સાધન પઞ્ચકમ્
साधन पञ्चकम् in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
સાધન પંચકમ્ આદિ શંકરાચાર્યના સાધનાના પાંચ શ્લોક છે — ચાલીસ સૂત્રોમાં સંપૂર્ણ આધ્યાત્મિક માર્ગ: નિત્ય વેદ ભણો, સ્વકર્મ સારી રીતે કરો, તેનું ફળ ઈશ્વરને અર્પણ કરો, કામના ત્યજો, સંસારના દોષ જુઓ, આત્માની શોધ કરો, ઘર છોડો, સત્સંગ કરો. શ્રદ્ધાથી તેનો પાઠ દિવ્યની કૃપા, આશીર્વાદ અને રક્ષણ આપે છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Ascribed to Adi Shankaracharya · Adi Shankaracharya · Classical
સાધન પંચકમ્ પારંપરિક રૂપે આદિ શંકરાચાર્યને શ્રેય આપવામાં આવે છે. આદિ શંકરાચાર્યના સાધનાના પાંચ શ્લોક — ચાલીસ સૂત્રોમાં સંપૂર્ણ માર્ગ: “નિત્ય વેદ ભણો, સ્વકર્મ સારી રીતે કરો, તેનું ફળ ઈશ્વરને અર્પણ કરો, કામના ત્યજો, સંસારના દોષ જુઓ, આત્માની શોધ કરો, ઘર છોડો, સત્સંગ કરો…”
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
કહેવાય છે કે સાચા અને ભક્તિપૂર્ણ હૃદયથી સાધન પંચકમ્ નો પાઠ કરવો એ દિવ્યની કૃપાની નજીક પહોંચવું છે, જે પ્રેમપૂર્વક તેને પોકારનારાઓને કદી તજતી નથી.
મંત્ર
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
વેદો નિત્યમધીયતાં તદુદિતં કર્મ સ્વનુષ્ઠીયતાં તેનેશસ્ય વિધીયતામપચિતિઃ કામ્યે મતિસ્ત્યજ્યતામ્ । પાપૌઘઃ પરિધૂયતાં ભવસુખે દોષોઽનુસન્ધીયતા- માત્મેચ્છા વ્યવસીયતાં નિજગૃહાત્તૂર્ણં વિનિર્ગમ્યતામ્ ॥ ૧॥ સઙ્ગઃ સત્સુ વિધીયતાં ભગવતો ભક્તિર્દૃઢાઽઽધીયતાં શાન્ત્યાદિઃ પરિચીયતાં દૃઢતરં કર્માશુ સન્ત્યજ્યતામ્ । સદ્વિદ્વાનુપસૃપ્યતાં પ્રતિદિનં તત્પાદુકા સેવ્યતાં બ્રહ્મૈકાક્ષરમર્થ્યતાં શ્રુતિશિરોવાક્યં સમાકર્ણ્યતામ્ ॥ ૨॥ વાક્યાર્થશ્ચ વિચાર્યતાં શ્રુતિશિરઃપક્ષઃ સમાશ્રીયતાં દુસ્તર્કાત્સુવિરમ્યતાં શ્રુતિમતસ્તર્કોઽનુસન્ધીયતામ્ । બ્રહ્માસ્મીતિ વિભાવ્યતામહરહર્ગર્વઃ પરિત્યજ્યતાં દેહેઽહમ્મતિરુજ્ઝ્યતાં બુધજનૈર્વાદઃ પરિત્યજ્યતામ્ ॥ ૩॥ ક્ષુદ્વ્યાધિશ્ચ ચિકિત્સ્યતાં પ્રતિદિનં ભિક્ષૌષધં ભુજ્યતાં સ્વાદ્વન્નં ન તુ યાચ્યતાં વિધિવશાત્ પ્રાપ્તેન સન્તુષ્યતામ્ । શીતોષ્ણાદિ વિષહ્યતાં ન તુ વૃથા વાક્યં સમુચ્ચાર્યતા- મૌદાસીન્યમભીપ્સ્યતાં જનકૃપાનૈષ્ઠુર્યમુત્સૃજ્યતામ્ ॥ ૪ ॥ એકાન્તે સુખમાસ્યતાં પરતરે ચેતઃ સમાધીયતાં પૂર્ણાત્મા સુસમીક્ષ્યતાં જગદિદં તદ્બાધિતં દૃશ્યતામ્ । પ્રાક્કર્મ પ્રવિલાપ્યતાં ચિતિબલાન્નાપ્યુત્તરૈઃ શ્લિષ્યતાં પ્રારબ્ધં ત્વિહ ભુજ્યતામથ પરબ્રહ્માત્મના સ્થીયતામ્ ॥ ૫॥ ॥ ઇતિ પરમહંસપરિવ્રાજકાચાર્યશ્રીમચ્છઙ્કરાચાર્યવિરચિત સાધન પઞ્ચકં સમ્પૂર્ણમ્ ॥
vedo nityamadhīyatāṃ taduditaṃ karma svanuṣṭhīyatāṃ teneśasya vidhīyatāmapacitiḥ kāmye matistyajyatām | pāpaughaḥ paridhūyatāṃ bhavasukhe doṣo'nusandhīyatā- mātmecchā vyavasīyatāṃ nijagṛhāttūrṇaṃ vinirgamyatām || 1|| saṅgaḥ satsu vidhīyatāṃ bhagavato bhaktirdṛḍhā''dhīyatāṃ śāntyādiḥ paricīyatāṃ dṛḍhataraṃ karmāśu santyajyatām | sadvidvānupasṛpyatāṃ pratidinaṃ tatpādukā sevyatāṃ brahmaikākṣaramarthyatāṃ śrutiśirovākyaṃ samākarṇyatām || 2|| vākyārthaśca vicāryatāṃ śrutiśiraḥpakṣaḥ samāśrīyatāṃ dustarkātsuviramyatāṃ śrutimatastarko'nusandhīyatām | brahmāsmīti vibhāvyatāmaharahargarvaḥ parityajyatāṃ dehe'hammatirujjhyatāṃ budhajanairvādaḥ parityajyatām || 3|| kṣudvyādhiśca cikitsyatāṃ pratidinaṃ bhikṣauṣadhaṃ bhujyatāṃ svādvannaṃ na tu yācyatāṃ vidhivaśāt prāptena santuṣyatām | śītoṣṇādi viṣahyatāṃ na tu vṛthā vākyaṃ samuccāryatā- maudāsīnyamabhīpsyatāṃ janakṛpānaiṣṭhuryamutsṛjyatām || 4 || ekānte sukhamāsyatāṃ paratare cetaḥ samādhīyatāṃ pūrṇātmā susamīkṣyatāṃ jagadidaṃ tadbādhitaṃ dṛśyatām | prākkarma pravilāpyatāṃ citibalānnāpyuttaraiḥ śliṣyatāṃ prārabdhaṃ tviha bhujyatāmatha parabrahmātmanā sthīyatām || 5|| || iti paramahaṃsaparivrājakācāryaśrīmacchaṅkarācāryaviracita sādhana pañcakaṃ sampūrṇam ||
અર્થ:આદિ શંકરાચાર્યના સાધનાના પાંચ શ્લોક — ચાલીસ સોપાનોમાં સંપૂર્ણ માર્ગ: “દરરોજ વેદનું અધ્યયન કરો, તમારું કર્તવ્ય સારી રીતે કરો, તેનું ફળ ઈશ્વરને અર્પણ કરો, ઇચ્છાનો ત્યાગ કરો, સાંસારિક જીવનના દોષ જુઓ, આત્માને શોધો, ઘર છોડો, સજ્જનોનો સંગ કરો…”
साधन पञ्चकम् પાઠના લાભ
સાધન પંચકમ્ નો પાઠ દેવતાની કૃપા, આશીર્વાદ અને રક્ષણ આપનારો માનવામાં આવે છે.
આ ભક્તિને વધારે છે, મનને શાંત કરે છે અને હૃદયને ભગવાનના સ્મરણમાં સ્થિર કરે છે.
સોમવારે તથા મહાશિવરાત્રિ અને શ્રાવણમાં તેનો પાઠ સૌથી શુભ છે.
આ એક અમૂલ્ય સંસ્કૃત સ્તોત્ર છે, જે શ્રદ્ધાથી દૈનિક પાઠ માટે યોગ્ય છે.
साधन पञ्चकम् જપ વિધિ
સ્નાન કરીને દેવતાની મૂર્તિ સામે પૂર્વ કે ઉત્તર દિશા તરફ મુખ કરીને બેસો. દીવો પ્રગટાવો અને સાધન પંચકમ્ નો ધીમે ધીમે ભક્તિપૂર્વક પાઠ કરો. તેને દરરોજ, અથવા વિશેષ રૂપે સોમવારે તથા મહાશિવરાત્રિ અને શ્રાવણમાં વાંચી શકાય છે.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ साधन पञ्चकम् શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ