ସୁଖକର୍ତା ଦୁଖହର୍ତା — ଗଣେଶ ଆରତୀ
सुखकर्ता दुखहर्ता — गणेश आरती in Odia · ଓଡ଼ିଆ
ଆପଣଙ୍କ ଭାଷା/ଲିପିରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ
✦ ଅର୍ଥ
'ସୁଖକର୍ତ୍ତା ଦୁଃଖହର୍ତ୍ତା' ସନ୍ତ ରାମଦାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମରାଠୀରେ ରଚିତ ଶ୍ରୀ ଗଣେଶଙ୍କ ସବୁଠାରୁ ଲୋକପ୍ରିୟ ଆରତୀ। ଏହା ସୁଖ ଦେଉଥିବା ଓ ଦୁଃଖ ହରଣ କରୁଥିବା ବିଘ୍ନହର୍ତ୍ତା ଗଣେଶଙ୍କ ସ୍ତୁତି କରେ। ଗଣେଶ ଚତୁର୍ଥୀ ସମୟରେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ସମଗ୍ର ଭାରତରେ ଏହା ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ଗାନ କରାଯାଏ।
ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ କଥା
Composed by Sant Ramdas · Samarth Ramdas · 17th century CE
ସନ୍ତ ରାମଦାସ (1608-1681), ଛତ୍ରପତି ଶିବାଜୀ ମହାରାଜଙ୍କ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଗୁରୁ, ନିଜ ମରାଠୀ ଭକ୍ତି-ସାହିତ୍ୟର ଅଙ୍ଗ ରୂପେ ଏହି ଆରତୀ ରଚନା କଲେ। ଏହା ସରଳ, ସଶକ୍ତ ମରାଠୀ ପଦରେ ଗଣେଶ ପୂଜାର ସାର ଧାରଣ କରେ। ଏହି ଆରତୀ ଗଣେଶ ଚତୁର୍ଥୀ ଉତ୍ସବର ପର୍ଯ୍ୟାୟ ହୋଇଗଲା, ବିଶେଷତଃ 1893ରେ ଲୋକମାନ୍ୟ ତିଲକ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନ ସମୟରେ ସର୍ବସାଧାରଣ ଗଣେଶୋତ୍ସବ ଲୋକପ୍ରିୟ କରିବା ପରେ।
✦ ଶାସ୍ତ୍ରରେ କୁହାଯାଇଥିବା ପରି
ଗଣେଶ ଚତୁର୍ଥୀ ସମୟରେ ସମଗ୍ର ଭାରତର କୋଟି କୋଟି ଗଣେଶ ମୂର୍ତ୍ତି କ୍ଷୀର ଅର୍ଘ୍ୟ 'ପିଅନ୍ତି' — 1995ରେ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ଓ କୋଟି କୋଟି ଲୋକ ଦେଖିଥିବା ଘଟଣା। ବିଜ୍ଞାନ ଏହାକୁ କେଶନଳୀ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ବୁଝାଏ, କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତମାନେ ଏହାକୁ ଗଣେଶଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ବୋଲି ମାନନ୍ତି। 'ସୁଖକର୍ତ୍ତା ଦୁଃଖହର୍ତ୍ତା' ଆରତୀର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି — 'ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ମନକାମନା ପୂର୍ତ୍ତି' (କେବଳ ଦର୍ଶନରେ ମନୋକାମନା ପୂର୍ଣ୍ଣ) — ଅସଂଖ୍ୟ ଭକ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରମାଣିତ, ଯେଉଁମାନେ ଗଣେଶ ଚତୁର୍ଥୀ ସମୟରେ ମନୋକାମନାର ଚମତ୍କାର ପୂର୍ତ୍ତିର ଅନୁଭବ ଜଣାନ୍ତି।
ଶୁଣି ଶୁଣି ଜପ କରନ୍ତୁ
ଅର୍ଥ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ ପାଠ
ଯେକୌଣସି ଧାଡ଼ି କିମ୍ବା ▶ ବଟନ୍ ଛୁଇଁ ଶୁଣନ୍ତୁ
ସୁଖକର୍ତା ଦୁଖହର୍ତା ଵାର୍ତା ଵିଘ୍ନାଚୀ। ନୁରଵୀ ପୁରଵୀ ପ୍ରେମ କୃପା ଜଯାଚୀ। ସର୍ଵାଂଗୀ ସୁଂଦର ଉଟୀ ଶେଂଦୁରାଚୀ। କଂଠୀ ଝଳକେ ମାଳ ମୁକ୍ତାଫଳାଚୀ॥
Sukhkarta Dukhharta Varta Vighnachi Nuravi Puravi Prem Krupa Jayachi Sarvangi Sundar Uti Shendurachi Kanthi Jhalke Mal Muktaphalachi
ଅର୍ଥ:ଯିଏ ସୁଖ ଦିଅନ୍ତି ଓ ଦୁଃଖ ହରଣ କରନ୍ତି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନର ନିବାରଣ କରନ୍ତି। ସେ ବିଜୟୀଙ୍କ ପ୍ରେମ ଓ କୃପାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ତାଙ୍କ ସମଗ୍ର ସୁନ୍ଦର ଶରୀର ସିନ୍ଦୂରରେ ସୁଶୋଭିତ। ତାଙ୍କ କଣ୍ଠରେ ମୁକ୍ତାର ମାଳା ଝଲସେ।
ଜଯ ଦେଵ ଜଯ ଦେଵ ଜଯ ମଂଗଲମୂର୍ତୀ। ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ମନକାମନା ପୁରତୀ। ଜଯ ଦେଵ ଜଯ ଦେଵ॥
Jai Dev Jai Dev Jai Mangalmurti Darshanmatre Mankamana Purti Jai Dev Jai Dev
ଅର୍ଥ:ଜୟ ଦେବ, ଜୟ ଦେବ, ଜୟ ମଙ୍ଗଳମୂର୍ତି! କେବଳ ଦର୍ଶନ ମାତ୍ରରେ ସମସ୍ତ ମନୋକାମନା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ଜୟ ଦେବ, ଜୟ ଦେବ!
ରତ୍ନଖଚିତ ଫରା ତୁଜ ଗୌରୀକୁମରା। ଚଂଦନାଚୀ ଉଟୀ କୁଂକୁମକେଶରା। ହିରେଜଡିତ ମୁକୁଟ ଶୋଭତୋ ବରା। ରୁଣଝୁଣତୀ ନୂପୁରେ ଚରଣୀ ଘାଗରିଯା॥
Ratnakhachit Fara Tuj Gaurikumara Chandanachi Uti Kumkumkeshara Hirejdit Mukut Shobhato Bara Runjhunati Noopure Charani Ghagariya
ଅର୍ଥ:ହେ ଗୌରୀଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଆପଣଙ୍କ ସିଂହାସନ ରତ୍ନଖଚିତ। ଆପଣ ଚନ୍ଦନ, କୁଙ୍କୁମ ଓ କେଶରରେ ଅନୁଲିପ୍ତ। ହୀରାଖଚିତ ମୁକୁଟ ଆପଣଙ୍କ ଉପରେ ସୁନ୍ଦର ଶୋଭା ଦିଏ। ଆପଣଙ୍କ ଚରଣରେ ନୂପୁର ରୁଣୁଝୁଣୁ କରେ।
ଜଯ ଦେଵ ଜଯ ଦେଵ ଜଯ ମଂଗଲମୂର୍ତୀ। ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ମନକାମନା ପୁରତୀ। ଜଯ ଦେଵ ଜଯ ଦେଵ॥
Jai Dev Jai Dev Jai Mangalmurti Darshanmatre Mankamana Purti Jai Dev Jai Dev
ଅର୍ଥ:ଜୟ ଦେବ, ଜୟ ଦେବ, ଜୟ ମଙ୍ଗଳମୂର୍ତି! କେବଳ ଦର୍ଶନ ମାତ୍ରରେ ସମସ୍ତ ମନୋକାମନା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ଜୟ ଦେବ, ଜୟ ଦେବ!
ଲଂବୋଦର ପୀତାଂବର ଫଣିଵରବଂଧନା। ସରଳ ସୋଂଡ ଵକ୍ରତୁଂଡ ତ୍ରିନଯନା। ଦାସ ରାମାଚେ ଵାଟ ପାହେ ସଦନା। ସଂକଟୀ ପାଵାଵେ ନିର୍ଵାଣୀ ରକ୍ଷାଵେ ସୁରଵରଵଂଦନା॥
Lambodar Pitambar Phanivar Bandhana Saral Sond Vakratunda Trinayana Das Ramache Vaat Pahe Sadana Sankati Pavave Nirvani Rakshave SurvarVandana
ଅର୍ଥ:ହେ ଲମ୍ବୋଦର, ପୀତାମ୍ବରଧାରୀ, ସର୍ପରାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଦ୍ଧ। ସରଳ ଶୁଣ୍ଢ ଓ ବକ୍ରତୁଣ୍ଡବିଶିଷ୍ଟ, ତ୍ରିନୟନ। ହେ ରାମଙ୍କ ସେବକ, ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତମାନେ ଗୃହରେ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରନ୍ତି। ସଙ୍କଟ ସମୟରେ ଆମ ନିକଟକୁ ଆସନ୍ତୁ, ଅନ୍ତିମ କ୍ଷଣରେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ହେ ଦେବଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦିତ।
ଜଯ ଦେଵ ଜଯ ଦେଵ ଜଯ ମଂଗଲମୂର୍ତୀ। ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ମନକାମନା ପୁରତୀ। ଜଯ ଦେଵ ଜଯ ଦେଵ॥
Jai Dev Jai Dev Jai Mangalmurti Darshanmatre Mankamana Purti Jai Dev Jai Dev
ଅର୍ଥ:ଜୟ ଦେବ, ଜୟ ଦେବ, ଜୟ ମଙ୍ଗଳମୂର୍ତି! କେବଳ ଦର୍ଶନ ମାତ୍ରରେ ସମସ୍ତ ମନୋକାମନା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ଜୟ ଦେବ, ଜୟ ଦେବ!
ଶବ୍ଦ-ଶବ୍ଦ ଅର୍ଥ
ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣିବାକୁ ଯେକୌଣସି ଶବ୍ଦରେ କ୍ଲିକ୍ କରନ୍ତୁ
सुखकर्ता दुखहर्ता — गणेश आरती ପାଠର ଲାଭ
ଗଣେଶଙ୍କ ସବୁଠାରୁ ଲୋକପ୍ରିୟ ଆରତୀ — ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ସମଗ୍ର ଭାରତରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଣେଶ ଚତୁର୍ଥୀରେ ଗାନ କରାଯାଏ।
'ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ମନକାମନା ପୂର୍ତ୍ତି' — କେବଳ ଗଣେଶଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ସବୁ ମନୋକାମନା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।
ମରାଠୀରେ ଗାନ କରାଯାଏ — ବିଶାଳ ମରାଠୀ ଭକ୍ତ ସମୁଦାୟ ସହିତ ଯୋଡ଼େ।
କୋଟି କୋଟି ଲୋକ ପାଳନ କରୁଥିବା 10 ଦିନର ଗଣେଶ ଚତୁର୍ଥୀ ଉତ୍ସବରେ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ।
ବିଘ୍ନକୁ ହରଣ କରେ (ବିଘ୍ନହର୍ତ୍ତା) ଏବଂ ସୁଖ ପ୍ରଦାନ କରେ (ସୁଖକର୍ତ୍ତା)।
ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର ସବୁଠାରୁ ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ ଆରତୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ।
सुखकर्ता दुखहर्ता — गणेश आरती ପାଠ ବିଧି
ଏହି ଆରତୀ ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ଗଣେଶ ପୂଜା ସମୟରେ ମରାଠୀରେ ଗାନ କରାଯାଏ, ବିଶେଷତଃ 10 ଦିନର ଗଣେଶ ଚତୁର୍ଥୀ ଉତ୍ସବ ସମୟରେ। ବହୁ-ବତୀ ଦୀପ (ପଞ୍ଚାରତୀ) ଜାଳନ୍ତୁ। ଗଣେଶଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ସମ୍ମୁଖରେ ଏହାକୁ ବୃତ୍ତାକାରରେ ଘୁରାନ୍ତୁ। ସମଗ୍ର ପରିବାର ଓ ସମୁଦାୟ ମିଳିତ ଭାବେ ଗାନ୍ତି, 'ଜୟ ଦେବ ଜୟ ଦେବ' ଧୁଆ ସବୁଠାରୁ ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁହୂର୍ତ୍ତ। ଗଣେଶ ଚତୁର୍ଥୀରେ ଅଣ-ମରାଠୀ ଭକ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଆରତୀ ଗାନ୍ତି।
ବାରମ୍ବାର ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ
ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ପଢ଼ନ୍ତୁ
ॐ
ସମ୍ପୂର୍ଣ सुखकर्ता दुखहर्ता — गणेश आरती ଶ୍ଳୋକ-ଶ୍ଳୋକ ଅର୍ଥ ସହିତ ପଢ଼ନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ଅଧିକ ପବିତ୍ର ପାଠ ଦେଖନ୍ତୁ