દુર્ગા આરતી — જય અમ્બે ગૌરી
दुर्गा आरती — जय अम्बे गौरी in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
દુર્ગા આરતી ('જય અંબે ગૌરી') માતા દુર્ગાને સમર્પિત સૌથી લોકપ્રિય આરતી છે, જે નવરાત્રિ સાથે અભિન્ન રીતે જોડાયેલી છે. તે દેવી મહાત્મ્યના પ્રસંગો — મહિષાસુર, શુંભ-નિશુંભ અને રક્તબીજના વધ — સ્મરતાં દુર્ગાને વિશ્વની કરુણામયી માતા અને દુષ્ટોની સંહારિણી રૂપે વર્ણવે છે. તેને શ્રદ્ધાથી ગાનાર સુખ-સમૃદ્ધિ પામે છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Hindu devotional folk tradition; references Devi Mahatmyam (Durga Saptashati) · Attributed to Swami Shivananda (folk tradition) · Medieval period
દુર્ગા આરતી 'જય અંબે ગૌરી' માતા દુર્ગાને સમર્પિત સૌથી લોકપ્રિય આરતી છે અને નવરાત્રિના ઉત્સવ સાથે અભિન્ન છે. તે પોતાની વિષયવસ્તુ દેવી મહાત્મ્ય (માર્કંડેય પુરાણ)માંથી લે છે, એ મહાન યુદ્ધોને સ્મરતાં જેમાં દુર્ગાએ મહિષાસુર, શુંભ-નિશુંભ, રક્તબીજ જેવા પ્રબળ રાક્ષસોનો સંહાર કર્યો. આરતી દુર્ગાને તેમના પૂર્ણ વૈભવમાં રજૂ કરે છે — સ્વર્ણકાય, રક્તાંબરધારિણી, સિંહવાહિની, ખડ્ગધારિણી, છતાં વિશ્વની કરુણામયી માતા જે ભક્તોના દુખ હરે છે. અંતિમ પદમાં સ્વામી શિવાનંદને તેનો શ્રેય તેને સંત-પ્રામાણિકતાનો ભાવ આપે છે.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
દુર્ગા આરતી નવરાત્રિના ચમત્કાર સાથે ઊંડાણથી જોડાયેલી છે. પરંપરા અનુસાર, નવરાત્રિની નવ રાતમાં દેવી દુર્ગાની શક્તિ પૃથ્વી પર વિશેષ રૂપે સુલભ હોય છે. અસંખ્ય ભક્તો જણાવે છે કે જાગરણ સમયે 'જય અંબે ગૌરી' ગાવાથી એક સ્પષ્ટ આધ્યાત્મિક ઊર્જા ઉત્પન્ન થાય છે — દીવાની જ્યોત અસામાન્ય તીવ્રતાથી કાંપે છે, કેટલાક ભક્તો સ્વતઃ ભાવ-સમાધિમાં જાય છે, અને વાતાવરણ એક અમિટ દિવ્ય ઉપસ્થિતિથી ભરાઈ જાય છે. સમગ્ર ભારતના મંદિરો જણાવે છે કે નવરાત્રિમાં દુર્ગા મૂર્તિ પર ચઢાવેલા ફૂલ અન્ય કોઈ સમય કરતાં ઘણા વધુ સમય સુધી તાજા રહે છે, જાણે દેવી સ્વયં ઉપસ્થિત રહીને આ આરતી સાથે ચઢાવેલા અર્ઘ્યનો સ્વીકાર કરી રહી હોય.
સાંભળતાં સાંભળતાં જપો
અર્થ સહિત સંપૂર્ણ પાઠ
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
જય અમ્બે ગૌરી, મૈયા જય શ્યામા ગૌરી। તુમકો નિશદિન ધ્યાવત, હરિ બ્રહ્મા શિવરી॥ જય અમ્બે ગૌરી॥
Jai Ambe Gauri, Maiya Jai Shyama Gauri Tumko Nishdin Dhyavat, Hari Brahma Shivri Jai Ambe Gauri
અર્થ:માઁ અંબે ગૌરીની જય! વહાલી માઁ, શ્યામા ગૌરીની જય! હરિ, બ્રહ્મા અને શિવ રાત-દિવસ તારું ધ્યાન ધરે છે. માઁ અંબે ગૌરીની જય!
માંગ સિન્દૂર વિરાજત, ટીકો મૃગમદ કો। ઉજ્જ્વલ સે દો નૈના, ચન્દ્રવદન નીકો॥ જય અમ્બે ગૌરી॥
Mang Sindoor Virajat, Teeko Mrigmad Ko Ujjwal Se Do Naina, Chandravadan Neeko Jai Ambe Gauri
અર્થ:તારી માંગમાં સિંદૂર શોભે છે અને કપાળે કસ્તૂરીનું તિલક સુશોભિત છે. તારાં બંને નેત્ર ઉજ્જ્વળ ચમકે છે અને ચંદ્ર સમું મુખ અતિ સુંદર છે. માઁ અંબે ગૌરીની જય!
કનક સમાન કલેવર, રક્તામ્બર રાજે। રક્તપુષ્પ ગલ માલા, કણ્ઠન પર સાજે॥ જય અમ્બે ગૌરી॥
Kanak Saman Kalevar, Raktambar Raje Raktpushp Gal Mala, Kanthan Par Saje Jai Ambe Gauri
અર્થ:તારું શરીર શુદ્ધ સોના સમું કાંતિમાન છે અને તું રક્ત-વસ્ત્ર ધારણ કરેલ છે. લાલ પુષ્પોની માળા તારા કંઠને સુંદરતાથી શોભાવે છે. માઁ અંબે ગૌરીની જય!
કેહરિ વાહન રાજત, ખડ્ગ ખપ્પર ધારી। સુર નર મુનિજન સેવત, તિનકે દુખહારી॥ જય અમ્બે ગૌરી॥
Kehari Vahan Rajat, Khadg Khappar Dhari Sur Nar Munijan Sevat, Tinke Dukh Hari Jai Ambe Gauri
અર્થ:તું સિંહ પર વૈભવથી બિરાજમાન છે, હાથમાં ખડ્ગ અને ખપ્પર ધારણ કરી. દેવ, મનુષ્ય અને મુનિજન તારી સેવા કરે છે — તું તેમના દુઃખ હરનારી છે. માઁ અંબે ગૌરીની જય!
કાનન કુણ્ડલ શોભિત, નાસાગ્રે મોતી। કોટિક ચન્દ્ર દિવાકર, સમ રાજત જ્યોતી॥ જય અમ્બે ગૌરી॥
Kanan Kundal Shobhit, Nasagre Moti Kotik Chandra Divakar, Sam Rajat Jyoti Jai Ambe Gauri
અર્થ:તારા કાનમાં કુંડળ સુંદરતાથી શોભે છે અને નાકના અગ્ર ભાગે મોતી સુશોભિત છે. તારી આભા કરોડો ચંદ્ર અને સૂર્ય સમાન ચમકે છે. માઁ અંબે ગૌરીની જય!
શુમ્ભ નિશુમ્ભ વિદારે, મહિષાસુર ઘાતી। ધૂમ્રવિલોચન નૈના, નિશદિન મદમાતી॥ જય અમ્બે ગૌરી॥
Shumbh Nishumbh Vidare, Mahishasur Ghati Dhumravilochan Naina, Nishdin Madmati Jai Ambe Gauri
અર્થ:તેં શુંભ અને નિશુંભનો સંહાર કર્યો અને મહિષાસુરનો વધ કર્યો. તારા ધૂમ્ર-નેત્રોની દૃષ્ટિથી તું સદા દિવ્ય શક્તિમાં મદમાતી રહે છે. માઁ અંબે ગૌરીની જય!
ચણ્ડ મુણ્ડ સંહારે, શોણિત બીજ હરે। મધુ કૈટભ દોઉ મારે, સુર ભયહીન કરે॥ જય અમ્બે ગૌરી॥
Chand Mund Sanhare, Shonit Bij Hare Madhu Kaitabh Dou Mare, Sur Bhayahin Kare Jai Ambe Gauri
અર્થ:તેં ચંડ અને મુંડનો સંહાર કર્યો અને રક્તબીજ દૈત્યનો નાશ કર્યો. તેં મધુ અને કૈટભ બંનેનો વધ કરી દેવોને ભયરહિત કર્યા. માઁ અંબે ગૌરીની જય!
બ્રહ્માણી રુદ્રાણી, તુમ કમલા રાની। આગમ નિગમ બખાની, તુમ શિવ પટરાની॥ જય અમ્બે ગૌરી॥
Brahmani Rudrani, Tum Kamla Rani Agam Nigam Bakhani, Tum Shiv Patrani Jai Ambe Gauri
અર્થ:તું બ્રહ્માણી, રુદ્રાણી અને કમલા (લક્ષ્મી) છે, હે રાણી! આગમ અને નિગમ તારી સ્તુતિ ગાય છે — તું શિવની પરમ પટરાણી છે. માઁ અંબે ગૌરીની જય!
ચૌંસઠ યોગિની ગાવત, નૃત્ય કરત ભૈરોં। બાજત તાલ મૃદંગા, અરુ બાજત ડમરૂ॥ જય અમ્બે ગૌરી॥
Chaunsath Yogini Gavat, Nritya Karat Bhairon Bajat Taal Mridanga, Aru Bajat Damru Jai Ambe Gauri
અર્થ:ચોસઠ યોગિનીઓ તારો યશ ગાય છે અને ભૈરવ આનંદમાં નૃત્ય કરે છે. મૃદંગ પર તાલ વાગે છે અને શિવનું ડમરુ વાગે છે. માઁ અંબે ગૌરીની જય!
તુમ હી જગ કી માતા, તુમ હી હો ભર્તા। ભક્તન કી દુખ હર્તા, સુખ સમ્પત્તિ કર્તા॥ જય અમ્બે ગૌરી॥
Tum Hi Jag Ki Mata, Tum Hi Ho Bharta Bhaktan Ki Dukh Harta, Sukh Sampatti Karta Jai Ambe Gauri
અર્થ:તું જ જગતની માતા છે, તું જ તેની પાલનહાર છે. તું ભક્તોના દુઃખ હરે છે અને સુખ-સંપત્તિ આપે છે. માઁ અંબે ગૌરીની જય!
ભુજા ચાર અતિ શોભિત, વર મુદ્રા ધારી। મનવાંછિત ફલ પાવત, સેવત નર નારી॥ જય અમ્બે ગૌરી॥
Bhuja Char Ati Shobhit, Var Mudra Dhari Manvanchhit Phal Pavat, Sevat Nar Nari Jai Ambe Gauri
અર્થ:તારી ચાર ભુજાઓ મહાન તેજથી શોભે છે, વરમુદ્રા ધારણ કરી. જે નર-નારી તારી સેવા કરે છે તેઓ મનવાંછિત ફળ પ્રાપ્ત કરે છે. માઁ અંબે ગૌરીની જય!
કંચન થાલ વિરાજત, અગર કપૂર બાતી। માલકેતુ મેં રાજત, કોટિ રતન જ્યોતી॥ જય અમ્બે ગૌરી॥
Kanchan Thal Virajat, Agar Kapur Bati Malketu Mein Rajat, Koti Ratan Jyoti Jai Ambe Gauri
અર્થ:સોનાના થાળમાં અગર અને કપૂરની વાટ બળે છે. તે મહાન જ્યોતિમાં કરોડો રત્નોની આભા ચમકે છે. માઁ અંબે ગૌરીની જય!
શ્રી અમ્બેજી કી આરતી, જો કોઈ નર ગાવે। કહત શિવાનન્દ સ્વામી, સુખ સમ્પત્તિ પાવે॥ જય અમ્બે ગૌરી॥
Shri Ambeji Ki Aarti, Jo Koi Nar Gave Kahat Shivanand Swami, Sukh Sampatti Pave Jai Ambe Gauri
અર્થ:જે કોઈ શ્રી અંબેની આ આરતી ગાય છે — સ્વામી શિવાનંદ કહે છે — તે સુખ અને સંપત્તિ પ્રાપ્ત કરે છે. માઁ અંબે ગૌરીની જય!
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
दुर्गा आरती — जय अम्बे गौरी પાઠના લાભ
દેવી દુર્ગાની પ્રચંડ રક્ષક શક્તિનું આહ્વાન કરે છે.
ઘરમાંથી ભય, નકારાત્મકતા અને દુષ્ટ પ્રભાવોનો નાશ કરે છે.
ભક્તમાં સાહસ, બળ અને આત્મવિશ્વાસ ભરે છે.
નવરાત્રિની અનિવાર્ય આરતી — નવ રાત સુધી દરરોજ રાત્રે ગવાય છે.
દુખોને હરે છે અને સુખ-સમૃદ્ધિ આપે છે.
શ્રદ્ધાથી પૂજા કરનાર નર-નારીની મનોકામનાઓ પૂર્ણ કરે છે.
શક્તિ ઊર્જાથી ભરપૂર એક પ્રબળ પાવન વાતાવરણ રચે છે.
दुर्गा आरती — जय अम्बे गौरी જપ વિધિ
થાળીમાં ઘી કે કપૂરનો દીવો સળગાવો. દુર્ગાના ચિત્ર કે મૂર્તિ સામે ઊભા રહો, શક્ય હોય તો જે તેમને સિંહ પર સવાર દર્શાવે. આરતી ગાતાં થાળીને દેવી સામે ઘડિયાળની દિશામાં ગોળાકાર ફેરવો. ઘંટ વગાડો કે તાલમાં તાળી પાડો. નવરાત્રિમાં આ આરતી દરેક સાંજની પૂજાનો ચરમ ક્ષણ હોય છે. લાલ ફૂલ, લાલ વસ્ત્ર અને નારિયેળ દુર્ગાને અર્પણ કરાતા પરંપરાગત ચઢાવા છે.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ दुर्गा आरती — जय अम्बे गौरी શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ