શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતા 2.56 — દુઃખેષ્વનુદ્વિગ્નમનાઃ
ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭଗବଦ୍ ଗୀତା ୨.୫୬ — ଦୁଃଖେଷ୍ୱନୁଦ୍ୱିଗ୍ନମନାଃ in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
આ પ્રસિદ્ધ શ્લોક સ્થિતપ્રજ્ઞ — સ્થિર બુદ્ધિવાળા મુનિનું લક્ષણ બતાવે છે. એવો પુરુષ દુઃખમાં ઉદ્વિગ્ન થતો નથી, સુખની લાલસા કરતો નથી અને રાગ, ભય તથા ક્રોધથી રહિત રહે છે. તે બીજા અધ્યાયના અંતે આપેલા સ્થિતપ્રજ્ઞ-વર્ણનનો અંગ છે, જે પૂર્ણ સમતાનું ચિત્ર પ્રસ્તુત કરે છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Bhagavad Gita Chapter 2, Verse 56 · Bhagavan Sri Krishna (as recorded by Maharishi Veda Vyasa) · Ancient (part of the Mahabharata, c. 5th–2nd century BCE in present form)
જ્યારે અર્જુન શ્રીકૃષ્ણને સ્થિર બુદ્ધિવાળા પુરુષનાં લક્ષણ પૂછે છે, ત્યારે શ્રીકૃષ્ણ દીપ્તિમાન શ્લોકોની એક શ્રૃંખલાથી ઉત્તર આપે છે, જેમાં આ સૌથી પ્રિય શ્લોકો પૈકી એક છે. તે સમસ્ત યોગના લક્ષ્યને સાર રૂપે પ્રસ્તુત કરે છે — એવું સંતુલિત મન જેને ન શોક ન સુખ વિચલિત કરી શકે. પેઢીઓથી સાધકો આ શ્લોકોને આત્મ-પરીક્ષણના દૈનિક દર્પણ રૂપે કંઠસ્થ કરતા આવ્યા છે.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
પરંપરામાં શીખવાય છે કે જે સ્થિતપ્રજ્ઞના શ્લોકો પર ધ્યાન કરે છે, તે ધીમે-ધીમે તેમના ગુણ પ્રાપ્ત કરી લે છે; સંતો એવા ભક્તોનું વર્ણન કરે છે કે તેઓ સાંસારિક જીવનનાં તોફાનો વચ્ચે પણ વાયુરહિત સ્થાનમાં સ્થિત દીપકની જેમ શાંત રહે છે.
મંત્ર
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
દુઃખેષ્વનુદ્વિગ્નમનાઃ સુખેષુ વિગતસ્પૃહઃ। વીતરાગભયક્રોધઃ સ્થિતધીર્મુનિરુચ્યતે॥
duḥkheṣhv-anudvigna-manāḥ sukheṣhu vigata-spṛihaḥ vīta-rāga-bhaya-krodhaḥ sthita-dhīr munir uchyate
અર્થ:જેનું મન દુઃખમાં વિચલિત થતું નથી, જે સુખોની લાલસા કરતો નથી, અને જે રાગ, ભય તથા ક્રોધથી રહિત છે, તે સ્થિર બુદ્ધિવાળો મુનિ કહેવાય છે.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭଗବଦ୍ ଗୀତା ୨.୫୬ — ଦୁଃଖେଷ୍ୱନୁଦ୍ୱିଗ୍ନମନାଃ પાઠના લાભ
સ્થિતપ્રજ્ઞ — સ્થિર બુદ્ધિવાળા મુનિ — ના ગુણોને પરિભાષિત કરે છે
મનને દુઃખમાં અવિચળ અને સુખમાં અનાસક્ત રહેવામાં મદદ કરે છે
હૃદયને રાગ, ભય અને ક્રોધથી મુક્ત કરે છે
અટલ આંતરિક શાંતિ વિકસાવવાનું દૈનિક ચિંતન છે
સાધકને આત્મસંયમ અને ભાવનાત્મક સંતુલન તરફ લઈ જાય છે
એ સમતાની પ્રેરણા આપે છે જે ધ્યાન અને ભક્તિનો પાયો છે
ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭଗବଦ୍ ଗୀତା ୨.୫୬ — ଦୁଃଖେଷ୍ୱନୁଦ୍ୱିଗ୍ନମନାଃ જપ વિધિ
શ્લોકને ધીમે-ધીમે વાંચો અને પ્રત્યેક ગુણ પર ચિંતન કરો — દુઃખમાં અવિચળ, સુખમાં લાલસા-રહિત, રાગ, ભય અને ક્રોધથી પર. તેને દૈનિક આત્મ-સમીક્ષા રૂપે વાપરો — જ્યાં મન વિચલિત થાય, તેને ધીમેથી જુઓ અને સ્થિતપ્રજ્ઞની સ્થિર, સાક્ષી શાંતિ તરફ પાછા ફરવાનો સંકલ્પ કરો.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭଗବଦ୍ ଗୀତା ୨.୫୬ — ଦୁଃଖେଷ୍ୱନୁଦ୍ୱିଗ୍ନମନାଃ શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ