ਅਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ
अयम् आत्मा ब्रह्म in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
ਅਯਮ੍ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮ ਅਰਥਾਤ 'ਇਹ ਆਤਮਾ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ', ਮਾਂਡੂਕ੍ਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ (ਅਥਰਵਵੇਦ) ਦਾ ਮਹਾਵਾਕ੍ਯ ਹੈ ਅਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਮਹਾਵਾਕ੍ਯਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ 'ਸਰ੍ਵੰ ਹ੍ਯੇਤਦ੍ ਬ੍ਰਹਮ' (ਇਹ ਸਭ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ) ਤਥਾ 'ਅਯਮ੍ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮ' ਦੋਵੇਂ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਤਮਾ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਅਵਸਥਾਵਾਂ — ਜਾਗ੍ਰਤ, ਸੁਪਨ, ਸੁਸ਼ੁਪਤੀ ਅਤੇ ਤੁਰੀਯ — ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮਾਂਡੂਕ੍ਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਓਮ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਦੁਆਰਾ ਮੋਕ੍ਸ਼ ਦਾ ਪੂਰਨ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Mandukya Upanishad, Verse 2 · Traditional (Upanishadic) · Vedic / Upanishadic
ਮਾਂਡੂਕ੍ਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਇਸ ਘੋਸ਼ਣਾ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਓਮ ਅਕ੍ਸ਼ਰ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਹੈ, ਸਮਸਤ ਭੂਤ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ, ਤਥਾ ਜੋ ਕੁਝ ਕਾਲਾਤੀਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸ਼ਲੋਕ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ — 'ਇਹ ਸਭ ਨਿਸ਼ਚੈ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਇਹ ਆਤਮਾ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ,' ਅਤੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਆਤਮਾ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਦ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਜਾਗ੍ਰਤ, ਸੁਪਨ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ੁਪਤੀ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਤਥਾ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਤੁਰੀਯ — ਚੌਥੀ, ਮੌਨ, ਅਦ੍ਵੈਤ ਆਤਮਾ — ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਇੰਨੀ ਸਘਨ ਹੈ ਕਿ ਪਰੰਪਰਾ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੌੜਪਾਦ ਦੀ ਕਾਰਿਕਾ ਸਮੇਤ ਇਕੱਲੇ ਮਾਂਡੂਕ੍ਯ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਹੀ ਮੋਕ੍ਸ਼ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥ ਹੈ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਮਸਤ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕੱਲਾ ਮਾਂਡੂਕ੍ਯ ਹੀ ਉਤਸੁਕ ਸਾਧਕ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ — ਕਿਉਂਕਿ 'ਇਹ ਆਤਮਾ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ' ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਤੁਰੀਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ ਅਨੁਭੂਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਸਤ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਸਾਕ੍ਸ਼ੀ ਆਤਮਾ ਹੀ ਅਮਰ ਪਰਮ ਸੱਤਾ ਹੈ।
ਮੰਤਰ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਸਰ੍ਵਂ ਹ੍ਯੇਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਅਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ । ਸੋऽਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਚਤੁਸ਼੍ਪਾਤ੍ ॥
sarvaṁ hyetad brahma ayam ātmā brahma so'yam ātmā catuṣpāt
ਅਰਥ:ਇਹ ਸਭ ਨਿਸ਼ਚੈ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ। ਇਹ ਆਤਮਾ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ। ਇਹੀ ਆਤਮਾ ਚਾਰ ਪਾਦ (ਅਵਸਥਾਵਾਂ) ਵਾਲੀ ਹੈ — ਜਾਗ੍ਰਤ, ਸੁਪਨ, ਸੁਸ਼ੁਪਤੀ ਅਤੇ ਤੁਰੀਯ (ਚੌਥੀ ਅਵਸਥਾ) ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਚੈਤਨ੍ਯਸਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤਕਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
अयम् आत्मा ब्रह्म ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਮਹਾਵਾਕ੍ਯਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਜੋ ਅੰਤਰਤਮ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਾਗ੍ਰਤ, ਸੁਪਨ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ੁਪਤੀ ਦਾ ਸਾਕ੍ਸ਼ੀ ਆਤਮਾ ਹੀ ਅਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਬ੍ਰਹਮ (ਤੁਰੀਯ) ਹੈ।
ਓਮ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ ਆਤਮਗਿਆਨ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਚੌਥੀ, ਸਦਾ-ਮੁਕਤ ਸ਼ੁੱਧ ਚੈਤਨ੍ਯ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸਮਸਤ ਅਨੁਭਵ ਪਿੱਛੇ ਮੌਨ ਸਾਕ੍ਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾ ਕੇ ਗਹਿਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ੍ਯ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਦ੍ਵੈਤ ਵੇਦਾਂਤ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਮਾਂਡੂਕ੍ਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਮੋਕ੍ਸ਼ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
अयम् आत्मा ब्रह्म ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਇਹ ਮੰਤਰ ਓਮ ਦੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਚਿੰਤਨ ਲਈ ਹੈ। 'ਅਯਮ੍ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮ' ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੋ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੇਖੋ ਕਿ ਉਹੀ 'ਮੈਂ' ਜਾਗ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਸੁਪਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੁਪਨ-ਰਹਿਤ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ — ਫਿਰ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਸਾਕ੍ਸ਼ੀ ਚੇਤਨਾ (ਤੁਰੀਯ) ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ, ਆਪਣਾ ਯਥਾਰਥ ਸਰੂਪ ਪਛਾਣੋ। ਇਸ ਨੂੰ ਓਮ ਦੇ ਹੌਲੀ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਜੋੜੋ, ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਉਸ ਚੁੱਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੋਣ ਦਿਓ ਜਿਸ ਤੋਂ ਓਮ ਉੱਠਦਾ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ अयम् आत्मा ब्रह्म ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ