શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતા ૧.૪૬ — યદિ મામપ્રતીકારમ્
శ్రీమద్భగవద్గీత ౧.౪౬ — యది మామప్రతీకారమ్ in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
પોતાના વિલાપના અંતિમ શ્લોકમાં અર્જુન પોતાના વિષાદની ગહરાઈ સુધી પહોંચે છે. તેઓ ઘોષણા કરે છે કે શસ્ત્રધારી ધૃતરાષ્ટ્ર-પુત્રો દ્વારા નિઃશસ્ત્ર અને સામનો ન કરતા મારી નાખવામાં આવવું તેમના માટે, પોતાના સ્વજનો સાથે લડીને તેમને મારવાની અપેક્ષાએ, વધુ શ્રેયસ્કર હશે. આ અત્યંત કથન પ્રગટ કરે છે કે શોક અને આસક્તિએ તેમને કેટલી પૂર્ણતાથી અભિભૂત કરી દીધા છે -- ધનુષ ત્યજવા ઠીક પહેલા ઇચ્છાશક્તિના પૂર્ણ સમર્પણનો ક્ષણ.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Bhagavad Gita Chapter 1, Verse 46 · Sage Veda Vyasa (Mahabharata, Bhishma Parva) · Ancient (text compiled c. 5th–2nd century BCE)
પ્રથમ અધ્યાય અર્જુન વિષાદ યોગમાં, અર્જુન પોતાના શોકના ઉદ્ગારને આ ઘોષણાથી સમાપ્ત કરે છે કે તેઓ પોતાના સ્વજનો સાથે લડવાની અપેક્ષાએ નિઃશસ્ત્ર મારી નાખવામાં આવવું વધુ પસંદ કરશે. એ તેમના વિલાપનો અંતિમ શ્લોક છે, જેને સંજય કહે છે, ઠીક એ પહેલા કે અર્જુન પોતાનું ધનુષ નીચે મૂકે અને શ્રીકૃષ્ણનો ઉપદેશ આરંભ થાય.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
ટીકાકારો કહે છે કે અર્જુનની ઇચ્છાશક્તિના સમર્પણની એ જ ગહરાઈ -- પોતાના લોકોને હાનિ પહોંચાડવાની અપેક્ષાએ મૃત્યુને પ્રાથમિકતા આપવી -- તેમને અહંકારથી રિક્ત કરી દીધા અને ખુલ્લા હૃદયથી એ પરમ જ્ઞાનને ગ્રહણ કરવા તૈયાર કરી દીધા જે ભગવાન પ્રદાન કરવાના હતા.
મંત્ર
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
યદિ મામપ્રતીકારમશસ્ત્રં શસ્ત્રપાણયઃ। ધાર્તરાષ્ટ્રા રણે હન્યુસ્તન્મે ક્ષેમતરં ભવેત્॥
yadi mām apratīkāram aśhastraṁ śhastra-pāṇayaḥ dhārtarāṣhṭrā raṇe hanyus tan me kṣhemataraṁ bhavet
અર્થ:જો શસ્ત્રધારી ધૃતરાષ્ટ્ર-પુત્રો મને નિઃશસ્ત્ર અને સામનો ન કરનારને રણભૂમિમાં મારી પણ નાખે, તો એ મારા માટે વધુ કલ્યાણકારી હશે.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
శ్రీమద్భగవద్గీత ౧.౪౬ — యది మామప్రతీకారమ్ પાઠના લાભ
શ્રીકૃષ્ણના ઉપદેશ પહેલા અર્જુનના વિષાદની પરાકાષ્ઠાને અંકિત કરે છે
પોતાના સ્વજનોને હાનિ પહોંચાડવા પ્રત્યેની તેમની ગહન વિમુખતાને પ્રગટ કરે છે
અભિભૂત કરનાર શોક વિવેકને ધૂંધળો કરી શકે છે એ સાધકને યાદ કરાવે છે
એ નાટકીય ક્ષણની ભૂમિકા રચે છે જ્યારે અર્જુન પોતાનું ધનુષ નીચે મૂકે છે
શોક અને ભ્રમથી અભિભૂત લોકો પ્રત્યે કરુણાને પ્રોત્સાહિત કરે છે
દ્વિતીય અધ્યાયમાં આવનાર મુક્તિદાયી જ્ઞાન માટે હૃદયને તૈયાર કરે છે
శ్రీమద్భగవద్గీత ౧.౪౬ — యది మామప్రతీకారమ్ જપ વિધિ
આ શ્લોકનો પાઠ કરો પોતાના વિલાપના અંતમાં અર્જુનની નિરાશાનો પૂર્ણ ભાર અનુભવવા માટે. જપ કરતી વખતે ઓળખો કે કેવી રીતે આસક્તિ અને શોક એક મહાન વીરને પણ પોતાનું કર્તવ્ય પૂર્ણતઃ ત્યજવા સુધી લઈ જઈ શકે છે. આ વિષાદની ગહરાઈ તમને એ વળાંક માટે તૈયાર કરે -- અર્જુનનું ૧.૪૭ માં ધનુષ ત્યજવું અને શ્રીકૃષ્ણનું દ્વિતીય અધ્યાયમાં પોતાનો ઉપદેશ આરંભ કરવો.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ శ్రీమద్భగవద్గీత ౧.౪౬ — యది మామప్రతీకారమ్ શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ