বেংকটেশ্বর সুপ্রভাতম্
वेंकटेश्वर सुप्रभातम् in Bengali · বাংলা
উৎপত্তি ও কাহিনি
Sri Venkatesha Suprabhatam — sung daily at the Tirumala Tirupati temple · Prativadi Bhayankara Annangaracharya (15th century) · Medieval (c. 15th century)
The Venkateswara Suprabhatam was composed by Prativadi Bhayankara Annangaracharya, a great Vaishnava preceptor, to awaken Lord Venkateswara each morning at Tirumala. It opens by borrowing the very verse with which the sage Vishwamitra woke Sri Rama in the Ramayana, and has been sung as the first service of the day at the temple for centuries — the dawn-song on the lips of every Tirupati pilgrim.
✦ শাস্ত্রে যেমন বলা হয়েছে
It is said that to begin the day by gently waking the Lord with the Suprabhatam is to be the first to receive His glance — that the grace of Venkateswara, who is awakened with love at dawn, follows the devotee through all the day.
মন্ত্র
যেকোনো পঙ্ক্তি বা ▶ বোতাম ছুঁয়ে শুনুন
কৌসল্যা সুপ্রজা রাম পূর্বাসংধ্যা প্রবর্ততে । উত্তিষ্ঠ নরশার্দূল কর্তব্যং দৈবমাহ্নিকং ॥ 1 ॥ উত্তিষ্ঠোত্তিষ্ঠ গোবিংদ উত্তিষ্ঠ গরুডধ্বজ । উত্তিষ্ঠ কমলাকাংত ত্রৈলোক্যং মংগল়ং কুরু ॥ 2 ॥ মাতস্সমস্ত জগতাং মধুকৈটভারেঃ বক্ষোবিহারিণি মনোহর দিব্যমূর্তে । শ্রীস্বামিনি শ্রিতজনপ্রিয দানশীলে শ্রী বেংকটেশ দযিতে তব সুপ্রভাতং ॥ 3 ॥ তব সুপ্রভাতমরবিংদ লোচনে ভবতু প্রসন্নমুখ চংদ্রমংডলে । বিধি শংকরেংদ্র বনিতাভিরর্চিতে বৃশ শৈলনাথ দযিতে দযানিধে ॥ 4 ॥ অত্র্যাদি সপ্ত ঋষযস্সমুপাস্য সংধ্যাং আকাশ সিংধু কমলানি মনোহরাণি । আদায পাদযুগ মর্চযিতুং প্রপন্নাঃ শেষাদ্রি শেখর বিভো তব সুপ্রভাতং ॥ 5 ॥ পংচাননাব্জ ভব ষণ্মুখ বাসবাদ্যাঃ ত্রৈবিক্রমাদি চরিতং বিবুধাঃ স্তুবংতি । ভাষাপতিঃ পঠতি বাসর শুদ্ধি মারাত্ শেষাদ্রি শেখর বিভো তব সুপ্রভাতং ॥ 6 ॥ ঈশত্-প্রফুল্ল সরসীরুহ নারিকেল় পূগদ্রুমাদি সুমনোহর পালিকানাং । আবাতি মংদমনিলঃ সহদিব্য গংধৈঃ শেষাদ্রি শেখর বিভো তব সুপ্রভাতং ॥ 7 ॥ উন্মীল্যনেত্র যুগমুত্তম পংজরস্থাঃ পাত্রাবসিষ্ট কদলী ফল পাযসানি । ভুক্ত্বাঃ সলীল মথকেল়ি শুকাঃ পঠংতি শেষাদ্রি শেখর বিভো তব সুপ্রভাতং ॥ 8 ॥ তংত্রী প্রকর্ষ মধুর স্বনযা বিপংচ্যা গাযত্যনংত চরিতং তব নারদোঽপি । ভাষা সমগ্র মসকৃত্করচারু রম্যং শেষাদ্রি শেখর বিভো তব সুপ্রভাতং ॥ 9 ॥ ভৃংগাবল়ী চ মকরংদ রসানু বিদ্ধ ঝুংকারগীত নিনদৈঃ সহসেবনায । নির্যাত্যুপাংত সরসী কমলোদরেভ্যঃ শেষাদ্রি শেখর বিভো তব সুপ্রভাতং ॥ 10 ॥ যোষাগণেন বরদধ্নি বিমথ্যমানে ঘোষালযেষু দধিমংথন তীব্রঘোষাঃ । রোষাত্কলিং বিদধতে ককুভশ্চ কুংভাঃ শেষাদ্রি শেখর বিভো তব সুপ্রভাতং ॥ 11 ॥ পদ্মেশমিত্র শতপত্র গতাল়িবর্গাঃ হর্তুং শ্রিযং কুবলযস্য নিজাংগলক্ষ্ম্যাঃ । ভেরী নিনাদমিব ভিভ্রতি তীব্রনাদং শেষাদ্রি শেখর বিভো তব সুপ্রভাতং ॥ 12 ॥ শ্রীমন্নভীষ্ট বরদাখিল লোক বংধো শ্রী শ্রীনিবাস জগদেক দযৈক সিংধো । শ্রী দেবতা গৃহ ভুজাংতর দিব্যমূর্তে শ্রী বেংকটাচলপতে তব সুপ্রভাতং ॥ 13 ॥ শ্রী স্বামি পুষ্করিণিকাপ্লব নির্মলাংগাঃ শ্রেযার্থিনো হরবিরিংচি সনংদনাদ্যাঃ । দ্বারে বসংতি বরবেত্র হতোত্ত মাংগাঃ শ্রী বেংকটাচলপতে তব সুপ্রভাতং ॥ 14 ॥ শ্রী শেষশৈল গরুডাচল বেংকটাদ্রি নারাযণাদ্রি বৃষভাদ্রি বৃষাদ্রি মুখ্যাং । আখ্যাং ত্বদীয বসতে রনিশং বদংতি শ্রী বেংকটাচলপতে তব সুপ্রভাতং ॥ 15 ॥ সেবাপরাঃ শিব সুরেশ কৃশানুধর্ম রক্ষোংবুনাথ পবমান ধনাধি নাথাঃ । বদ্ধাংজলি প্রবিলসন্নিজ শীর্ষদেশাঃ শ্রী বেংকটাচলপতে তব সুপ্রভাতং ॥ 16 ॥ ধাটীষু তে বিহগরাজ মৃগাধিরাজ নাগাধিরাজ গজরাজ হযাধিরাজাঃ । স্বস্বাধিকার মহিমাধিক মর্থযংতে শ্রী বেংকটাচলপতে তব সুপ্রভাতং ॥ 17 ॥ সূর্যেংদু ভৌম বুধবাক্পতি কাব্যশৌরি স্বর্ভানুকেতু দিবিশত্-পরিশত্-প্রধানাঃ । ত্বদ্দাসদাস চরমাবধি দাসদাসাঃ শ্রী বেংকটাচলপতে তব সুপ্রভাতং ॥ 18 ॥ তত্-পাদধূল়ি ভরিত স্ফুরিতোত্তমাংগাঃ স্বর্গাপবর্গ নিরপেক্ষ নিজাংতরংগাঃ । কল্পাগমা কলনযাঽঽকুলতাং লভংতে শ্রী বেংকটাচলপতে তব সুপ্রভাতং ॥ 19 ॥ ত্বদ্গোপুরাগ্র শিখরাণি নিরীক্ষমাণাঃ স্বর্গাপবর্গ পদবীং পরমাং শ্রযংতঃ । মর্ত্যা মনুষ্য ভুবনে মতিমাশ্রযংতে শ্রী বেংকটাচলপতে তব সুপ্রভাতং ॥ 20 ॥ শ্রী ভূমিনাযক দযাদি গুণামৃতাব্দে দেবাদিদেব জগদেক শরণ্যমূর্তে । শ্রীমন্ননংত গরুডাদিভি রর্চিতাংঘ্রে শ্রী বেংকটাচলপতে তব সুপ্রভাতং ॥ 21 ॥ শ্রী পদ্মনাভ পুরুষোত্তম বাসুদেব বৈকুংঠ মাধব জনার্ধন চক্রপাণে । শ্রী বত্স চিহ্ন শরণাগত পারিজাত শ্রী বেংকটাচলপতে তব সুপ্রভাতং ॥ 22 ॥ কংদর্প দর্প হর সুংদর দিব্য মূর্তে কাংতা কুচাংবুরুহ কুট্মল লোলদৃষ্টে । কল্যাণ নির্মল গুণাকর দিব্যকীর্তে শ্রী বেংকটাচলপতে তব সুপ্রভাতং ॥ 23 ॥ মীনাকৃতে কমঠকোল নৃসিংহ বর্ণিন্ স্বামিন্ পরশ্বথ তপোধন রামচংদ্র । শেষাংশরাম যদুনংদন কল্কিরূপ শ্রী বেংকটাচলপতে তব সুপ্রভাতং ॥ 24 ॥ এলালবংগ ঘনসার সুগংধি তীর্থং দিব্যং বিযত্সরিতি হেমঘটেষু পূর্ণং । ধৃত্বাদ্য বৈদিক শিখামণযঃ প্রহৃষ্টাঃ তিষ্ঠংতি বেংকটপতে তব সুপ্রভাতং ॥ 25 ॥ ভাস্বানুদেতি বিকচানি সরোরুহাণি সংপূরযংতি নিনদৈঃ ককুভো বিহংগাঃ । শ্রীবৈষ্ণবাঃ সতত মর্থিত মংগল়াস্তে ধামাশ্রযংতি তব বেংকট সুপ্রভাতং ॥ 26 ॥ ব্রহ্মাদযা স্সুরবরা স্সমহর্ষযস্তে সংতস্সনংদন মুখাস্ত্বথ যোগিবর্যাঃ । ধামাংতিকে তব হি মংগল় বস্তু হস্তাঃ শ্রী বেংকটাচলপতে তব সুপ্রভাতং ॥ 27 ॥ লক্শ্মীনিবাস নিরবদ্য গুণৈক সিংধো সংসারসাগর সমুত্তরণৈক সেতো । বেদাংত বেদ্য নিজবৈভব ভক্ত ভোগ্য শ্রী বেংকটাচলপতে তব সুপ্রভাতং ॥ 28 ॥ ইত্থং বৃষাচলপতেরিহ সুপ্রভাতং যে মানবাঃ প্রতিদিনং পঠিতুং প্রবৃত্তাঃ । তেষাং প্রভাত সমযে স্মৃতিরংগভাজাং প্রজ্ঞাং পরার্থ সুলভাং পরমাং প্রসূতে ॥ 29 ॥
Kausalya Supraja Rama Purvasandhya Pravartate | Uttishtha Narashardula Kartavyam Daivamahnikam || 1 || Uttishthottishtha Govinda Uttishtha Garudadhvaja | Uttishtha Kamalakanta Trailokyam Mangal̤am Kuru || 2 || Matassamasta Jagatam Madhukaitabhareh Vakshoviharini Manohara Divyamurte | Shrisvamini Shritajanapriya Danashile Shri Venkatesha Dayite Tava Suprabhatam || 3 || Tava Suprabhatamaravinda Locane Bhavatu Prasannamukha Candramamdale | Vidhi Shankarendra Vanitabhirarcite Vrisha Shailanatha Dayite Dayanidhe || 4 || Atryadi Sapta Rishayassamupasya Sandhyam Akasha Sindhu Kamalani Manoharani | Adaya Padayuga Marcayitum Prapannah Sheshadri Shekhara Vibho Tava Suprabhatam || 5 || Pancananabja Bhava Shanmukha Vasavadyah Traivikramadi Caritam Vibudhah Stuvanti | Bhashapatih Pathati Vasara Shuddhi Marat Sheshadri Shekhara Vibho Tava Suprabhatam || 6 || Ishat-praphulla Sarasiruha Narikel̤a Pugadrumadi Sumanohara Palikanam | Avati Mandamanilah Sahadivya Gandhaih Sheshadri Shekhara Vibho Tava Suprabhatam || 7 || Unmilyanetra Yugamuttama Panjarasthah Patravasishta Kadali Phala Payasani | Bhuktvah Salila Mathakel̤i Shukah Pathanti Sheshadri Shekhara Vibho Tava Suprabhatam || 8 || Tantri Prakarsha Madhura Svanaya Vipancya Gayatyananta Caritam Tava Narado'pi | Bhasha Samagra Masakritkaracaru Ramyam Sheshadri Shekhara Vibho Tava Suprabhatam || 9 || Bhringaval̤i Ca Makaranda Rasanu Viddha Jhunkaragita Ninadaih Sahasevanaya | Niryatyupanta Sarasi Kamalodarebhyah Sheshadri Shekhara Vibho Tava Suprabhatam || 10 || Yoshaganena Varadadhni Vimathyamane Ghoshalayeshu Dadhimanthana Tivraghoshah | Roshatkalim Vidadhate Kakubhashca Kumbhah Sheshadri Shekhara Vibho Tava Suprabhatam || 11 || Padmeshamitra Shatapatra Gatal̤ivargah Hartum Shriyam Kuvalayasya Nijangalakshmyah | Bheri Ninadamiva Bhibhrati Tivranadam Sheshadri Shekhara Vibho Tava Suprabhatam || 12 || Shrimannabhishta Varadakhila Loka Bandho Shri Shrinivasa Jagadeka Dayaika Sindho | Shri Devata Griha Bhujantara Divyamurte Shri Venkatacalapate Tava Suprabhatam || 13 || Shri Svami Pushkarinikaplava Nirmalangah Shreyarthino Haravirinci Sanandanadyah | Dvare Vasanti Varavetra Hatotta Mangah Shri Venkatacalapate Tava Suprabhatam || 14 || Shri Sheshashaila Garudacala Venkatadri Narayanadri Vrishabhadri Vrishadri Mukhyam | Akhyam Tvadiya Vasate Ranisham Vadanti Shri Venkatacalapate Tava Suprabhatam || 15 || Sevaparah Shiva Suresha Krishanudharma Rakshombunatha Pavamana Dhanadhi Nathah | Baddhanjali Pravilasannija Shirshadeshah Shri Venkatacalapate Tava Suprabhatam || 16 || Dhatishu Te Vihagaraja Mrigadhiraja Nagadhiraja Gajaraja Hayadhirajah | Svasvadhikara Mahimadhika Marthayante Shri Venkatacalapate Tava Suprabhatam || 17 || Suryendu Bhauma Budhavakpati Kavyashauri Svarbhanuketu Divishat-parishat-pradhanah | Tvaddasadasa Caramavadhi Dasadasah Shri Venkatacalapate Tava Suprabhatam || 18 || Tat-padadhul̤i Bharita Sphuritottamangah Svargapavarga Nirapeksha Nijantarangah | Kalpagama Kalanaya''kulatam Labhante Shri Venkatacalapate Tava Suprabhatam || 19 || Tvadgopuragra Shikharani Nirikshamanah Svargapavarga Padavim Paramam Shrayantah | Martya Manushya Bhuvane Matimashrayante Shri Venkatacalapate Tava Suprabhatam || 20 || Shri Bhuminayaka Dayadi Gunamritabde Devadideva Jagadeka Sharanyamurte | Shrimannananta Garudadibhi Rarcitanghre Shri Venkatacalapate Tava Suprabhatam || 21 || Shri Padmanabha Purushottama Vasudeva Vaikumtha Madhava Janardhana Cakrapane | Shri Vatsa Cihna Sharanagata Parijata Shri Venkatacalapate Tava Suprabhatam || 22 || Kandarpa Darpa Hara Sundara Divya Murte Kanta Kucamburuha Kutmala Loladrishte | Kalyana Nirmala Gunakara Divyakirte Shri Venkatacalapate Tava Suprabhatam || 23 || Minakrite Kamathakola Nrisimha Varnin Svamin Parashvatha Tapodhana Ramacandra | Sheshamsharama Yadunandana Kalkirupa Shri Venkatacalapate Tava Suprabhatam || 24 || Elalavanga Ghanasara Sugandhi Tirtham Divyam Viyatsariti Hemaghateshu Purnam | Dhritvadya Vaidika Shikhamanayah Prahrishtah Tishthanti Venkatapate Tava Suprabhatam || 25 || Bhasvanudeti Vikacani Saroruhani Sampurayanti Ninadaih Kakubho Vihangah | Shrivaishnavah Satata Marthita Mangal̤aste Dhamashrayanti Tava Venkata Suprabhatam || 26 || Brahmadaya Ssuravara Ssamaharshayaste Santassanandana Mukhastvatha Yogivaryah | Dhamantike Tava Hi Mangal̤a Vastu Hastah Shri Venkatacalapate Tava Suprabhatam || 27 || Lakshminivasa Niravadya Gunaika Sindho Samsarasagara Samuttaranaika Seto | Vedanta Vedya Nijavaibhava Bhakta Bhogya Shri Venkatacalapate Tava Suprabhatam || 28 || Ittham Vrishacalapateriha Suprabhatam Ye Manavah Pratidinam Pathitum Pravrittah | Tesham Prabhata Samaye Smritirangabhajam Prajnam Parartha Sulabham Paramam Prasute || 29 ||
অর্থ:वेंकटेश्वर सुप्रभातम् तिरुमला के भगवान वेंकटेश्वर (बालाजी) का प्रातःकालीन "जागरण" स्तोत्र है — जो प्रतिदिन प्रातः तिरुमला तिरुपति मंदिर में भगवान को निद्रा से जगाने हेतु गाया जाता है। यह रामायण के उस प्रसिद्ध श्लोक से आरंभ होता है जिससे ऋषि विश्वामित्र राम को जगाते हैं — "कौसल्या सुप्रजा राम, पूर्व दिशा में संध्या हो रही है; उठो, हे नरश्रेष्ठ" — और फिर श्लोक-दर-श्लोक श्रीनिवास को जगाने की प्रार्थना करता है: ऋषिगण आकाशगंगा के कमल लिए खड़े हैं, देवता व उनकी देवियाँ चरण-पूजा हेतु प्रतीक्षारत हैं, पक्षी गा रहे हैं व दीप जल उठे हैं। प्रतिवादि भयंकर अण्णंगराचार्य रचित यह दक्षिण भारत के सर्वाधिक प्रिय प्रभात-गीतों में से एक है।
শব্দে-শব্দে অর্থ
উচ্চারণ শুনতে যেকোনো শব্দে ক্লিক করুন
वेंकटेश्वर सुप्रभातम् পাঠের উপকারিতা
The traditional way to begin the day with the Lord — sung at dawn to awaken Venkateswara (Balaji), filling the morning with His presence and grace.
Recited daily by devotees of Tirupati Balaji for an auspicious start to the day, peace of mind and the Lord’s blessings.
Believed to bring prosperity, protection and the fulfilment of prayers to those who recite it with devotion each morning.
A gentle, melodious hymn that anyone can learn — ideal for the morning puja and for instilling devotion in the home.
Most auspicious in the Brahma Muhurta (pre-dawn) and at sunrise, and on Saturdays, the day of Venkateswara.
वेंकटेश्वर सुप्रभातम् পাঠের নিয়ম
Recite at dawn after bathing, facing east before an image of Lord Venkateswara (Balaji). Begin with the awakening verse "Kausalya supraja Rama" and continue gently through the hymn, as though lovingly waking the Lord. Light a lamp and offer flowers; it is traditionally followed by the Venkateswara Stotram, Prapatti and Mangalasasanam. It may be sung or recited softly to start the day with the Lord’s remembrance.
প্রায়শ জিজ্ঞাসিত প্রশ্ন
এগুলিও পড়ুন
ॐ
সম্পূর্ণ वेंकटेश्वर सुप्रभातम् শ্লোকে-শ্লোকে অর্থসহ পড়ুন, অথবা আরও পবিত্র পাঠ দেখুন