ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ ੨.੫੫ — ਪ੍ਰਜਹਾਤਿ ਯਦਾ ਕਾਮਾਨ੍
श्रीमद्भगवद्गीता २.५५ — प्रजहाति यदा कामान् in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਸਥਿਤਪ੍ਰਜ੍ਞ — ਸਥਿਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਜ੍ਞਾਨੀ ਦੇ — ਉਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਰਣਨ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਪੁਰਖ ਕਿਵੇਂ ਬੋਲਦਾ, ਬੈਠਦਾ ਅਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਸੌਟੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਹੈ — ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਮਨ ਦੀ ਹਰ ਕਾਮਨਾ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੂਰਨ ਸੰਤੋਖ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਬਾਹਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਅਟੱਲ ਜ੍ਞਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਲਕਸ਼ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Bhagavad Gita Chapter 2, Verse 55 · Sage Veda Vyasa (Mahabharata, Bhishma Parva) · Ancient (text compiled c. 5th–2nd century BCE)
ਸਾਂਖਯਯੋਗ ਅਧਿਆਏ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਥਿਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ ਕਿਵੇਂ ਬੋਲਦਾ, ਬੈਠਦਾ ਅਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਥਿਤਪ੍ਰਜ੍ਞ ਦਾ ਇੱਕ ਦੀਪਤੀਮਾਨ ਚਿੱਤਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਥੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਦੇ ਹਨ — ਅਜਿਹਾ ਪੁਰਖ ਮਨ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਤਿਆਗ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੂਰਨ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਆਤਮ-ਜ੍ਞਾਨੀ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵਰਣਨ ਬਣ ਗਏ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਥਿਤਪ੍ਰਜ੍ਞ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਆਤਮ-ਪਰੀਖਣ ਦਾ ਦਰਪਣ ਮੰਨਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਗਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ 'ਪ੍ਰਜਹਾਤਿ ਯਦਾ ਕਾਮਾਨ੍' ਉੱਤੇ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਾਮਨਾ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਖਿੱਚ ਢਿੱਲੀ ਪੈ ਗਈ, ਅਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਦੀ ਥਾਂ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤ, ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰ ਸੰਤੋਖ ਨੇ ਲੈ ਲਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਬਾਹਰੀ ਹਾਨੀ ਹਿਲਾ ਨਾ ਸਕੀ।
ਮੰਤਰ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ਪ੍ਰਜਹਾਤਿ ਯਦਾ ਕਾਮਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਪਾਰ੍ਥ ਮਨੋਗਤਾਨ੍। ਆਤ੍ਮਨ੍ਯੇਵਾਤ੍ਮਨਾ ਤੁਸ਼੍ਟਃ ਸ੍ਥਿਤਪ੍ਰਜ੍ਞਸ੍ਤਦੋਚ੍ਯਤੇ॥
śhrī bhagavān uvācha prajahāti yadā kāmān sarvān pārtha mano-gatān ātmany-evātmanā tuṣhṭaḥ sthita-prajñas tadochyate
ਅਰਥ:ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ — ਹੇ ਪਾਰਥ! ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਸਥਿਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ (ਸਥਿਤਪ੍ਰਜ੍ਞ) ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
श्रीमद्भगवद्गीता २.५५ — प्रजहाति यदा कामान् ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਸਥਿਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਪੁਰਖ (ਸਥਿਤਪ੍ਰਜ੍ਞ) ਦੇ ਲੱਛਣ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਈ ਸੰਤੋਖ ਪਾਉਣ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ
ਚੰਚਲ ਮਨ ਦੀਆਂ ਅਨੰਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਬਾਹਰੀ ਹਾਲਾਤਾਂ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਸਮਤਾ, ਆਤਮ-ਸੰਜਮ ਅਤੇ ਕਾਮਨਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ
ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਮਾਰਗ ਦੇ ਲਕਸ਼ ਦਾ ਧਿਆਨਮਈ ਆਦਰਸ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ
श्रीमद्भगवद्गीता २.५५ — प्रजहाति यदा कामान् ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੜ੍ਹੋ ਅਤੇ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਉੱਤੇ ਚਿੰਤਨ ਕਰੋ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਮਨ ਦੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਅਕਾਂਖਿਆ ਬਣਾਓ ਕਿ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਬਾਹਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਲੱਭੋ। ਚਿੰਤਨ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਉਣ ਨਾਲ ਇਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕਾਮਨਾ ਦੀ ਪਕੜ ਢਿੱਲੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ श्रीमद्भगवद्गीता २.५५ — प्रजहाति यदा कामान् ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ