શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતા ૧.૩૧ — નિમિત્તાનિ ચ પશ્યામિ
ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ੧.੩੧ — ਨਿਮਿੱਤਾਨਿ ਚ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
શોક અને ભયથી અભિભૂત અર્જુન શ્રીકૃષ્ણને કહે છે કે તેને માત્ર અપશુકન જ દેખાય છે, અને યુદ્ધમાં પોતાના સ્વજનોને મારવાથી કોઈ કલ્યાણ થતું દેખાતું નથી. આ શ્લોક તેની ઊંડી થતી નિરાશા અને એ વિશ્વાસ વ્યક્ત કરે છે કે આવી વિજયથી કોઈ વાસ્તવિક હિત ન થઈ શકે. આ એ વિષાદનો એક મહત્ત્વનો તબક્કો છે જેનાથી શ્રીકૃષ્ણનો મુક્તિદાયક ઉપદેશ આરંભ થાય છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Bhagavad Gita Chapter 1, Verse 31 · Sage Veda Vyasa (Mahabharata, Bhishma Parva) · Ancient (text compiled c. 5th–2nd century BCE)
પ્રથમ અધ્યાય અર્જુન વિષાદ યોગમાં, બંને બાજુ પોતાના સ્વજનોને જોઈને અર્જુનનો સંકલ્પ તૂટી જાય છે. શ્રીકૃષ્ણને કેશવ કહીને સંબોધતાં તે સ્વીકારે છે કે તેને માત્ર અમંગળ શુકન દેખાય છે અને પોતાના લોકોને મારવામાં કોઈ કલ્યાણ નથી. સંજય આ વધતી નિરાશાને ધૃતરાષ્ટ્રને શ્રીકૃષ્ણના ઉપદેશની પ્રસ્તાવના રૂપે સંભળાવે છે.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
ટીકાકારો કહે છે કે વાસ્તવિક કલ્યાણ વિનાની 'વિજય'ને ન ઇચ્છવી એ અર્જુનના ઉદાત્ત હૃદયને દર્શાવે છે, અને એ જ વાસ્તવિક શ્રેયની આ ઝંખના હતી જેનો ઉત્તર શ્રીકૃષ્ણે ગીતાના અવિનાશી જ્ઞાનને પ્રગટ કરીને આપ્યો.
મંત્ર
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
નિમિત્તાનિ ચ પશ્યામિ વિપરીતાનિ કેશવ। ન ચ શ્રેયોઽનુપશ્યામિ હત્વા સ્વજનમાહવે॥
nimittāni cha paśhyāmi viparītāni keśhava na cha śhreyo ’nupaśhyāmi hatvā sva-janam āhave
અર્થ:હે કેશવ! હું અપશુકનોને પણ વિપરીત જ જોઈ રહ્યો છું, અને યુદ્ધમાં મારા સ્વજનોને મારીને મને કોઈ કલ્યાણ પણ દેખાતું નથી.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ੧.੩੧ — ਨਿਮਿੱਤਾਨਿ ਚ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ પાઠના લાભ
પ્રભુ સમક્ષ સંશય અને આશંકાની સાચી સ્વીકૃતિને પ્રગટ કરે છે
સાધકને એ કાર્યો પર પ્રશ્ન કરવાનું યાદ અપાવે છે જે કોઈ વાસ્તવિક કલ્યાણ (શ્રેય) આપતાં નથી
દર્શાવે છે કે કેવી રીતે આસક્તિ વિજયને પણ ખોખલો બનાવી દે છે
શ્રીકૃષ્ણ દ્વારા પ્રિય (પ્રેય) અને શ્રેયના ભેદની ભૂમિકા તૈયાર કરે છે
સાંસારિક લાભ અને સ્થાયી આધ્યાત્મિક હિત વચ્ચે વિવેકને પ્રોત્સાહિત કરે છે
પોતાના ભયને શ્રીકૃષ્ણ સમક્ષ મૂકવામાં અર્જુનની સચ્ચાઈ પ્રત્યે કદરને ઊંડી કરે છે
ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ੧.੩੧ — ਨਿਮਿੱਤਾਨਿ ਚ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ જપ વિધિ
અધ્યાય એકનો અભ્યાસ કરતી વખતે આ શ્લોકને વાંચો, અનુભવ કરતાં કે અર્જુન શ્રીકૃષ્ણને કેશવ કહીને સંબોધતી વખતે કેવી આશંકાથી ભરેલો છે. આ અંતર્દૃષ્ટિ પર મનન કરો કે આસક્તિ અને શોકથી પ્રેરિત કાર્યથી કોઈ વાસ્તવિક હિત ('શ્રેય') ન થઈ શકે. તેને બીજા અધ્યાય તરફ લઈ જવા દો, જ્યાં શ્રીકૃષ્ણ ક્ષણિક સુખ અને આત્માના સ્થાયી કલ્યાણના ભેદનો ઉપદેશ આપે છે.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ੧.੩੧ — ਨਿਮਿੱਤਾਨਿ ਚ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ