ਮਨੁਸ਼੍ਯਾਣਾਂ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥੋ ਮਹਾਨ੍ ਰਿਪੁਃ। ਨਾਸ੍ਤ੍ਯੁਦ੍ਯਮਸਮੋ ਬਨ੍ਧੁਃ ਕ੍ਰਿਤ੍ਵਾ ਯਂ ਨਾਵਸੀਦਤਿ॥
ālasyaṁ hi manuṣyāṇāṁ śarīrastho mahān ripuḥ। nāsty udyama-samo bandhuḥ kṛtvā yaṁ nāvasīdati॥
ਅਰਥ:ਆਲਸ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਮਹਾਨ ਵੈਰੀ ਹੈ; ਉੱਦਮ (ਮਿਹਨਤ) ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਮਿੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਪਤਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਚਾਣਕ੍ਯ-ਨੀਤੀ ਦਾ ਸ਼ਲੋਕ ਆਲਸ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਛੁਪੇ ਵੈਰੀ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਰਾਹ ਦਾ ਸੱਚਾ ਮਿੱਤਰ ਐਲਾਨਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
आलस्यं हि मनुष्याणां शरीरस्थो महान् रिपुः ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਅਧਿਐਨ ਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬਲ ਕੰਮ-ਨਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਆਲਸ ਨੂੰ ਪਤਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵੈਰੀ ਵਜੋਂ ਚੇਤਾਉਂਦਾ ਹੈ
ਟੀਚਿਆਂ ਵੱਲ ਨਿਰੰਤਰ ਯਤਨ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਕਾਮਿਆਂ ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਸਾਧਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਕ ਸ਼ਲੋਕ
ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਰਖਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਵੈ-ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਲਈ ਉੱਤਮ
आलस्यं हि मनुष्याणां शरीरस्थो महान् रिपुः ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਦਿਨ ਦਾ ਆਰੰਭ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੋ, ਆਲਸ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵੈਰੀ ਤੇ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸੱਚਾ ਮਿੱਤਰ ਪਛਾਣਦਿਆਂ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਟਾਲਣ ਜਾਂ ਹਾਰ ਮੰਨਣ ਦਾ ਮਨ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੰਮ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰੇ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਮਕਾਂਡੀ ਜਪ ਦੀ ਥਾਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਕ ਚਿੰਤਨ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਟੀਚੇ ਨੂੰ ਪੈਰੋਕਾਰ ਲਈ ਆਦਰਸ਼ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ आलस्यं हि मनुष्याणां शरीरस्थो महान् रिपुः ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ