ਨਿਰ੍ਵਾਣ ਮਞ੍ਜਰੀ
निर्वाण मञ्जरी in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Ascribed to Adi Shankaracharya · Adi Shankaracharya · Classical
The Nirvana Manjari is traditionally ascribed to Adi Shankaracharya. A "bouquet of liberation" by Adi Shankaracharya — verse upon verse declaring the Self to be beyond god, mortal and demon, beyond name, form and the three states: the one boundless Shiva, awareness itself.
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
It is said that to recite the Nirvana Manjari with a sincere and devoted heart is to draw near to the grace of the divine, which never forsakes those who lovingly call upon it.
ਮੰਤਰ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਅਹਂ ਨਾਮਰੋ ਨੈਵ ਮਰ੍ਤ੍ਯੋ ਨ ਦੈਤ੍ਯੋ ਨ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਯਕ੍षਃ ਪਿਸ਼ਾਚਪ੍ਰਭੇਦਃ । ਪੁਮਾਨ੍ਨੈਵ ਨ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਤਥਾ ਨੈਵ षਣ੍ਢਃ ਪ੍ਰਕृष੍ਟਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਸ੍ਵਰੂਪਃ ਸ਼ਿਵੋऽਹਮ੍ ॥ ੧॥ ਅਹਂ ਨੈਵ ਬਾਲੋ ਯੁਵਾ ਨੈਵ ਵृਦ੍ਧੋ ਨ ਵਰ੍ਣੀ ਨ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਗृਹਸ੍ਥਃ । ਵਨਸ੍ਥੋऽਪਿ ਨਾਹਂ ਨ ਸਂਨ੍ਯਸ੍ਤਧਰ੍ਮਾ ਜਗਜ੍ਜਨ੍ਮਨਾਸ਼ੈਕਹੇਤੁਃ ਸ਼ਿਵੋऽਹਮ੍ ॥ ੩॥ ਅਹਂ ਨੈਵ ਮੇਯਸ੍ਤਿਰੋਭੂਤਮਾਯਾ ਤਥੈਵੇਕ੍षਿਤੁਂ ਮਾਂ ਪृਥਙ੍ਨਾਸ੍ਤ੍ਯੁਪਾਯਃ । ਸਮਾਸ਼੍ਲਿष੍ਟਕਾਯਤ੍ਰਯੋऽਪ੍ਯਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਸਦਾਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ਸਰ੍ਵਰੂਪਃ ਸ਼ਿਵੋऽਹਮ੍ ॥ ੩॥ ਅਹਂ ਨੈਵ ਮਨ੍ਤਾ ਨ ਗਨ੍ਤਾ ਨ ਵਕ੍ਤਾ ਨ ਕਰ੍ਤਾ ਨ ਭੋਕ੍ਤਾ ਨ ਮੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ਰਮਸ੍ਥਃ । ਯਥਾਹਂ ਮਨੋਵृਤ੍ਤਿਭੇਦਸ੍ਵਰੂਪ- ਸ੍ਤਥਾ ਸਰ੍ਵਵृਤ੍ਤਿਪ੍ਰਦੀਪਃ ਸ਼ਿਵੋऽਹਮ੍ ॥ ੪॥ ਨ ਮੇ ਲੋਕਯਾਤ੍ਰਾਪ੍ਰਵਾਹਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿ- ਰ੍ਨ ਮੇ ਬਨ੍ਧਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਦੁਰੀਹਾਨਿਵृਤ੍ਤਿਃ । ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਰ੍ਨਿਵृਤ੍ਤ੍ਯਾਸ੍ਯ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਵृਤ੍ਤਿ- ਰ੍ਯਤਸ੍ਤਨ੍ਵਹਂ ਤਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਃ ਸ਼ਿਵੋऽਹਮ੍ ॥ ੫॥ ਨਿਦਾਨਂ ਯਦਜ੍ਞਾਨਕਾਰ੍ਯਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਨਾ ਯਸ੍ਯ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸ੍ਵਤੋ ਨੈਵ ਭਾਤਿ । ਯਦਾਦ੍ਯਨ੍ਤਮਧ੍ਯਾਨ੍ਤਰਾਲਾਨ੍ਤਰਾਲ- ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਤ੍ਮਕਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਦੇਵਾਹਮਸ੍ਮਿ ॥ ੬॥ ਯਤੋऽਹਂ ਨ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਨ ਮੇ ਕਾਰ੍ਯਸਿਦ੍ਧਿ- ਰ੍ਯਤੋ ਨਾਹਮਙ੍ਗਂ ਨ ਮੇ ਲਿਙ੍ਗਭਙ੍ਗਮ੍ । ਹृਦਾਕਾਸ਼ਵਰ੍ਤੀ ਗਤਾਙ੍ਗਤ੍ਰਯਾਰ੍ਤਿਃ ਸਦਾ ਸਚ੍ਚਿਦਾਨਨ੍ਦਮੂਰ੍ਤਿਃ ਸ਼ਿਵੋऽਹਮ੍ ॥ ੭॥ ਯਦਾਸੀਦ੍ਵਿਲਾਸਾਦ੍ਵਿਕਾਰਂ ਜਗਦ੍ਯ- ਦ੍ਵਿਕਰਾਸ਼੍ਰਯਂ ਨਾਦ੍ਵਿਤੀਯਤ੍ਵਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ । ਮਨੋਬੁਦ੍ਧਿਚਿਤ੍ਤਾਹਮਾਕਾਰਵृਤ੍ਤਿ- ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਰ੍ਯਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਦੇਵਾਹਮਸ੍ਮਿ ॥ ੮॥ ਯਦਨ੍ਤਰ੍ਬਹਿਰ੍ਵ੍ਯਾਪਕਂ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਯਦੇਕਂ ਸਦਾ ਸਚ੍ਚਿਦਾਨਨ੍ਦਕਨ੍ਦਮ੍ । ਯਤਃ ਸ੍ਥੂਲਸੂਕ੍ष੍ਮਪ੍ਰਪਞ੍ਚਸ੍ਯ ਭਾਨਂ ਯਤਸ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਸੂਤਿਸ੍ਤਦੇਵਾਹਮਸ੍ਮਿ ॥ ੯॥ ਯਦਰ੍ਕੇਨ੍ਦੁਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਪ੍ਰਭਾਜਾਲਮਾਲਾ- ਵਿਲਾਸਾਸ੍ਪਦਂ ਯਤ੍ਸ੍ਵਭੇਦਾਦਿਸ਼ੂਨ੍ਯਮ੍ । ਸਮਸ੍ਤਂ ਜਗਦ੍ਯਸ੍ਯ ਪਾਦਾਤ੍ਮਕਂ ਸ੍ਯਾ- ਦ੍ਯਤਃ ਸ਼ਕ੍ਤਿਭਾਨਂ ਤਦੇਵਾਹਮਸ੍ਮਿ ॥ ੧੦॥ ਯਤਃ ਕਾਲਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਬਿਭੇਤਿ ਪ੍ਰਕਾਮਂ ਯਤਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਵਿਲਾਸਃ । ਹਰਿਬ੍ਰਹ੍ਮਰੁਦ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਨਾਮ- ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੋ ਯਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਦੇਵਾਹਮਸ੍ਮਿ ॥ ੧੧॥ ਯਦਾਕਾਸ਼ਵਤ੍ਸਰ੍ਵਗਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਰੂਪਂ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰਾਕਾਰਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਵਰੇਣ੍ਯਮ੍ । ਯਦਾਦ੍ਯਨ੍ਤਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਪਰਂ ਸ਼ਙ੍ਕਰਾਖ੍ਯਂ ਯਦਨ੍ਤਰ੍ਵਿਭਾਵ੍ਯਂ ਤਦੇਵਾਹਮਸ੍ਮਿ ॥ ੧੨॥ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਤ੍ਪਰਮਹਂਸਪਰਿਵ੍ਰਾਜਕਾਚਾਰ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੀਗੋਵਿਨ੍ਦਭਗਵਤ੍ਪੂਜ੍ਯਪਾਦਸ਼ਿष੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੀਮਚ੍ਛਙ੍ਕਰਭਗਵਤਃ ਕृਤੌ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮਞ੍ਜਰੀ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾ ॥
ahaṃ nāmaro naiva martyo na daityo na gandharvayakṣaḥ piśācaprabhedaḥ | pumānnaiva na strī tathā naiva ṣaṇḍhaḥ prakṛṣṭaḥ prakāśasvarūpaḥ śivo'ham || 1|| ahaṃ naiva bālo yuvā naiva vṛddho na varṇī na ca brahmacārī gṛhasthaḥ | vanastho'pi nāhaṃ na saṃnyastadharmā jagajjanmanāśaikahetuḥ śivo'ham || 3|| ahaṃ naiva meyastirobhūtamāyā tathaivekṣituṃ māṃ pṛthaṅnāstyupāyaḥ | samāśliṣṭakāyatrayo'pyadvitīyaḥ sadātīndriyaḥ sarvarūpaḥ śivo'ham || 3|| ahaṃ naiva mantā na gantā na vaktā na kartā na bhoktā na muktāśramasthaḥ | yathāhaṃ manovṛttibhedasvarūpa- stathā sarvavṛttipradīpaḥ śivo'ham || 4|| na me lokayātrāpravāhapravṛtti- rna me bandhabuddhyā durīhānivṛttiḥ | pravṛttirnivṛttyāsya cittasya vṛtti- ryatastanvahaṃ tatsvarūpaḥ śivo'ham || 5|| nidānaṃ yadajñānakāryasya kāryaṃ vinā yasya sattvaṃ svato naiva bhāti | yadādyantamadhyāntarālāntarāla- prakāśātmakaṃ syāttadevāhamasmi || 6|| yato'haṃ na buddhirna me kāryasiddhi- ryato nāhamaṅgaṃ na me liṅgabhaṅgam | hṛdākāśavartī gatāṅgatrayārtiḥ sadā saccidānandamūrtiḥ śivo'ham || 7|| yadāsīdvilāsādvikāraṃ jagadya- dvikarāśrayaṃ nādvitīyatvataḥ syāt | manobuddhicittāhamākāravṛtti- pravṛttiryataḥ syāttadevāhamasmi || 8|| yadantarbahirvyāpakaṃ nityaśuddhaṃ yadekaṃ sadā saccidānandakandam | yataḥ sthūlasūkṣmaprapañcasya bhānaṃ yatastatprasūtistadevāhamasmi || 9|| yadarkenduvidyutprabhājālamālā- vilāsāspadaṃ yatsvabhedādiśūnyam | samastaṃ jagadyasya pādātmakaṃ syā- dyataḥ śaktibhānaṃ tadevāhamasmi || 10|| yataḥ kālamṛtyurbibheti prakāmaṃ yataścittabuddhīndriyāṇāṃ vilāsaḥ | haribrahmarudrendracandrādināma- prakāśo yataḥ syāttadevāhamasmi || 11|| yadākāśavatsarvagaṃ śāntarūpaṃ paraṃ jyotirākāraśūnyaṃ vareṇyam | yadādyantaśūnyaṃ paraṃ śaṅkarākhyaṃ yadantarvibhāvyaṃ tadevāhamasmi || 12|| iti śrīmatparamahaṃsaparivrājakācāryasya śrīgovindabhagavatpūjyapādaśiṣyasya śrīmacchaṅkarabhagavataḥ kṛtau nirvāṇamañjarī sampūrṇā ||
ਅਰਥ:आदि शंकराचार्य की "मुक्ति की मञ्जरी" — श्लोक-दर-श्लोक आत्मा को देव, मर्त्य व दैत्य से परे, नाम-रूप व तीन अवस्थाओं से परे घोषित करती है: एकमात्र अनंत शिव, चैतन्य स्वरूप।
निर्वाण मञ्जरी ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
Recitation of the Nirvana Manjari is held to bring the grace, blessings and protection of the deity.
Cultivates devotion, calms the mind and steadies the heart in the Lord’s remembrance.
Most auspicious on Mondays, and during Maha Shivaratri and Shravan.
A treasured Sanskrit hymn, suitable for daily recitation with faith.
निर्वाण मञ्जरी ਪਾਠ ਵਿਧੀ
Bathe and sit facing east or north before an image of the deity. Light a lamp and recite the Nirvana Manjari slowly and with devotion. It may be chanted daily, or especially on Mondays and during Maha Shivaratri and Shravan.
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ निर्वाण मञ्जरी ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ