ಶ್ರೀ ಶಿಕ್ಷಾಷ್ಟಕಮ್
श्री शिक्षाष्टकम् in Kannada · ಕನ್ನಡ
ನಿಮ್ಮ ಭಾಷೆ/ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಓದಿ
✦ ಅರ್ಥ
ಶ್ರೀ ಶಿಕ್ಷಾಷ್ಟಕಂ ('ಎಂಟು ಉಪದೇಶ ಶ್ಲೋಕಗಳು') ಶ್ರೀ ಚೈತನ್ಯ ಮಹಾಪ್ರಭು ರಚಿಸಿದ ಏಕೈಕ ಲಿಖಿತ ಕೃತಿ; ಇದು ಕೃಷ್ಣದಾಸ ಕವಿರಾಜರ ಚೈತನ್ಯ ಚರಿತಾಮೃತದಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಎಂಟು ತೇಜೋಮಯ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಕೃಷ್ಣ ನಾಮ ಸಂಕೀರ್ತನವನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತದೆ, ನಾಮ ಕೀರ್ತನಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ವಿನಯ ಭಾವವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ, ಜನ್ಮ ಜನ್ಮಕ್ಕೂ ಅಹೈತುಕ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತದೆ, ಗೋವಿಂದ ವಿರಹ ಪ್ರೇಮದ ಶಿಖರವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಇದು ಹರಿನಾಮ ಮತ್ತು ಭಗವತ್ಪ್ರೇಮದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಗೌಡೀಯ ವೈಷ್ಣವ ಬೋಧನೆಯ ಹೃದಯ.
ಮೂಲ & ಕಥೆ
Chaitanya Charitamrita (Antya-lila 20), by Krishnadasa Kaviraja Goswami · Sri Chaitanya Mahaprabhu · 16th century CE
Sri Chaitanya Mahaprabhu, revered by Gaudiya Vaishnavas as the combined form of Radha and Krishna, left almost nothing in writing — except these eight verses, the Shikshashtakam. Composed in Sanskrit and treasured in Krishnadasa Kaviraja's Chaitanya Charitamrita, they move from the triumphant glorification of the holy name, through the humble mood required to chant it and the prayer for causeless devotion, to the soaring anguish of separation from Govinda. Together they form Sri Chaitanya's complete and final teaching on the path of harinama-sankirtana and the attainment of pure love of God.
✦ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಂತೆ
It is said that in His final years at Jagannatha Puri, Sri Chaitanya Mahaprabhu became wholly absorbed in the ecstatic moods of these verses — especially the separation of the seventh and eighth — weeping rivers of tears and experiencing the love of Sri Radha for Krishna, showing that the Shikshashtakam is not mere poetry but a doorway into the highest divine love.
ಅರ್ಥದೊಂದಿಗೆ ಪೂರ್ಣ ಪಾಠ
ಯಾವುದೇ ಸಾಲನ್ನು ಅಥವಾ ▶ ಬಟನ್ ಒತ್ತಿ ಕೇಳಿ
ಚೇತೋದರ್ಪಣಮಾರ್ಜನಂ ಭವಮಹಾದಾವಾಗ್ನಿನಿರ್ವಾಪಣಂ ಶ್ರೇಯಃಕೈರವಚನ್ದ್ರಿಕಾವಿತರಣಂ ವಿದ್ಯಾವಧೂಜೀವನಮ್ । ಆನನ್ದಾಮ್ಬುಧಿವರ್ಧನಂ ಪ್ರತಿಪದಂ ಪೂರ್ಣಾಮೃತಾಸ್ವಾದನಂ ಸರ್ವಾತ್ಮಸ್ನಪನಂ ಪರಂ ವಿಜಯತೇ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣಸಙ್ಕೀರ್ತನಮ್ ॥ ೧॥
ceto-darpaṇa-mārjanaṁ bhava-mahā-dāvāgni-nirvāpaṇaṁ śreyaḥ-kairava-candrikā-vitaraṇaṁ vidyā-vadhū-jīvanam | ānandāmbudhi-vardhanaṁ prati-padaṁ pūrṇāmṛtāsvādanaṁ sarvātma-snapanaṁ paraṁ vijayate śrī-kṛṣṇa-saṅkīrtanam || 1||
ಅರ್ಥ:श्रीकृष्ण-सङ्कीर्तन की जय हो, जो चित्तरूपी दर्पण को स्वच्छ करता है, संसाररूपी महादावानल को बुझाता है, कल्याणरूपी कुमुदिनी पर चन्द्रिका बरसाता है, विद्यारूपी वधू का जीवन है, आनन्द के समुद्र को बढ़ाता है, पद-पद पर पूर्ण अमृत का आस्वादन कराता है और सम्पूर्ण आत्मा को स्नात (पवित्र) कर देता है।
ನಾಮ್ನಾಮಕಾರಿ ಬಹುಧಾ ನಿಜಸರ್ವಶಕ್ತಿಸ್ ತತ್ರಾರ್ಪಿತಾ ನಿಯಮಿತಃ ಸ್ಮರಣೇ ನ ಕಾಲಃ । ಏತಾದೃಶೀ ತವ ಕೃಪಾ ಭಗವನ್ಮಮಾಪಿ ದುರ್ದೈವಮೀದೃಶಮಿಹಾಜನಿ ನಾನುರಾಗಃ ॥ ೨॥
nāmnām akāri bahudhā nija-sarva-śaktis tatrārpitā niyamitaḥ smaraṇe na kālaḥ | etādṛśī tava kṛpā bhagavan mamāpi durdaivam īdṛśam ihājani nānurāgaḥ || 2||
ಅರ್ಥ:हे भगवन्! आपके नामों में आपने अपनी समस्त शक्तियाँ निहित कर दी हैं, और उनके स्मरण के लिए कोई काल-नियम नहीं है। ऐसी आपकी कृपा है — फिर भी मेरा ऐसा दुर्भाग्य है कि उस नाम में मेरा तनिक भी अनुराग नहीं है।
ತೃಣಾದಪಿ ಸುನೀಚೇನ ತರೋರಪಿ ಸಹಿಷ್ಣುನಾ । ಅಮಾನಿನಾ ಮಾನದೇನ ಕೀರ್ತನೀಯಃ ಸದಾ ಹರಿಃ ॥ ೩॥
tṛṇād api sunīcena taror api sahiṣṇunā | amāninā mānadena kīrtanīyaḥ sadā hariḥ || 3||
ಅರ್ಥ:तृण से भी अधिक नीच (विनम्र) होकर, वृक्ष से भी अधिक सहनशील होकर, स्वयं मान की इच्छा न रखते हुए और दूसरों को मान देते हुए — सदा भगवान् हरि का कीर्तन करना चाहिए।
ನ ಧನಂ ನ ಜನಂ ನ ಸುನ್ದರೀಂ ಕವಿತಾಂ ವಾ ಜಗದೀಶ ಕಾಮಯೇ । ಮಮ ಜನ್ಮನಿ ಜನ್ಮನೀಶ್ವರೇ ಭವತಾದ್ ಭಕ್ತಿರಹೈತುಕೀ ತ್ವಯಿ ॥ ೪॥
na dhanaṁ na janaṁ na sundarīṁ kavitāṁ vā jagad-īśa kāmaye | mama janmani janmanīśvare bhavatād bhaktir ahaitukī tvayi || 4||
ಅರ್ಥ:हे जगदीश! मैं न धन चाहता हूँ, न जन (अनुयायी), न सुन्दरी, न काव्य की कामना करता हूँ। बस जन्म-जन्म में आपमें मेरी अहैतुकी (निष्काम) भक्ति बनी रहे।
ಅಯಿ ನನ್ದತನುಜ ಕಿಙ್ಕರಂ ಪತಿತಂ ಮಾಂ ವಿಷಮೇ ಭವಾಮ್ಬುಧೌ । ಕೃಪಯಾ ತವ ಪಾದಪಙ್ಕಜ-ಸ್ಥಿತಧೂಲೀಸದೃಶಂ ವಿಚಿನ್ತಯ ॥ ೫॥
ayi nanda-tanuja kiṅkaraṁ patitaṁ māṁ viṣame bhavāmbudhau | kṛpayā tava pāda-paṅkaja-sthita-dhūlī-sadṛśaṁ vicintaya || 5||
ಅರ್ಥ:हे नन्दनन्दन! मैं आपका (नित्य) किङ्कर हूँ, किन्तु इस भयंकर भवसागर में गिर पड़ा हूँ। कृपया मुझे अपने चरणकमलों की धूलि-कण के समान (अपना) मान लीजिए।
ನಯನಂ ಗಲದಶ್ರುಧಾರಯಾ ವದನಂ ಗದ್ಗದರುದ್ಧಯಾ ಗಿರಾ । ಪುಲಕೈರ್ನಿಚಿತಂ ವಪುಃ ಕದಾ ತವ ನಾಮಗ್ರಹಣೇ ಭವಿಷ್ಯತಿ ॥ ೬॥
nayanaṁ galad-aśru-dhārayā vadanaṁ gadgada-ruddhayā girā | pulakair nicitaṁ vapuḥ kadā tava nāma-grahaṇe bhaviṣyati || 6||
ಅರ್ಥ:हे प्रभो! कब मेरे नेत्र अश्रुधारा से युक्त होंगे, वाणी गद्गद होकर रुक जाएगी, और आपका नाम लेते समय मेरा शरीर रोमांच से पुलकित हो उठेगा?
ಯುಗಾಯಿತಂ ನಿಮೇಷೇಣ ಚಕ್ಷುಷಾ ಪ್ರಾವೃಷಾಯಿತಮ್ । ಶೂನ್ಯಾಯಿತಂ ಜಗತ್ಸರ್ವಂ ಗೋವಿನ್ದವಿರಹೇಣ ಮೇ ॥ ೭॥
yugāyitaṁ nimeṣeṇa cakṣuṣā prāvṛṣāyitam | śūnyāyitaṁ jagat sarvaṁ govinda-viraheṇa me || 7||
ಅರ್ಥ:हे गोविन्द! आपके विरह में एक क्षण एक युग के समान बीतता है, नेत्रों से वर्षा-धारा-सी अश्रु बहते हैं, और सारा जगत् मुझे शून्य प्रतीत होता है।
ಆಶ್ಲಿಷ್ಯ ವಾ ಪಾದರತಾಂ ಪಿನಷ್ಟು ಮಾಮ್ ಅದರ್ಶನಾನ್ಮರ್ಮಹತಾಂ ಕರೋತು ವಾ । ಯಥಾ ತಥಾ ವಾ ವಿದಧಾತು ಲಮ್ಪಟೋ ಮತ್ಪ್ರಾಣನಾಥಸ್ತು ಸ ಏವ ನಾಪರಃ ॥ ೮॥
āśliṣya vā pāda-ratāṁ pinaṣṭu mām adarśanān marma-hatāṁ karotu vā | yathā tathā vā vidadhātu lampaṭo mat-prāṇa-nāthas tu sa eva nāparaḥ || 8||
ಅರ್ಥ:चाहे कृष्ण अपने चरणों में अनुरक्त इस दासी को आलिंगन करें, या अदर्शन देकर मेरा मर्म आहत करें, या जैसा चाहें वैसा करें — वे ही (लम्पट होकर भी) मेरे प्राणनाथ हैं, अन्य कोई नहीं।
ಪದ-ಪದ ಅರ್ಥ
ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಕೇಳಲು ಯಾವುದೇ ಪದವನ್ನು ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ
श्री शिक्षाष्टकम् ಪಾರಾಯಣದ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು
Reveals the supreme glory and purifying power of chanting Krishna's holy names (sankirtana)
Teaches the essential humility (trinad api sunichena) in which the holy name should be chanted
Inspires the prayer for causeless, selfless devotion (ahaituki bhakti) birth after birth
Cleanses the heart, extinguishes material suffering and floods the soul with bliss
Cultivates the deepest mood of loving separation (viraha) and longing for Govinda
Considered the crest-jewel of Gaudiya Vaishnava teaching, summarising the entire path of bhakti in eight verses
Regular recitation deepens taste for the Hare Krishna maha-mantra and pure love of God
श्री शिक्षाष्टकम् ಪಾರಾಯಣ ವಿಧಿ
Recite the eight verses slowly and attentively, reflecting on each instruction — the glory of the name, the humble mood, the prayer for pure devotion, and the longing of separation. Many devotees chant the Shikshashtakam before performing japa or kirtan of the Hare Krishna maha-mantra, taking these verses as Sri Chaitanya's own guidance for chanting. It can be sung or spoken; sincere, prayerful attention matters far more than speed or count.
ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
ಇವನ್ನೂ ಓದಿ
ॐ
ಪೂರ್ಣ श्री शिक्षाष्टकम्ವನ್ನು ಶ್ಲೋಕ-ಶ್ಲೋಕ ಅರ್ಥದೊಂದಿಗೆ ಓದಿ, ಅಥವಾ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪವಿತ್ರ ಪಾಠಗಳನ್ನು ನೋಡಿ