ధ్రువ స్తుతి
ध्रुव स्तुति in Telugu · తెలుగు
మీ భాష/లిపిలో చదవండి
మూలం & కథ
Srimad Bhagavata Purana, Canto 4, Chapter 9, verses 6–17 (Dhruva-krita Bhagavat-stuti) · Sage Veda-Vyasa (as spoken by Dhruva Maharaja) · Classical Puranic era
Dhruva, the five-year-old son of King Uttanapada, was insulted by his stepmother and resolved to attain a position higher than anyone had ever known. Guided by the sage Narada, he performed severe austerities in the forest at Madhuvana, meditating on Lord Vishnu. Pleased by his determination, the Lord appeared before him. The boy, overwhelmed and unable to speak, was touched on the cheek by the Lord's conch, and at once these twelve verses of glorification poured from his awakened heart. Having seen God, Dhruva no longer cared for the kingdom he had sought, and was ultimately granted the eternal, never-falling abode of the pole star, Dhruva-loka.
✦ శాస్త్రాలలో చెప్పినట్లు
Tradition holds that the Lord's conch touching Dhruva's cheek instantly bestowed perfect Vedic knowledge and eloquence upon the illiterate child — the very awakening he describes in the first verse. So pleased was the Lord with this prayer that He granted Dhruva the imperishable polar abode, where he shines as the fixed pole star around which all the luminaries revolve, untouched even by the dissolution of the cosmos.
అర్థంతో పూర్తి పాఠం
ఏ పంక్తిపైన అయినా లేదా ▶ బటన్పై తాకి వినండి
యోఽన్తః ప్రవిశ్య మమ వాచమిమాం ప్రసుప్తాం సఞ్జీవయత్యఖిలశక్తిధరః స్వధామ్నా । అన్యాంశ్చ హస్తచరణశ్రవణత్వగాదీన్ ప్రాణాన్నమో భగవతే పురూషాయ తుభ్యమ్ ॥ ౧ ॥
yo 'ntaḥ praviśya mama vācam imāṃ prasuptāṃ sañjīvayaty akhila-śakti-dharaḥ sva-dhāmnā | anyāṃś ca hasta-caraṇa-śravaṇa-tvag-ādīn prāṇān namo bhagavate puruṣāya tubhyam || 1 ||
అర్థం:हे प्रभो! आप समस्त शक्तियों के धारक सर्वशक्तिमान हैं। मेरे भीतर प्रविष्ट होकर आपने अपने तेज से मेरी सोई हुई वाणी को पुनः जीवित कर दिया, तथा मेरे हाथ, पैर, कान, त्वचा आदि इन्द्रियों और प्राणों को भी सजीव किया। आप उस परमपुरुष को मेरा नमस्कार है।
ఏకస్త్వమేవ భగవన్నిదమాత్మశక్త్యా మాయాఖ్యయోరుగుణయా మహదాద్యశేషమ్ । సృష్ట్వానువిశ్య పురుషస్తదసద్గుణేషు నానేవ దారుషు విభావసువద్విభాసి ॥ ౨ ॥
ekas tvam eva bhagavann idam ātma-śaktyā māyākhyayoru-guṇayā mahad-ādy-aśeṣam | sṛṣṭvānuviśya puruṣas tad-asad-guṇeṣu nāneva dāruṣu vibhāvasu-vad vibhāsi || 2 ||
అర్థం:हे भगवन्! केवल आप ही एक हैं, जो अपनी 'माया' नामक उग्र गुणों वाली शक्ति से महत्तत्त्व आदि समस्त सृष्टि की रचना करके उसमें पुरुषरूप से प्रवेश करते हैं और उसके गुणों में अनेक के समान प्रतीत होते हैं — जैसे एक ही अग्नि विभिन्न काष्ठों में नाना रूपों में प्रकाशित होती है।
త్వద్దత్తయా వయునయేదమచష్ట విశ్వం సుప్తప్రబుద్ధ ఇవ నాథ భవత్ప్రపన్నః । తస్యాపవర్గ్యశరణం తవ పాదమూలం విస్మర్యతే కృతవిదా కథమార్తబన్ధో ॥ ౩ ॥
tvad-dattayā vayunayedam acaṣṭa viśvaṃ supta-prabuddha iva nātha bhavat-prapannaḥ | tasyāpavargya-śaraṇaṃ tava pāda-mūlaṃ vismaryate kṛta-vidā katham ārta-bandho || 3 ||
అర్థం:हे नाथ! आपके द्वारा दी गई बुद्धि से ही यह शरणागत जीव इस विश्व को वैसे देख पाता है जैसे कोई निद्रा से जागा हुआ। हे आर्तबन्धो! फिर कोई विवेकी पुरुष आपके उन चरणकमलों को कैसे भूल सकता है, जो मुक्ति के एकमात्र आश्रय हैं?
నూనం విముష్టమతయస్తవ మాయయా తే యే త్వాం భవాప్యయవిమోక్షణమన్యహేతోః । అర్చన్తి కల్పకతరుం కుణపోపభోగ్య- మిచ్ఛన్తి యత్స్పర్శజం నిరయేఽపి నౄణామ్ ॥ ౪ ॥
nūnaṃ vimuṣṭa-matayas tava māyayā te ye tvāṃ bhavāpyaya-vimokṣaṇam anya-hetoḥ | arcanti kalpaka-taruṃ kuṇapopabhogyam icchanti yat sparśajaṃ niraye 'pi nṝṇām || 4 ||
అర్థం:निश्चय ही उनकी बुद्धि आपकी माया से हर ली गई है, जो आपको — कल्पवृक्ष को — जन्म-मृत्यु से छुटकारे आदि किसी अन्य कामना के लिए पूजते हैं; क्योंकि वे जिन स्पर्शजन्य भोगों की इच्छा करते हैं, वे तो शव के समान भोग हैं, जो नरक में भी सुलभ हैं।
యా నిర్వృతిస్తనుభృతాం తవ పాదపద్మ- ధ్యానాద్భవజ్జనకథాశ్రవణేన వా స్యాత్ । సా బ్రహ్మణి స్వమహిమన్యపి నాథ మా భూత్ కింత్వన్తకాసిలులితాత్పతతాం విమానాత్ ॥ ౫ ॥
yā nirvṛtis tanu-bhṛtāṃ tava pāda-padma- dhyānād bhavaj-jana-kathā-śravaṇena vā syāt | sā brahmaṇi sva-mahimany api nātha mā bhūt kiṃ tv antakāsi-lulitāt patatāṃ vimānāt || 5 ||
అర్థం:हे नाथ! आपके चरणकमलों के ध्यान से अथवा आपके भक्तों की कथा सुनने से प्राणियों को जो आनन्द प्राप्त होता है, वह आपके स्वमहिमारूप ब्रह्म (निर्विशेष मोक्ष) में लीन होने पर भी न मिले — फिर मृत्यु की तलवार से जिनके विमान नष्ट हो जाते हैं उन स्वर्गभोगों की तो बात ही क्या!
భక్తిం ముహుః ప్రవహతాం త్వయి మే ప్రసఙ్గో భూయాదనన్త మహతామమలాశయానామ్ । యేనాఞ్జసోల్బణమురువ్యసనం భవాబ్ధిం నేష్యే భవద్గుణకథామృతపానమత్తః ॥ ౬ ॥
bhaktiṃ muhuḥ pravahatāṃ tvayi me prasaṅgo bhūyād ananta mahatām amalāśayānām | yenāñjasolbaṇam uru-vyasanaṃ bhavābdhiṃ neṣye bhavad-guṇa-kathāmṛta-pāna-mattaḥ || 6 ||
అర్థం:हे अनन्त! मुझे सदा उन महान्, निर्मल हृदय वाले भक्तों का संग प्राप्त हो, जिनकी भक्ति निरन्तर आप में प्रवाहित होती है; जिससे आपके गुणों की कथामृत के पान से मतवाला होकर मैं इस घोर विपत्तियों वाले भवसागर को सहज ही पार कर जाऊँ।
తే న స్మరన్త్యతితరాం ప్రియమీశ మర్త్యం యే చాన్వదః సుతసుహృద్గృహవిత్తదారాః । యే త్వబ్జనాభ భవదీయపదారవిన్ద- సౌగన్ధ్యలుబ్ధహృదయేషు కృతప్రసఙ్గాః ॥ ౭ ॥
te na smaranty atitarāṃ priyam īśa martyaṃ ye cānv adaḥ suta-suhṛd-gṛha-vitta-dārāḥ | ye tv abja-nābha bhavadīya-padāravinda- saugandhya-lubdha-hṛdayeṣu kṛta-prasaṅgāḥ || 7 ||
అర్థం:हे कमलनाभ! जिन्होंने आपके चरणकमलों की सुगन्ध के लोभी भक्तों के हृदय में प्रेम कर लिया है, वे, हे ईश! पुत्र, मित्र, घर, धन और स्त्री आदि इस मर्त्यलोक की प्रियतम वस्तुओं का भी स्मरण नहीं करते।
తిర్యఙ్నగద్విజసరీసృపదేవదైత్య- మర్త్యాదిభిః పరిచితం సదసద్విశేషమ్ । రూపం స్థవిష్ఠమజ తే మహదాద్యనేకం నాతః పరం పరమ వేద్మి న యత్ర వాదః ॥ ౮ ॥
tiryaṅ-naga-dvija-sarīsṛpa-deva-daitya- martyādibhiḥ paricitaṃ sad-asad-viśeṣam | rūpaṃ sthaviṣṭham aja te mahad-ādy-anekaṃ nātaḥ paraṃ parama vedmi na yatra vādaḥ || 8 ||
అర్థం:हे अज! पशु, वृक्ष, पक्षी, सरीसृप, देव, दैत्य, मनुष्य आदि से व्याप्त, सत् और असत् के भेद वाले आपके इस महत्तत्त्व आदि अनेक रूपों से युक्त स्थूल विश्वरूप को मैं जानता हूँ; इससे परे जो परम तत्त्व है उसे भी जानता हूँ, जिसमें कोई विवाद नहीं।
కల్పాన్త ఏతదఖిలం జఠరేణ గృహ్ణన్ శేతే పుమాన్ స్వదృగనన్తసఖస్తదఙ్కే । యన్నాభిసిన్ధురుహకాఞ్చనలోకపద్మ- గర్భే ద్యుమాన్ భగవతే ప్రణతోఽస్మి తస్మై ॥ ౯ ॥
kalpānta etad akhilaṃ jaṭhareṇa gṛhṇan śete pumān sva-dṛg ananta-sakhas tad-aṅke | yan-nābhi-sindhu-ruha-kāñcana-loka-padma- garbhe dyumān bhagavate praṇato 'smi tasmai || 9 ||
అర్థం:जो परमपुरुष कल्पान्त में इस समस्त सृष्टि को अपने उदर में धारण कर, स्वयंप्रकाश रूप से अनन्त शेष को सखा बनाकर उन्हीं की गोद में शयन करते हैं, और जिनकी नाभि-सागर से उत्पन्न स्वर्णिम लोकपद्म के गर्भ में तेजस्वी ब्रह्मा प्रकट होते हैं — उन भगवान् को मैं प्रणाम करता हूँ।
త్వం నిత్యముక్తపరిశుద్ధవిబుద్ధ ఆత్మా కూటస్థ ఆదిపురుషో భగవాంస్త్ర్యధీశః । యద్బుద్ధ్యవస్థితిమఖణ్డితయా స్వదృష్ట్యా ద్రష్టా స్థితావధిమఖో వ్యతిరిక్త ఆస్సే ॥ ౧౦ ॥
tvaṃ nitya-mukta-pariśuddha-vibuddha ātmā kūṭa-stha ādi-puruṣo bhagavāṃs try-adhīśaḥ | yad-buddhy-avasthitim akhaṇḍitayā sva-dṛṣṭyā draṣṭā sthitāv adhimakho vyatirikta āsse || 10 ||
అర్థం:आप नित्यमुक्त, परिशुद्ध, विबुद्ध आत्मा हैं, कूटस्थ आदिपुरुष, त्रिगुण/त्रिलोक के अधीश्वर भगवान् हैं। अपनी अखण्ड दृष्टि से बुद्धि की प्रत्येक अवस्था के द्रष्टा होते हुए भी आप सृष्टि-स्थिति के अध्यक्ष रूप में सबसे पृथक् और निर्लिप्त रहते हैं।
యస్మిన్ విరుద్ధగతయో హ్యనిశం పతన్తి విద్యాదయో వివిధశక్తయ ఆనుపూర్వ్యాత్ । తద్బ్రహ్మ విశ్వభవమేకమనన్తమాద్య- మానన్దమాత్రమవికారమహం ప్రపద్యే ॥ ౧౧ ॥
yasmin viruddha-gatayo hy aniśaṃ patanti vidyādayo vividha-śaktaya ānupūrvyāt | tad brahma viśva-bhavam ekam anantam ādyam ānanda-mātram avikāram ahaṃ prapadye || 11 ||
అర్థం:जिसमें विद्या-अविद्या आदि परस्पर विरुद्ध गति वाली विविध शक्तियाँ क्रमशः निरन्तर उदित होती रहती हैं — उस एक, अनन्त, आदि, आनन्दस्वरूप, निर्विकार, विश्व के उद्गम ब्रह्म की मैं शरण ग्रहण करता हूँ।
సత్యాశిషో హి భగవంస్తవ పాదపద్మ- మాశీస్తథానుభజతః పురుషార్థమూర్తేః । అప్యేవమార్య భగవాన్ పరిపాతి దీనాన్ వాశ్రేవ వత్సకమనుగ్రహకాతరోఽస్మాన్ ॥ ౧౨ ॥
satyāśiṣo hi bhagavaṃs tava pāda-padmam āśīs tathānubhajataḥ puruṣārtha-mūrteḥ | apy evam ārya bhagavān paripāti dīnān vāśreva vatsakam anugraha-kātaro 'smān || 12 ||
అర్థం:हे भगवन्! पुरुषार्थ-स्वरूप आपके चरणकमलों की सेवा करने वाले को जो आशीर्वाद मिलते हैं वे सत्य ही हैं। तथापि, हे आर्य! भगवान् अपने दीन भक्तों की प्रार्थना से भी बढ़कर रक्षा करते हैं — जैसे स्नेह से व्याकुल गाय अपने असहाय बछड़े का पालन करती है।
పదం-పదం అర్థం
ఉచ్చారణ వినడానికి ఏ పదంపైన అయినా క్లిక్ చేయండి
ध्रुव स्तुति పారాయణ ప్రయోజనాలు
Embodies pure, motiveless devotion (ahaituki bhakti) and the rejection of all material and even liberation-seeking motives.
The famous prayer for the 'association of great pure-hearted devotees' (verse 6) inspires the seeker to value satsanga above all rewards.
Teaches that the bliss of meditating on the Lord's feet surpasses even impersonal liberation, deepening loving attachment to God.
Recited from the Bhagavata, it is held to purify the heart, steady the mind, and awaken dormant spiritual faculties as it did for Dhruva.
A powerful prayer for one facing hardship, modelled by a child who turned worldly ambition into divine realization.
Cultivates surrender, humility and the assurance of the Lord's protection, likened to a mother cow tending her calf.
ध्रुव स्तुति పారాయణ విధి
Sit calmly before an image of Lord Vishnu or Krishna and recite the twelve verses slowly, contemplating their meaning — that the Lord is the all-powerful indweller who awakens the soul. Reflect especially on Dhruva's prayer for the company of pure devotees and unbroken devotion. The stuti is read as part of daily Bhagavata recitation; chant it with humility and a mood of selfless surrender, seeking the Lord alone rather than any reward.
తరచూ అడిగే ప్రశ్నలు
ఇవి కూడా చదవండి
ॐ
పూర్తి ध्रुव स्तुतिను శ్లోకం-శ్లోకం అర్థంతో చదవండి, లేదా మరిన్ని పవిత్ర పాఠాలు చూడండి