𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷 𑌸𑍂𑌕𑍍𑌤𑌮𑍍
पुरुष सूक्तम् in Grantha · 𑌗𑍍𑌰𑌨𑍍𑌥
Read in your language / script
Origin & Story
Rigveda (Mandala 10, Hymn 90) · Rishi Narayana · 1500-1200 BCE
The Purusha Suktam is attributed to Rishi Narayana and appears in the 10th Mandala of the Rigveda. It describes a cosmic sacrifice where the primordial being (Purusha) offers himself to create the universe. The hymn is one of the most philosophically profound texts in the Vedas — it addresses the fundamental question of how the one becomes the many, how unity gives rise to diversity.
✦ As told in scripture
The Purusha Suktam contains one of the most remarkable statements in ancient literature: 'Purusha Evedam Sarvam' — the Cosmic Being IS all this, all that has been AND all that will be. This 3000-year-old text anticipated modern physics' concept that all matter and energy originated from a single source (the Big Bang). The hymn's description of a universe that extends 'ten fingers beyond' the physical — implying dimensions beyond the visible — resonates with modern theories of higher dimensions.
Listen & Chant Along
Complete Text with Meaning
Tap any line — or the ▶ button — to hear it recited
𑌹𑌰𑌿𑌃 𑍐 𑌸𑌹𑌸𑍍𑌰𑌶𑍀𑌰𑍍𑌷𑌾 𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑌃 𑌸𑌹𑌸𑍍𑌰𑌾𑌕𑍍𑌷𑌃 𑌸𑌹𑌸𑍍𑌰𑌪𑌾𑌤𑍍 । 𑌸 𑌭𑍂𑌮𑌿ꣳ 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌤 𑌸𑍍𑌪𑍃𑌤𑍍𑌵𑌾𑌽𑌤𑍍𑌯𑌤𑌿𑌷𑍍𑌠𑌦𑍍𑌦𑌶𑌾𑌙𑍍𑌗𑍁𑌲𑌮𑍍 ॥
Harih Om sahasrashirsha purushah sahasrakshah sahasrapat Sa bhumiꣳ sarvata spritvatyatishthaddashangulam
Meaning:उस विराट पुरुष के सहस्र शीश, सहस्र नेत्र और सहस्र चरण हैं; वह पृथ्वी को सब ओर से व्याप्त कर दस अंगुल अधिक आगे तक फैला है।
𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷 𑌏𑌵𑍇𑌦ꣳ 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌂 𑌯𑌦𑍍𑌭𑍂𑌤𑌂 𑌯𑌚𑍍𑌚 𑌭𑌾𑌵𑍍𑌯𑌮𑍍 । 𑌉𑌤𑌾𑌮𑍃𑌤𑌤𑍍𑌵𑌸𑍍𑌯𑍇𑌶𑌾𑌨𑍋 𑌯𑌦𑌨𑍍𑌨𑍇𑌨𑌾𑌤𑌿𑌰𑍋𑌹𑌤𑌿 ॥
Purusha evedaꣳ sarvam yadbhutam yachcha bhavyam Utamritatvasyeshano yadannenatirohati
Meaning:यह सब कुछ पुरुष ही है — जो हो चुका और जो होने वाला है; वह अमरत्व का स्वामी है, जो अन्न (यज्ञ) से और भी बढ़ता है।
𑌏𑌤𑌾𑌵𑌾𑌨𑌸𑍍𑌯 𑌮𑌹𑌿𑌮𑌾𑌤𑍋 𑌜𑍍𑌯𑌾𑌯𑌾𑌂𑌶𑍍𑌚 𑌪𑍂𑌰𑍁𑌷𑌃 । 𑌪𑌾𑌦𑍋𑌽𑌸𑍍𑌯 𑌵𑌿𑌶𑍍𑌵𑌾 𑌭𑍂𑌤𑌾𑌨𑌿 𑌤𑍍𑌰𑌿𑌪𑌾𑌦𑌸𑍍𑌯𑌾𑌮𑍃𑌤𑌂 𑌦𑌿𑌵𑌿 ॥
Etavanasya mahimato jyayanshcha purushah Padosya vishva bhutani tripadasyamritam divi
Meaning:इतनी उसकी महिमा है, और पुरुष इससे भी महान है; समस्त भूत उसके एक चरण मात्र हैं, तीन चरण द्युलोक में अमर हैं।
𑌤𑍍𑌰𑌿𑌪𑌾𑌦𑍂𑌰𑍍𑌧𑍍𑌵 𑌉𑌦𑍈𑌤𑍍𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑌃 𑌪𑌾𑌦𑍋𑌽𑌸𑍍𑌯𑍇𑌹𑌾𑌭𑌵𑌤𑍍 𑌪𑍁𑌨𑌃 । 𑌤𑌤𑍋 𑌵𑌿𑌷𑍍𑌵𑌙𑍍 𑌵𑍍𑌯𑌕𑍍𑌰𑌾𑌮𑌤𑍍𑌸𑌾𑌶𑌨𑌾𑌨𑌶𑌨𑍇 𑌅𑌭𑌿 ॥
Tripadurdhva udaitpurushah padosyehabhavat punah Tato vishvan vyakramatsashananashane abhi
Meaning:तीन चरणों से पुरुष ऊपर उठ गया; उसका एक चरण पुनः यहाँ हुआ; फिर वह सब ओर — चेतन और अचेतन में — व्याप्त हो गया।
𑌤𑌤𑍋 𑌵𑌿𑌰𑌾𑌡𑌜𑌾𑌯𑌤 𑌵𑌿𑌰𑌾𑌜𑍋 𑌅𑌧𑌿 𑌪𑍂𑌰𑍁𑌷𑌃 । 𑌸 𑌜𑌾𑌤𑍋 𑌅𑌤𑍍𑌯𑌰𑌿𑌚𑍍𑌯𑌤 𑌪𑌶𑍍𑌚𑌾𑌦𑍍𑌭𑍂𑌮𑌿𑌮𑌥𑍋 𑌪𑍁𑌰𑌃 ॥
Tato viradajayata virajo adhi purushah Sa jato atyarichyata pashchadbhumimatho purah
Meaning:उससे विराट उत्पन्न हुआ, और विराट से पुरुष (अधि-पुरुष); उत्पन्न होकर वह पृथ्वी से आगे, पीछे और सर्वत्र फैल गया।
𑌤𑌸𑍍𑌮𑌾𑌦𑍍𑌯𑌜𑍍𑌞𑌾𑌤𑍍 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌹𑍁𑌤𑌃 𑌸𑌮𑍍𑌭𑍃𑌤𑌂 𑌪𑍃𑌷𑌦𑌾𑌜𑍍𑌯𑌮𑍍 । 𑌪𑌶𑍂𑌂𑌸𑍍𑌤𑌾𑌂𑌶𑍍𑌚𑌕𑍍𑌰𑍇 𑌵𑌾𑌯𑌵𑍍𑌯𑌾𑌨𑌾𑌰𑌣𑍍𑌯𑌾 𑌗𑍍𑌰𑌾𑌮𑍍𑌯𑌾𑌶𑍍𑌚 𑌯𑍇 ॥
Tasmadyajnat sarvahutah sambhritam prishadajyam Pashunstanshchakre vayavyanaranya gramyashcha ye
Meaning:उस सर्वहुत यज्ञ से दही-घी एकत्र हुआ; उसी से उसने वायव्य, वन्य और ग्राम्य पशुओं की रचना की।
𑌤𑌸𑍍𑌮𑌾𑌦𑍍𑌯𑌜𑍍𑌞𑌾𑌤𑍍 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌹𑍁𑌤𑌃 𑌋𑌚𑌃 𑌸𑌾𑌮𑌾𑌨𑌿 𑌜𑌜𑍍𑌞𑌿𑌰𑍇 । 𑌛𑌨𑍍𑌦𑌾ꣳ𑌸𑌿 𑌜𑌜𑍍𑌞𑌿𑌰𑍇 𑌤𑌸𑍍𑌮𑌾𑌦𑍍𑌯𑌜𑍁𑌸𑍍𑌤𑌸𑍍𑌮𑌾𑌦𑌜𑌾𑌯𑌤 ॥
Tasmadyajnat sarvahutah richah samani jajnire Chhandaꣳsi jajnire tasmadyajustasmadajayata
Meaning:उस सर्वहुत यज्ञ से ऋचाएँ और सामगान उत्पन्न हुए; छन्द उससे उत्पन्न हुए, और यजुस् उससे उत्पन्न हुआ।
𑌤𑌸𑍍𑌮𑌾𑌦𑌶𑍍𑌵𑌾 𑌅𑌜𑌾𑌯𑌨𑍍𑌤 𑌯𑍇 𑌕𑍇 𑌚𑍋𑌭𑌯𑌾𑌦𑌤𑌃 । 𑌗𑌾𑌵𑍋 𑌹 𑌜𑌜𑍍𑌞𑌿𑌰𑍇 𑌤𑌸𑍍𑌮𑌾𑌤𑍍𑌤𑌸𑍍𑌮𑌾𑌜𑍍𑌜𑌾𑌤𑌾 𑌅𑌜𑌾𑌵𑌯𑌃 ॥
Tasmadashva ajayanta ye ke chobhayadatah Gavo ha jajnire tasmattasmajjata ajavayah
Meaning:उससे अश्व उत्पन्न हुए, और दोनों ओर दाँत वाले समस्त पशु; गायें उससे उत्पन्न हुईं, और उसी से बकरियाँ-भेड़ें।
𑌤𑌂 𑌯𑌜𑍍𑌞𑌂 𑌬𑌰𑍍𑌹𑌿𑌷𑌿 𑌪𑍍𑌰𑍗𑌕𑍍𑌷𑌨𑍍 𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑌂 𑌜𑌾𑌤𑌮𑌗𑍍𑌰𑌤𑌃 । 𑌤𑍇𑌨 𑌦𑍇𑌵𑌾 𑌅𑌯𑌜𑌨𑍍𑌤 𑌸𑌾𑌧𑍍𑌯𑌾 𑌋𑌷𑌯𑌶𑍍𑌚 𑌯𑍇 ॥
Tam yajnam barhishi praukshan purusham jatamagratah Tena deva ayajanta sadhya rishayashcha ye
Meaning:उस प्रथम उत्पन्न पुरुष को देवों ने यज्ञ रूप में कुश पर अभिषिक्त किया; उसी से देवों, साध्यों और ऋषियों ने यज्ञ किया।
𑌯𑌤𑍍𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑌂 𑌵𑍍𑌯𑌦𑌧𑍁𑌃 𑌕𑌤𑌿𑌧𑌾 𑌵𑍍𑌯𑌕𑌲𑍍𑌪𑌯𑌨𑍍 । 𑌮𑍁𑌖𑌂 𑌕𑌿𑌮𑌸𑍍𑌯𑌾𑌸𑍀𑌤𑍍 𑌕𑌿𑌂 𑌬𑌾𑌹𑍂 𑌕𑌿𑌮𑍂𑌰𑍂 𑌪𑌾𑌦𑌾 𑌉𑌚𑍍𑌯𑍇𑌤𑍇 ॥
Yatpurusham vyadadhuh katidha vyakalpayan Mukham kimasyasit kim bahu kimuru pada uchyete
Meaning:जब देवों ने पुरुष को विभक्त किया, तो कितने भागों में बाँटा? उसका मुख क्या हुआ, भुजाएँ क्या, ऊरु और चरण क्या हुए?
𑌬𑍍𑌰𑌾𑌹𑍍𑌮𑌣𑍋𑌽𑌸𑍍𑌯 𑌮𑍁𑌖𑌮𑌾𑌸𑍀𑌦𑍍𑌬𑌾𑌹𑍂 𑌰𑌾𑌜𑌨𑍍𑌯𑌃 𑌕𑍃𑌤𑌃 । 𑌊𑌰𑍂 𑌤𑌦𑌸𑍍𑌯 𑌯𑌦𑍍𑌵𑍈𑌶𑍍𑌯𑌃 𑌪𑌦𑍍𑌭𑍍𑌯𑌾ꣳ 𑌶𑍂𑌦𑍍𑌰𑍋 𑌅𑌜𑌾𑌯𑌤 ॥
Brahmanosya mukhamasidbahu rajanyah kritah Uru tadasya yadvaishyah padbhyaꣳ shudro ajayata
Meaning:ब्राह्मण उसका मुख हुआ; क्षत्रिय (राजन्य) उसकी भुजाएँ बने; वैश्य उसके ऊरु हुए; उसके चरणों से शूद्र उत्पन्न हुआ।
𑌚𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌮𑌾 𑌮𑌨𑌸𑍋 𑌜𑌾𑌤𑌶𑍍𑌚𑌕𑍍𑌷𑍋𑌃 𑌸𑍂𑌰𑍍𑌯𑍋 𑌅𑌜𑌾𑌯𑌤 । 𑌶𑍍𑌰𑍋𑌤𑍍𑌰𑌾𑌦𑍍𑌵𑌾𑌯𑍁𑌶𑍍𑌚 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌣𑌶𑍍𑌚 𑌮𑍁𑌖𑌾𑌦𑌗𑍍𑌨𑌿𑌰𑌜𑌾𑌯𑌤 ॥
Chandrama manaso jatashchakshoh suryo ajayata Shrotradvayushcha pranashcha mukhadagnirajayata
Meaning:चन्द्रमा उसके मन से उत्पन्न हुआ; सूर्य उसके नेत्र से; मुख से इन्द्र और अग्नि; प्राण से वायु उत्पन्न हुई।
𑌨𑌾𑌭𑍍𑌯𑌾 𑌆𑌸𑍀𑌦𑌨𑍍𑌤𑌰𑌿𑌕𑍍𑌷ꣳ 𑌶𑍀𑌰𑍍𑌷𑍍𑌣𑍋 𑌦𑍍𑌯𑍗𑌃 𑌸𑌮𑌵𑌰𑍍𑌤𑌤 । 𑌪𑌦𑍍𑌭𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌭𑍂𑌮𑌿𑌰𑍍𑌦𑌿𑌶𑌃 𑌶𑍍𑌰𑍋𑌤𑍍𑌰𑌾𑌤𑍍𑌤𑌥𑌾 𑌲𑍋𑌕𑌾𑌂𑌽𑌕𑌲𑍍𑌪𑌯𑌨𑍍 ॥
Nabhya asidantarikshaꣳ shirshno dyauh samavartata Padbhyam bhumirdishah shrotrattatha lokankalpayan
Meaning:उसकी नाभि से अन्तरिक्ष हुआ; शीश से द्युलोक; चरणों से पृथ्वी, और कानों से दिशाएँ — इस प्रकार उन्होंने लोकों की रचना की।
𑌯𑌤𑍍𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑍇𑌣 𑌹𑌵𑌿𑌷𑌾 𑌦𑍇𑌵𑌾 𑌯𑌜𑍍𑌞𑌮𑌤𑌨𑍍𑌵𑌤 । 𑌵𑌸𑌨𑍍𑌤𑍋𑌽𑌸𑍍𑌯𑌾𑌸𑍀𑌦𑌾𑌜𑍍𑌯𑌂 𑌗𑍍𑌰𑍀𑌷𑍍𑌮 𑌇𑌧𑍍𑌮𑌃 𑌶𑌰𑌦𑍍𑌧𑌵𑌿𑌃 ॥
Yatpurushena havisha deva yajnamatanvata Vasantosyasidajyam grishma idhmah sharaddhavih
Meaning:जब देवों ने पुरुष रूपी हवि से यज्ञ किया — वसन्त उसका घी था, ग्रीष्म ईंधन, और शरद् आहुति।
𑌸𑌪𑍍𑌤𑌾𑌸𑍍𑌯𑌾𑌸𑌨𑍍 𑌪𑌰𑌿𑌧𑌯𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑌿𑌃 𑌸𑌪𑍍𑌤 𑌸𑌮𑌿𑌧𑌃 𑌕𑍃𑌤𑌾𑌃 । 𑌦𑍇𑌵𑌾 𑌯𑌦𑍍𑌯𑌜𑍍𑌞𑌂 𑌤𑌨𑍍𑌵𑌾𑌨𑌾 𑌅𑌬𑌧𑍍𑌨𑌨𑍍 𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑌂 𑌪𑌶𑍁𑌮𑍍 ॥
Saptasyasan paridhayastrih sapta samidhah kritah Deva yadyajnam tanvana abadhnan purusham pashum
Meaning:उस यज्ञ की सात परिधियाँ थीं; इक्कीस समिधाएँ बनाई गईं, जब देवों ने यज्ञ करते हुए पुरुष को पशु रूप में बाँधा।
𑌯𑌜𑍍𑌞𑍇𑌨 𑌯𑌜𑍍𑌞𑌮𑌯𑌜𑌨𑍍𑌤 𑌦𑍇𑌵𑌾𑌸𑍍𑌤𑌾𑌨𑌿 𑌧𑌰𑍍𑌮𑌾𑌣𑌿 𑌪𑍍𑌰𑌥𑌮𑌾𑌨𑍍𑌯𑌾𑌸𑌨𑍍 । 𑌤𑍇 𑌹 𑌨𑌾𑌕𑌂 𑌮𑌹𑌿𑌮𑌾𑌨𑌃 𑌸𑌚𑌨𑍍𑌤 𑌯𑌤𑍍𑌰 𑌪𑍂𑌰𑍍𑌵𑍇 𑌸𑌾𑌧𑍍𑌯𑌾𑌃 𑌸𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌦𑍇𑌵𑌾𑌃 ॥
Yajnena yajnamayajanta devastani dharmani prathamanyasan Te ha nakam mahimanah sachanta yatra purve sadhyah santi devah
Meaning:देवों ने यज्ञ से यज्ञ (पुरुष) का यजन किया; ये प्रथम धर्म (विधान) थे; ये महिमाएँ उस स्वर्ग को प्राप्त हुईं जहाँ प्राचीन साध्य और देव निवास करते हैं।
Word-by-Word Meaning
Click any word to hear its pronunciation
Benefits of Chanting पुरुष सूक्तम्
The most important Vedic creation hymn — describes the origin of the universe
Chanted during major Vedic rituals, temple consecrations, and homas
Reveals the cosmic nature of the Supreme Being (Purusha/Vishnu)
One of the foundational texts of Hindu philosophy and cosmology
Chanting connects one to the primordial creative energy
Used in all major temple rituals across South India
How to Chant पुरुष सूक्तम्
The Purusha Suktam is traditionally chanted in Vedic meter with precise pronunciation. Listen to a trained Vedic priest's recitation first. Chant slowly and clearly, focusing on each verse's cosmic imagery. In temples, it is chanted during abhishekam (ritual bathing) of the deity. For personal practice, 11 recitations is standard.
Frequently Asked Questions
You May Also Like
ॐ
Read the full पुरुष सूक्तम् with verse-by-verse meaning, or explore more sacred texts