એકૈવાહં જગત્યત્ર (દેવી કી અદ્વૈત ઘોષણા)
ਏਕੈਵਾਹੰ ਜਗਤ੍ਯਤ੍ਰ (ਦੇਵੀ ਦੀ ਅਦ੍ਵੈਤ ਘੋਸ਼ਣਾ) in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
આ દુર્ગા સપ્તશતીના દશમ અધ્યાયની સૌથી ગૂઢ ઘોષણાઓમાંની એક છે. જ્યારે શુંભ દેવીને બીજાઓની સહાયથી યુદ્ધ કરવાનો મહેણો મારે છે, ત્યારે તેઓ અદ્વૈતના પરમ સત્યની ઘોષણા કરે છે: 'હું એકલી જ છું; મારા સિવાય બીજું કોણ?' — અને તેના દેખતાં જ અનેક માતૃકા દેવીઓ (બ્રાહ્મણી આદિ) તેમના એક જ રૂપમાં લીન થઈ જાય છે. દેવી પ્રગટ કરે છે કે સમસ્ત શક્તિઓ અને દેવો તેમની જ વિભૂતિઓ માત્ર છે, અને તેઓ એકલી, એકમેવ સત્તા રૂપે ઊભી છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Durga Saptashati Chapter 10 · Sage Markandeya (Markandeya Purana) · c. 400–600 CE (Markandeya Purana)
નિશુંભના વધ પછી, તેનો ભાઈ શુંભ શોક અને ક્રોધમાં દેવી પર આરોપ મૂકે છે કે તેઓ માત્ર માતૃકા-શક્તિઓની સહાયથી યુદ્ધ કરી રહ્યાં છે. દેવી ઘોષણા કરે છે કે તેઓ જ એકલાં વિદ્યમાન છે અને માતૃકાઓ તેમની જ વિભૂતિઓ છે; ત્યારબાદ તેઓ બ્રાહ્મણી આદિ સમસ્ત દેવીઓને ફરી પોતાનામાં સમેટી લે છે અને અંતિમ, નિર્ણાયક દ્વંદ્વ-યુદ્ધ માટે શુંભની સામે એકલી ઊભી રહે છે.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
આ શ્લોક જ્ઞાનના સાધકોને અત્યંત પ્રિય છે, કેમ કે તે પ્રગટ કરે છે કે સમસ્ત આભાસોની પાછળ દિવ્ય માતા જ એકમાત્ર સત્તા છે; ચિંતનશીલ સાધકો કહે છે કે દેવીઓના તે એકમાં વિલીન થવાનું ધ્યાન ભય અને પૃથક્તાના ભ્રમને વિલીન કરી દે છે, અને દેવીના આદેશ 'સ્થિરો ભવ' — સ્થિર થઈ જા — અનુસાર આંતરિક દૃઢતા આપે છે.
અર્થ સહિત સંપૂર્ણ પાઠ
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
દેવ્યુવાચ એકૈવાહં જગત્યત્ર દ્વિતીયા કા મમાપરા । પશ્યૈતા દુષ્ટ મય્યેવ વિશન્ત્યો મદ્વિભૂતયઃ ॥
devyuvāca ekaivāhaṃ jagatyatra dvitīyā kā mamāparā paśyaitā duṣṭa mayyeva viśantyo madvibhūtayaḥ
અર્થ:દેવી બોલ્યાં — 'આ જગતમાં હું એકલી જ છું; મારા સિવાય બીજી કોણ છે? અરે દુષ્ટ! જો, આ મારી વિભૂતિઓ મારામાં જ પ્રવેશી રહી છે!' ત્યારે બ્રાહ્મણી આદિ તે સમસ્ત દેવીઓ તે દેવીના શરીરમાં લીન થઈ ગઈ; ત્યારે એકલી અંબિકા જ શેષ રહી. દેવી બોલ્યાં — 'મારી વિભૂતિથી જે અનેક રૂપોમાં હું અહીં સ્થિત હતી, તેમને મેં સમેટી લીધાં છે, અને હવે એકલી જ ઊભી છું. તું (યુદ્ધમાં) સ્થિર થઈ જા!'
તતઃ સમસ્તાસ્તા દેવ્યો બ્રહ્માણીપ્રમુખા લયમ્ । તસ્યા દેવ્યાસ્તનૌ જગ્મુરેકૈવાસીત્તદામ્બિકા ॥
tataḥ samastāstā devyo brahmāṇīpramukhā layam tasyā devyāstanau jagmurekaivāsīttadāmbikā
દેવ્યુવાચ અહં વિભૂત્યા બહુભિરિહ રૂપૈર્યદાસ્થિતા । તત્સંહૃતં મયૈકૈવ તિષ્ઠામ્યાજૌ સ્થિરો ભવ ॥
devyuvāca ahaṃ vibhūtyā bahubhiriha rūpairyadāsthitā tatsaṃhṛtaṃ mayaikaiva tiṣṭhāmyājau sthiro bhava
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
ਏਕੈਵਾਹੰ ਜਗਤ੍ਯਤ੍ਰ (ਦੇਵੀ ਦੀ ਅਦ੍ਵੈਤ ਘੋਸ਼ਣਾ) પાઠના લાભ
આ પરમ અદ્વૈત સત્ય પ્રગટ કરે છે કે દેવી જ એકમાત્ર અધિષ્ઠાન-સત્તા છે
આ ઉચ્ચતમ જ્ઞાન (જ્ઞાન)નો અભ્યાસ કરાવે છે કે સમસ્ત રૂપો અને શક્તિઓ તેમની જ વિભૂતિઓ છે
તેનો જપ દેવીને સમસ્ત બળનો એકમાત્ર સ્રોત માનીને સમર્પણને ગાઢ કરે છે
પૃથક્તાની ભાવના અને તેનાથી ઉદ્ભવતા ભયને વિલીન કરે છે
'સ્થિરો ભવ' — જીવનના સંઘર્ષોમાં સ્થિર ઊભા રહેવાની આંતરિક દૃઢતા પ્રેરે છે
નવરાત્રિમાં તથા શક્તિના સ્વરૂપ પર ચિંતનાત્મક દેવી-સાધના માટે અત્યંત પ્રભાવશાળી
ਏਕੈਵਾਹੰ ਜਗਤ੍ਯਤ੍ਰ (ਦੇਵੀ ਦੀ ਅਦ੍ਵੈਤ ਘੋਸ਼ਣਾ) જપ વિધિ
સપ્તશતીના બીજ મંત્ર 'ૐ ઐં હ્રીં ક્લીં ચામુંડાયૈ વિચ્ચે'થી આરંભ કરો. આ શ્લોકોનો ધીમે અને ધ્યાનપૂર્વક જપ કરો, અનેક દેવીઓના તે એકમાં લીન થવાનું ચિંતન કરતાં. આ શ્લોક જેટલો ઉપાસના માટે છે તેટલો જ જ્ઞાન (વિવેક) માટે પણ — એ સત્ય પર મનન કરો કે સમસ્ત શક્તિઓ દેવીની જ વિભૂતિઓ છે. શુંભ-વધનું વર્ણન કરતા દુર્ગા સપ્તશતીના દશમ અધ્યાયના પાઠના અંગ રૂપે તેનો પાઠ થાય છે.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ ਏਕੈਵਾਹੰ ਜਗਤ੍ਯਤ੍ਰ (ਦੇਵੀ ਦੀ ਅਦ੍ਵੈਤ ਘੋਸ਼ਣਾ) શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ