તારા સ્તોત્રમ્ (તારાષ્ટકમ્ / નીલસરસ્વતી સ્તોત્રમ્)
तारा स्तोत्रम् (ताराष्टकम् / नीलसरस्वती स्तोत्रम्) in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
ઉત્પત્તિ અને કથા
Brihannila Tantra (Brihannila-tantra); a celebrated Tantric hymn to Tara / Nilasaraswati · Traditional (anonymous); part of the Tara / Nilasaraswati Tantric corpus · Medieval Tantric period
Tara is venerated especially in eastern India, with her great seat at Tarapith in Bengal, where the sage Vasishtha is said to have perfected her sadhana after receiving the 'Chinachara' method. As Nilasaraswati she unites the fierce, liberating power of the Mahavidyas with the grace of the goddess of speech. This Tarashtakam, preserved in the Brihannila Tantra, is among the most widely recited hymns in her worship and is also known as the Nilasaraswati Stotram.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
It is traditionally held that constant recitation of this Tarashtakam awakens vak-siddhi — the power of speech — so that a once dull or tongue-tied devotee becomes as eloquent as Brihaspati and as gifted in poetry as the great poets; the hymn itself affirms that even a lowly, weary man, by serving Tara's feet, gains every excellence.
અર્થ સહિત સંપૂર્ણ પાઠ
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
માતર્નીલસરસ્વતિ પ્રણમતાં સૌભાગ્યસમ્પત્પ્રદે પ્રત્યાલીઢપદસ્થિતે શવહૃદિ સ્મેરાનનામ્ભોરુહે। ફુલ્લેન્દીવરલોચને ત્રિનયને કર્ત્રીકપાલોત્પલે ખડ્ગં ચાદધતી ત્વમેવ શરણં ત્વામીશ્વરીમાશ્રયે॥૧॥
Mātar nīlasarasvati praṇamatāṁ saubhāgyasampatprade pratyālīḍhapadasthite śavahṛdi smerānanāmbhoruhe। phullendīvaralocane trinayane kartrīkapālotpale khaḍgaṁ cādadhatī tvam eva śaraṇaṁ tvām īśvarīm āśraye॥1॥
અર્થ:हे माँ नीलसरस्वति! प्रणाम करने वालों को सौभाग्य और सम्पत्ति देने वाली, प्रत्यालीढ़ मुद्रा में शव (शिव) के हृदय पर खड़ी, मुस्कानयुक्त कमलमुखी, खिले नीलकमल-सम तीन नेत्रों वाली, कैंची, कपाल और नीलकमल धारण किए तथा खड्ग लिए हुए — आप ही मेरी शरण हैं; मैं आप सर्वेश्वरी की शरण लेता हूँ।
વાચામીશ્વરિ ભક્તિકલ્પલતિકે સર્વાર્થસિદ્ધીશ્વરિ ગદ્યપ્રાકૃતપદ્યજાતરચનાસર્વાર્થસિદ્ધિપ્રદે। નીલેન્દીવરલોચનત્રયયુતે કારુણ્યવારાન્નિધે સૌભાગ્યામૃતવર્ધનેન કૃપયા સિઞ્ચ ત્વમસ્માદૃશમ્॥૨॥
Vācām īśvari bhaktikalpalatike sarvārthasiddhīśvari gadyaprākṛtapadyajātaracanāsarvārthasiddhiprade। nīlendīvaralocanatrayayute kāruṇyavārānnidhe saubhāgyāmṛtavardhanena kṛpayā siñca tvam asmādṛśam॥2॥
અર્થ:हे वाणी की ईश्वरी, भक्तों के लिए कल्पलता, समस्त सिद्धियों की स्वामिनी, गद्य-प्राकृत-पद्य की रचना तथा सर्वार्थ सिद्धि देने वाली, नीलकमल-सम तीन नेत्रों वाली, करुणा की सागर! कृपा करके मुझ जैसे को सौभाग्यामृत से सींच दीजिए।
ખર્વે ગર્વસમૂહપૂરિતતનો સર્પાદિવેષોજ્જ્વલે વ્યાઘ્રત્વક્પરિવીતસુન્દરકટિવ્યાધૂતઘણ્ટાઙ્કિતે। સદ્યઃકૃત્તગલદ્રજઃપરિમિલન્મુણ્ડદ્વયીમૂર્દ્ધજ- ગ્રન્થિશ્રેણિનૃમુણ્ડદામલલિતે ભીમે ભયં નાશય॥૩॥
Kharve garvasamūhapūritatano sarpādiveṣojjvale vyāghratvakparivītasundarakaṭivyādhūtaghaṇṭāṅkite। sadyaḥkṛttagaladrajaḥparimilanmuṇḍadvayīmūrddhaja- granthiśreṇinṛmuṇḍadāmalalite bhīme bhayaṁ nāśaya॥3॥
અર્થ:हे ठिगने कद वाली, गर्व से पूर्ण शरीर वाली, सर्पादि आभूषणों से उज्ज्वल, व्याघ्रचर्म से वेष्टित सुंदर कटि में बँधी घण्टियों से अंकित, तत्काल कटे और रक्त बहाते मस्तकों तथा नरमुण्डों की माला से सुसज्जित — हे भीमे! मेरे भय का नाश करो।
માયાનઙ્ગવિકારરૂપલલનાબિન્દ્વર્દ્ધચન્દ્રામ્બિકે હુંફટ્કારમયિ ત્વમેવ શરણં મન્ત્રાત્મિકે માદૃશઃ। મૂર્તિસ્તે જનનિ ત્રિધામઘટિતા સ્થૂલાતિસૂક્ષ્મા પરા વેદાનાં નહિ ગોચરા કથમપિ પ્રાજ્ઞૈર્નુતામાશ્રયે॥૪॥
Māyānaṅgavikārarūpalalanābindvarddhacandrāmbike huṁphaṭkāramayi tvam eva śaraṇaṁ mantrātmike mādṛśaḥ। mūrtis te janani tridhāmaghaṭitā sthūlātisūkṣmā parā vedānāṁ nahi gocarā kathamapi prājñair nutām āśraye॥4॥
અર્થ:हे माया एवं अनंग के विकाररूप, बिंदु और अर्धचंद्र से युक्त, हुँ-फट् स्वरूपा, मंत्रात्मिके माँ! आप ही मुझ जैसे की शरण हैं। हे जननी! आपका विग्रह तीनों धामों से बना — स्थूल, अति सूक्ष्म और पर — वेदों से भी अगोचर है; ज्ञानियों से वंदित उसका मैं आश्रय लेता हूँ।
ત્વત્પાદામ્બુજસેવયા સુકૃતિનો ગચ્છન્તિ સાયુજ્યતાં તસ્યાઃ શ્રીપરમેશ્વરત્રિનયનબ્રહ્માદિસામ્યાત્મનઃ। સંસારામ્બુધિમજ્જને પટુતનુર્દેવેન્દ્રમુખ્યાસુરાન્ માતસ્તે પદસેવને હિ વિમુખાન્ કિં મન્દધીઃ સેવતે॥૫॥
Tvatpādāmbujasevayā sukṛtino gacchanti sāyujyatāṁ tasyāḥ śrīparameśvaratrinayanabrahmādisāmyātmanaḥ। saṁsārāmbudhimajjane paṭutanur devendramukhyāsurān mātas te padasevane hi vimukhān kiṁ mandadhīḥ sevate॥5॥
અર્થ:आपके चरण-कमलों की सेवा से पुण्यात्मा सायुज्य मुक्ति पाते हैं और शिव, ब्रह्मा आदि के समान हो जाते हैं। संसार-सागर में डूबने में निपुण तथा आपकी चरण-सेवा से विमुख इन्द्रादि देवताओं की कौन मंदबुद्धि सेवा करेगा?
માતસ્ત્વત્પદપઙ્કજદ્વયરજોમુદ્રાઙ્કકોટીરિણસ્તે દેવા જયસઙ્ગરે વિજયિનો નિઃશઙ્કમઙ્કે ગતાઃ। દેવોઽહં ભુવને ન મે સમ ઇતિ સ્પર્દ્ધાં વહન્તઃ પરે તત્તુલ્યાં નિયતં યથા શશિરવી નાશં વ્રજન્તિ સ્વયમ્॥૬॥
Mātas tvatpadapaṅkajadvayarajomudrāṅkakoṭīriṇas te devā jayasaṅgare vijayino niḥśaṅkam aṅke gatāḥ। devo'haṁ bhuvane na me sama iti spardhāṁ vahantaḥ pare tattulyāṁ niyataṁ yathā śaśiravī nāśaṁ vrajanti svayam॥6॥
અર્થ:हे माँ! जिन देवों के मुकुट आपके चरण-रज से अंकित हैं, वे संग्राम में विजयी होकर निःशंक आपकी गोद में रहते हैं; और 'मैं देवता हूँ, मेरे समान कोई नहीं' ऐसी स्पर्धा करने वाले स्वयं ही चंद्र-सूर्य की भाँति नाश को प्राप्त होते हैं।
ત્વન્નામસ્મરણાત્પલાયનપરાન્દ્રષ્ટું ચ શક્તા ન તે ભૂતપ્રેતપિશાચરાક્ષસગણા યક્ષશ્ચ નાગાધિપાઃ। દૈત્યા દાનવપુઙ્ગવાશ્ચ ખચરા વ્યાઘ્રાદિકા જન્તવો ડાકિન્યઃ કુપિતાન્તકશ્ચ મનુજાન્ માતઃ ક્ષણં ભૂતલે॥૭॥
Tvannāmasmaraṇāt palāyanaparān draṣṭuṁ ca śaktā na te bhūtapretapiśācarākṣasagaṇā yakṣaś ca nāgādhipāḥ। daityā dānavapuṅgavāś ca khacarā vyāghrādikā jantavo ḍākinyaḥ kupitāntakaś ca manujān mātaḥ kṣaṇaṁ bhūtale॥7॥
અર્થ:आपके नाम-स्मरण मात्र से भूत, प्रेत, पिशाच, राक्षस, यक्ष, नागराज, दैत्य, दानव, खेचर, व्याघ्रादि जीव, डाकिनी और क्रुद्ध यम तक भाग खड़े होते हैं और आपके भक्तों की ओर देख तक नहीं पाते।
લક્ષ્મીઃ સિદ્ધિગણશ્ચ પાદુકમુખાઃ સિદ્ધાસ્તથા વૈરિણાં સ્તમ્ભશ્ચાપિ વરાઙ્ગને ગજઘટાસ્તમ્ભસ્તથા મોહનમ્। માતસ્ત્વત્પદસેવયા ખલુ નૃણાં સિદ્ધ્યન્તિ તે તે ગુણાઃ ક્લાન્તઃ કાન્તમનોભવોઽત્ર ભવતિ ક્ષુદ્રોઽપિ વાચસ્પતિઃ॥૮॥
Lakṣmīḥ siddhigaṇaś ca pādukamukhāḥ siddhās tathā vairiṇāṁ stambhaś cāpi varāṅgane gajaghaṭāstambhas tathā mohanam। mātas tvatpadasevayā khalu nṛṇāṁ siddhyanti te te guṇāḥ klāntaḥ kāntamanobhavo'tra bhavati kṣudro'pi vācaspatiḥ॥8॥
અર્થ:लक्ष्मी, सिद्धिगण, पादुकादि सिद्धियाँ, शत्रु-स्तंभन, गज-समूह-स्तंभन और मोहन — हे वरांगने! ये सब गुण आपके चरणों की सेवा से मनुष्यों को सिद्ध हो जाते हैं; साधारण थका-हारा मनुष्य भी कामदेव-सा मनोहर और बृहस्पति-सा वाक्पटु हो जाता है।
તારાષ્ટકમિદં પુણ્યં ભક્તિમાન્ યઃ પઠેન્નરઃ। પ્રાતર્મધ્યાહ્નકાલે ચ સાયાહ્ને નિયતઃ શુચિઃ॥૯॥
Tārāṣṭakam idaṁ puṇyaṁ bhaktimān yaḥ paṭhen naraḥ। prātar madhyāhnakāle ca sāyāhne niyataḥ śuciḥ॥9॥
અર્થ:जो भक्त नियमित और पवित्र होकर इस पुण्यमय ताराष्टक का प्रातः, मध्याह्न और सायं पाठ करता है, वह कवित्व-शक्ति एवं विद्या पाकर सब शास्त्रों का ज्ञाता बनता है; अक्षय लक्ष्मी पाकर, यथेच्छ भोग भोगकर, कीर्ति, कांति, आरोग्य और सबकी प्रियता प्राप्त कर तथा लोकों में विख्यात होकर अंत में मोक्ष प्राप्त करता है।
લભતે કવિતાં વિદ્યાં સર્વશાસ્ત્રાર્થવિદ્ભવેત્। લક્ષ્મીમનશ્વરાં પ્રાપ્ય ભુક્ત્વા ભોગાન્યથેપ્સિતાન્॥૧૦॥
Labhate kavitāṁ vidyāṁ sarvaśāstrārthavid bhavet। lakṣmīm anaśvarāṁ prāpya bhuktvā bhogān yathepsitān॥10॥
કીર્તિં કાન્તિં ચ નૈરુજ્યં સર્વેષાં પ્રિયતાં વ્રજેત્। વિખ્યાતિં ચાપિ લોકેષુ પ્રાપ્યાન્તે મોક્ષમાપ્નુયાત્॥૧૧॥
Kīrtiṁ kāntiṁ ca nairujyaṁ sarveṣāṁ priyatāṁ vrajet। vikhyātiṁ cāpi lokeṣu prāpyānte mokṣam āpnuyāt॥11॥
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
तारा स्तोत्रम् (ताराष्टकम् / नीलसरस्वती स्तोत्रम्) પાઠના લાભ
Bestows mastery over speech (vak-siddhi), eloquence and poetic genius — Tara is Nilasaraswati, goddess of the word
Grants deep learning and the ability to understand the meaning of all scriptures
Removes fear of ghosts, demons, wild beasts and even death, as the hymn declares they flee at the remembrance of her name
Confers good fortune, imperishable wealth (Lakshmi) and the love and goodwill of all
Grants tantric siddhis such as stambhana (paralysing of foes) and mohana when practised under a guru
Leads the devout reciter, in the end, to liberation (moksha)
तारा स्तोत्रम् (ताराष्टकम् / नीलसरस्वती स्तोत्रम्) જપ વિધિ
Bathe and purify yourself, sit facing east or north, and recite this Tarashtakam with devotion and concentration, ideally at the three sandhya times — dawn, midday and dusk. Tara is a profound Tantric Mahavidya; her formal mantra-upasana is undertaken under the guidance of a qualified guru, but the stotram may be recited devotionally for the blessings of speech, wisdom and protection. Keep the mind steady and dwell on her form as Nilasaraswati, granter of the word.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ तारा स्तोत्रम् (ताराष्टकम् / नीलसरस्वती स्तोत्रम्) શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ