દેવી સૂક્તમ્ (ઋગ્વેદોક્ત)
தேவீ ஸூக்தம் (ரிக்வேதோக்த) in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
દેવી સૂક્તમ્ (ઋગ્વેદોક્ત) ઋગ્વેદના દશમ મંડળનું પ્રસિદ્ધ સૂક્ત (૧૦.૧૨૫) છે, જેની ઋષિકા વાક્ છે, જે અમ્ભૃણ ઋષિની પુત્રી છે (એટલે એને 'અમ્ભૃણી સૂક્ત' કહે છે). એમાં દેવી પ્રથમ પુરુષમાં સ્વયંને એ પરમ વિશ્વ-શક્તિ રૂપે પ્રગટ કરે છે જે સમસ્ત દેવો, લોકો અને પ્રાણીઓમાં વ્યાપ્ત અને તેમનો આધાર છે. એ પ્રત્યેક દેવી-પૂજામાં તથા વિશેષતઃ નવરાત્રિમાં પાઠ થાય છે અને દિવ્ય માતાને પરમ સત્ય રૂપે પ્રતિષ્ઠિત કરનાર અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ વૈદિક સૂક્ત છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Rigveda, Mandala 10, Sukta 125 (the Devi Sukta / Vak Sukta / Ambhrini Sukta) · Revealed by the rishika Vak, daughter of sage Ambhrina · Vedic (ancient)
દેવી સૂક્તમ્ ઋગ્વેદના દાર્શનિક દૃષ્ટિએ અત્યંત ગંભીર સૂક્તોમાંનું એક છે. એની ઋષિકા વાક્ અમ્ભૃણીએ પરમ સાક્ષાત્કાર પ્રાપ્ત કરી આ સૂક્ત ઉચ્ચારિત કર્યું, જેમાં દિવ્ય માતા એ એક આત્મા રૂપે બોલે છે જે સમસ્ત દેવો, લોકો અને જીવનને ચેતન કરે છે. તે ઘોષિત કરે છે કે તે રુદ્રનું ધનુષ ચઢાવે છે, જેને ઇચ્છે છે તેને બુદ્ધિ પ્રદાન કરે છે, અને દ્યાવા-પૃથિવીમાં વ્યાપ્ત છે, વાયુ સમાન પ્રવાહિત થઈ સૃષ્ટિને ગતિશીલ કરે છે. આ સૂક્ત શાક્ત ધર્મશાસ્ત્રની વૈદિક આધારશિલા બની ગયું અને દુર્ગા સપ્તશતીની પૂજા-પદ્ધતિના હૃદયમાં પાઠ થાય છે.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
પરંપરા માને છે કે ઋષિકા વાક્ આ જ સાક્ષાત્કારના બળે એ દેવી સાથે એક થઈ ગયાં જેમની એમણે સ્તુતિ કરી — અને આ સૂક્તનો શ્રદ્ધાપૂર્વક પાઠ સાધકમાં એ જ ઓળખ જગાવે છે કે સૂક્તમાં બોલતી પરમ 'અહં' બીજું કોઈ નહીં, સ્વયં અંતરાત્મા જ છે.
અર્થ સહિત સંપૂર્ણ પાઠ
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
ૐ અહં રુદ્રેભિર્વસુભિશ્ચરામ્યહમાદિત્યૈરુત વિશ્વદેવૈઃ। અહં મિત્રાવરુણોભા બિભર્મ્યહમિન્દ્રાગ્ની અહમશ્વિનોભા॥૧॥
Om Aham Rudrebhir-Vasubhish-Charamy-Aham-Adityair-Uta Vishva-Devaih। Aham Mitra-Varunobha Bibharmy-Aham-Indragni Aham-Ashvinobha॥1॥
અર્થ:હું રુદ્રો અને વસુઓ સાથે, આદિત્યો તથા સમસ્ત વિશ્વેદેવો સાથે વિચરણ કરું છું. હું મિત્ર અને વરુણ બંનેને, ઇન્દ્ર અને અગ્નિને, તથા બંને અશ્વિનોને ધારણ કરું છું.
અહં સોમમાહનસં બિભર્મ્યહં ત્વષ્ટારમુત પૂષણં ભગમ્। અહં દધામિ દ્રવિણં હવિષ્મતે સુપ્રાવ્યે યજમાનાય સુન્વતે॥૨॥
Aham Somam-Ahanasam Bibharmy-Aham Tvashtaram-Uta Pushanam Bhagam। Aham Dadhami Dravinam Havishmate Supravye Yajamanaya Sunvate॥2॥
અર્થ:હું ઉલ્લાસકારી સોમને ધારણ કરું છું; હું ત્વષ્ટા, પૂષા અને ભગને ધારણ કરું છું. હવિષ્માન્, સુંદર રીતે યજ્ઞ કરનાર અને સોમ નિચોવનાર યજમાનને હું ધન પ્રદાન કરું છું.
અહં રાષ્ટ્રી સઙ્ગમની વસૂનાં ચિકિતુષી પ્રથમા યજ્ઞિયાનામ્। તાં મા દેવા વ્યદધુઃ પુરુત્રા ભૂરિસ્થાત્રાં ભૂર્યાવેશયન્તીમ્॥૩॥
Aham Rashtri Sangamani Vasunam Chikitushi Prathama Yajniyanam। Tam Ma Deva Vyadadhuh Purutra Bhuristhatram Bhury-Aveshayantim॥3॥
અર્થ:હું રાષ્ટ્રરૂપિણી, સમસ્ત વસુઓ (ધનો)ની સંગ્રહકર્ત્રી, જ્ઞાનમયી, યજ્ઞને યોગ્ય દેવોમાં પ્રથમા છું. દેવોએ મને અનેક સ્થાનોમાં સ્થાપિત કરી છે, અનેક નિવાસોવાળી બનાવી અનેક રૂપોમાં પ્રવિષ્ટ કરાવી છે.
મયા સો અન્નમત્તિ યો વિપશ્યતિ યઃ પ્રાણિતિ ય ઈં શૃણોત્યુક્તમ્। અમન્તવો માં ત ઉપ ક્ષિયન્તિ શ્રુધિ શ્રુત શ્રદ્ધિવં તે વદામિ॥૪॥
Maya So Annam-Atti Yo Vipashyati Yah Praniti Ya Im Shrinoty-Uktam। Amantavo Mam Ta Upa Kshiyanti Shrudhi Shruta Shraddhivam Te Vadami॥4॥
અર્થ:મારા જ દ્વારા તે અન્ન ખાય છે જે જુએ છે, જે પ્રાણ લે છે, જે કહેલું સાંભળે છે. જે મને નથી જાણતા, તેઓ પણ મારામાં જ નિવાસ કરે છે. હે વિખ્યાત! સાંભળ, હું તને શ્રદ્ધાને યોગ્ય વચન કહું છું.
અહમેવ સ્વયમિદં વદામિ જુષ્ટં દેવેભિરુત માનુષેભિઃ। યં કામયે તં તમુગ્રં કૃણોમિ તં બ્રહ્માણં તમૃષિં તં સુમેધામ્॥૫॥
Aham-Eva Svayam-Idam Vadami Jushtam Devebhir-Uta Manushebhih। Yam Kamaye Tam Tam-Ugram Krinomi Tam Brahmanam Tam-Rishim Tam Sumedham॥5॥
અર્થ:હું સ્વયં આ કહું છું, જે દેવો અને મનુષ્યો બંનેને પ્રિય છે. જેને હું ઇચ્છું છું તેને જ હું ઉગ્ર (શક્તિશાળી) બનાવી દઉં છું, તેને બ્રહ્મા, તેને ઋષિ, તેને સુમેધા (ઉત્તમ બુદ્ધિવાળો) બનાવી દઉં છું.
અહં રુદ્રાય ધનુરા તનોમિ બ્રહ્મદ્વિષે શરવે હન્તવા ઉ। અહં જનાય સમદં કૃણોમ્યહં દ્યાવાપૃથિવી આ વિવેશ॥૬॥
Aham Rudraya Dhanura Tanomi Brahma-Dvishe Sharave Hantava U। Aham Janaya Samadam Krinomy-Aham Dyava-Prithivi A Vivesha॥6॥
અર્થ:હું રુદ્ર માટે ધનુષ ચઢાવું છું, જેથી તેનું બાણ બ્રહ્મદ્વેષીનો સંહાર કરે. હું જનોમાં યુદ્ધ-ઉત્સાહ ઉત્પન્ન કરું છું; મેં દ્યાવા-પૃથિવીમાં પ્રવેશ કર્યો છે.
અહં સુવે પિતરમસ્ય મૂર્ધન્મમ યોનિરપ્સ્વન્તઃ સમુદ્રે। તતો વિ તિષ્ઠે ભુવનાનુ વિશ્વોતામૂં દ્યાં વર્ષ્મણોપ સ્પૃશામિ॥૭॥
Aham Suve Pitaram-Asya Murdhan-Mama Yonir-Apsv-Antah Samudre। Tato Vi Tishthe Bhuvananu Vishvota-Amum Dyam Varshmanopa Sprishami॥7॥
અર્થ:હું આ જગતના શિખર પર પિતા (દ્યુલોક)ને જન્મ આપું છું; મારો ઉદ્ગમ જળોમાં, સમુદ્રની અંદર છે. ત્યાંથી હું સમસ્ત ભુવનોમાં ફેલાઈ જાઉં છું અને મારા વિશાળ સ્વરૂપથી તે દ્યુલોકને સ્પર્શ કરું છું.
અહમેવ વાત ઇવ પ્ર વામ્યારભમાણા ભુવનાનિ વિશ્વા। પરો દિવા પર એના પૃથિવ્યૈતાવતી મહિના સં બભૂવ॥૮॥
Aham-Eva Vata Iva Pra Vamy-Arabhamana Bhuvanani Vishva। Paro Diva Para Ena Prithivy-Etavati Mahina Sam Babhuva॥8॥
અર્થ:હું જ વાયુ સમાન પ્રવાહિત થાઉં છું, સમસ્ત ભુવનોને આરંભ (ગતિશીલ) કરતી. દ્યુલોકથી પરે, આ પૃથિવીથી પરે — એટલી મહિમામયી થઈને હું વિદ્યમાન થઈ ગઈ છું.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
தேவீ ஸூக்தம் (ரிக்வேதோக்த) પાઠના લાભ
દેવીને સર્વવ્યાપી સત્ય (બ્રહ્મ) રૂપે પ્રતિષ્ઠિત કરનાર પરમ વૈદિક સૂક્તોમાંનું એક.
નવરાત્રિ, ચંડી પાઠ અને સમસ્ત ઔપચારિક દેવી-પૂજાનું કેન્દ્રબિંદુ.
દિવ્ય જ્ઞાન (મેધા), સાર્વભૌમતા અને આધ્યાત્મિક શક્તિના આવાહન માટે પાઠ થાય છે.
સાધકની વિશ્વ-શક્તિ સાથેની એકતાની પુષ્ટિ કરી આત્મ-જ્ઞાનને ગહન કરે છે.
પરંપરાગત રીતે વાણી અને વિદ્યા પર અધિકાર પ્રદાન કરે છે, કેમ કે એ વાક્ (વાણીની દેવી)નું સૂક્ત છે.
સમૃદ્ધિ, રક્ષા અને ધર્મ-વિરોધીઓ પર વિજયનું સામર્થ્ય પ્રદાન કરે છે.
મનને પવિત્ર કરી સાધકને સાર્વભૌમ માતા સાથે સંરેખિત કરે છે.
தேவீ ஸூக்தம் (ரிக்வேதோக்த) જપ વિધિ
પરંપરાગત રીતે દેવી-પૂજાના અંગ રૂપે તથા દુર્ગા સપ્તશતી (દેવી માહાત્મ્ય)ના પાઠથી પૂર્વે એનો પાઠ થાય છે. પૂર્વ દિશા તરફ મુખ કરી, શુદ્ધતાનું પાલન કરી, વૈદિક શબ્દો પર ધ્યાન આપી પાઠ કરો. વૈદિક સૂક્ત હોવાથી એને ગુરુ પાસેથી શીખવું ઉત્તમ છે જેથી સાચું ઉચ્ચારણ સુરક્ષિત રહે. એ પછી તંત્રોક્ત દેવી સૂક્તમ્ ('યા દેવી સર્વભૂતેષુ') તથા અર્ગલા અને કીલક સ્તોત્રોનો પાઠ કરી શકાય.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ தேவீ ஸூக்தம் (ரிக்வேதோக்த) શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ