ਦਸ਼ਾਵਤਾਰ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮ੍ — ਪ੍ਰਲਯਪਯੋਧਿਜਲੇ (ਜਯਦੇਵ)
దశావతార స్తోత్రం — ప్రళయపయోధిజలే (జయదేవ) in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
ਇਹ ਦਸ਼ਾਵਤਾਰ ਸਤੋਤਰ ('ਪ੍ਰਲਯਪਯੋਧਿਜਲੇ') ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਕੇਂਦੁਬਿਲ੍ਵ (ਕੇਂਦੁਲੀ) ਦੇ ਮਹਾਕਵੀ ਜਯਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੀਤ ਗੋਵਿੰਦ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਦਸ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੀ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਜਗੰਨਾਥ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਓਡੀਆ ਅਤੇ ਸਮਸਤ ਭਾਰਤੀ ਭਗਤੀ ਦੀ ਧਰੋਹਰ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Gita Govinda by Jayadeva · Jayadeva · 12th century
ਜਯਦੇਵ, ਰਾਜਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸੇਨ ਦੇ ਰਾਜਕਵੀ ਅਤੇ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਕੇਂਦੁਲੀ (ਕੇਂਦੁਬਿਲ੍ਵ) ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ, ਨੇ ਗੀਤ ਗੋਵਿੰਦ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ — ਜੋ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਗਤੀ ਕਾਵ੍ਯ ਦੀਆਂ ਸਰਵੋਚ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਆਰੰਭਿਕ ਦਸ਼ਾਵਤਾਰ ਸਤੋਤਰ, 'ਪ੍ਰਲਯਪਯੋਧਿਜਲੇ', ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਦਸ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਜਗੰਨਾਥ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਓਡੀਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਮਸਤ ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਸਤੋਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਇੱਕੋ ਸਤੋਤਰ ਵਿੱਚ ਸਮਸਤ ਦਸ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਗਾਉਣਾ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਹਰ ਉਸ ਰੂਪ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਲੈਣਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਹ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਧਾਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ — ਯੁਗ-ਯੁਗ, 'ਜਯ ਜਗਦੀਸ਼ ਹਰੇ'।
ਮੰਤਰ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਪ੍ਰਲਯਪਯੋਧਿਜਲੇ ਧ੍ਰਿਤਵਾਨਸਿ ਵੇਦਂ ਵਿਹਿਤਵਹਿਤ੍ਰਚਰਿਤ੍ਰਮਖੇਦਮ੍ । ਕੇਸ਼ਵ ਧ੍ਰਿਤਮੀਨਸ਼ਰੀਰ ਜਯ ਜਗਦੀਸ਼ ਹਰੇ ॥ ੧॥ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਰਤਿਵਿਪੁਲਤਰੇ ਤਵ ਤਿਸ਼੍ਠਤਿ ਪ੍ਰਿਸ਼੍ਠੇ ਧਰਣਿਧਰਣਕਿਣਚਕ੍ਰਗਰਿਸ਼੍ਠੇ । ਕੇਸ਼ਵ ਧ੍ਰਿਤਕਚ੍ਛਪਰੂਪ ਜਯ ਜਗਦੀਸ਼ ਹਰੇ ॥ ੨॥ ਵਸਤਿ ਦਸ਼ਨਸ਼ਿਖਰੇ ਧਰਣੀ ਤਵ ਲਗ੍ਨਾ ਸ਼ਸ਼ਿਨਿ ਕਲਙ੍ਕਕਲੇਵ ਨਿਮਗ੍ਨਾ । ਕੇਸ਼ਵ ਧ੍ਰਿਤਸੂਕਰਰੂਪ ਜਯ ਜਗਦੀਸ਼ ਹਰੇ ॥ ੩॥ ਤਵ ਕਰਕਮਲਵਰੇ ਨਖਮਦ੍ਭੁਤਸ਼੍ਰਿਙ੍ਗਂ ਦਲਿਤਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁਤਨੁਭ੍ਰਿਙ੍ਗਮ੍ । ਕੇਸ਼ਵ ਧ੍ਰਿਤਨਰਹਰਿਰੂਪ ਜਯ ਜਗਦੀਸ਼ ਹਰੇ ॥ ੪॥ ਛਲਯਸਿ ਵਿਕ੍ਰਮਣੇ ਬਲਿਮਦ੍ਭੁਤਵਾਮਨ ਪਦਨਖਨੀਰਜਨਿਤਜਨਪਾਵਨ । ਕੇਸ਼ਵ ਧ੍ਰਿਤਵਾਮਨਰੂਪ ਜਯ ਜਗਦੀਸ਼ ਹਰੇ ॥ ੫॥ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਰੁਧਿਰਮਯੇ ਜਗਦਪਗਤਪਾਪਂ ਸ੍ਨਪਯਸਿ ਪਯਸਿ ਸ਼ਮਿਤਭਵਤਾਪਮ੍ । ਕੇਸ਼ਵ ਧ੍ਰਿਤਭ੍ਰਿਗੁਪਤਿਰੂਪ ਜਯ ਜਗਦੀਸ਼ ਹਰੇ ॥ ੬॥ ਵਿਤਰਸਿ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਰਣੇ ਦਿਕ੍ਪਤਿਕਮਨੀਯਂ ਦਸ਼ਮੁਖਮੌਲਿਬਲਿਂ ਰਮਣੀਯਮ੍ । ਕੇਸ਼ਵ ਧ੍ਰਿਤਰਾਮਸ਼ਰੀਰ ਜਯ ਜਗਦੀਸ਼ ਹਰੇ ॥ ੭॥ ਵਹਸਿ ਵਪੁਸ਼ਿ ਵਿਸ਼ਦੇ ਵਸਨਂ ਜਲਦਾਭਂ ਹਲਹਤਿਭੀਤਿਮਿਲਿਤਯਮੁਨਾਭਮ੍ । ਕੇਸ਼ਵ ਧ੍ਰਿਤਹਲਧਰਰੂਪ ਜਯ ਜਗਦੀਸ਼ ਹਰੇ ॥ ੮॥ ਨਿਨ੍ਦਸਿ ਯਜ੍ਞਵਿਧੇਰਹਹ ਸ਼੍ਰੁਤਿਜਾਤਂ ਸਦਯਹ੍ਰਿਦਯਦਰ੍ਸ਼ਿਤਪਸ਼ੁਘਾਤਮ੍ । ਕੇਸ਼ਵ ਧ੍ਰਿਤਬੁਦ੍ਧਸ਼ਰੀਰ ਜਯ ਜਗਦੀਸ਼ ਹਰੇ ॥ ੯॥ ਮ੍ਲੇਚ੍ਛਨਿਵਹਨਿਧਨੇ ਕਲਯਸਿ ਕਰਵਾਲਂ ਧੂਮਕੇਤੁਮਿਵ ਕਿਮਪਿ ਕਰਾਲਮ੍ । ਕੇਸ਼ਵ ਧ੍ਰਿਤਕਲ੍ਕਿਸ਼ਰੀਰ ਜਯ ਜਗਦੀਸ਼ ਹਰੇ ॥ ੧੦॥ ਸ਼੍ਰੀਜਯਦੇਵਕਵੇਰਿਦਮੁਦਿਤਮੁਦਾਰਂ ਸ਼੍ਰਿਣੁ ਸੁਖਦਂ ਸ਼ੁਭਦਂ ਭਵਸਾਰਮ੍ । ਕੇਸ਼ਵ ਧ੍ਰਿਤਦਸ਼ਵਿਧਰੂਪ ਜਯ ਜਗਦੀਸ਼ ਹਰੇ ॥ ੧੧॥
pralayapayodhijale dhṛtavānasi vedaṃ vihitavahitracaritramakhedam | keśava dhṛtamīnaśarīra jaya jagadīśa hare || 1|| kṣitirativipulatare tava tiṣṭhati pṛṣṭhe dharaṇidharaṇakiṇacakragariṣṭhe | keśava dhṛtakacchaparūpa jaya jagadīśa hare || 2|| vasati daśanaśikhare dharaṇī tava lagnā śaśini kalaṅkakaleva nimagnā | keśava dhṛtasūkararūpa jaya jagadīśa hare || 3|| tava karakamalavare nakhamadbhutaśṛṅgaṃ dalitahiraṇyakaśiputanubhṛṅgam | keśava dhṛtanaraharirūpa jaya jagadīśa hare || 4|| chalayasi vikramaṇe balimadbhutavāmana padanakhanīrajanitajanapāvana | keśava dhṛtavāmanarūpa jaya jagadīśa hare || 5|| kṣatriyarudhiramaye jagadapagatapāpaṃ snapayasi payasi śamitabhavatāpam | keśava dhṛtabhṛgupatirūpa jaya jagadīśa hare || 6|| vitarasi dikṣu raṇe dikpatikamanīyaṃ daśamukhamaulibaliṃ ramaṇīyam | keśava dhṛtarāmaśarīra jaya jagadīśa hare || 7|| vahasi vapuṣi viśade vasanaṃ jaladābhaṃ halahatibhītimilitayamunābham | keśava dhṛtahaladhararūpa jaya jagadīśa hare || 8|| nindasi yajñavidherahaha śrutijātaṃ sadayahṛdayadarśitapaśughātam | keśava dhṛtabuddhaśarīra jaya jagadīśa hare || 9|| mlecchanivahanidhane kalayasi karavālaṃ dhūmaketumiva kimapi karālam | keśava dhṛtakalkiśarīra jaya jagadīśa hare || 10|| śrījayadevakaveridamuditamudāraṃ śṛṇu sukhadaṃ śubhadaṃ bhavasāram | keśava dhṛtadaśavidharūpa jaya jagadīśa hare || 11||
ਅਰਥ:ਜਯਦੇਵ ਦੀ ਗੀਤਗੋਵਿੰਦ ਵਿੱਚੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਦਸ ਅਵਤਾਰਾਂ (ਦਸ਼ਾਵਤਾਰ) ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਤੁਤੀ-ਗੀਤ — ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਤਸਯ (ਮੱਛੀ), ਕੂਰਮ (ਕੱਛੂ), ਵਰਾਹ (ਸੂਰ), ਨਰਸਿੰਘ (ਨਰ-ਸਿੰਘ), ਵਾਮਨ (ਬੌਣਾ), ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ, ਰਾਮ, ਬਲਰਾਮ, ਬੁੱਧ ਅਤੇ ਕਲਕਿ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਹਰੇਕ ਸ਼ਲੋਕ 'ਜਯ ਜਗਦੀਸ਼ ਹਰੇ' ਉੱਤੇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਹੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਹੇ ਹਰੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਜੈ ਹੋਵੇ!
దశావతార స్తోత్రం — ప్రళయపయోధిజలే (జయదేవ) ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਇੱਕੋ ਸਤੋਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਸਮਸਤ ਦਸ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ — ਹਰ ਯੁਗ ਅਤੇ ਪਰਿਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਲਈ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਯਦੇਵ ਦੇ ਗੀਤ ਗੋਵਿੰਦ ਦੀ ਇੱਕ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕ੍ਰਿਤੀ, ਜੋ ਪੁਰੀ ਦੇ ਜਗੰਨਾਥ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਓਡੀਸ਼ਾ ਤਥਾ ਸਮਸਤ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰੀ ਹੈ।
ਗਹਿਰੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਮਧੁਰ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰਾ।
ਏਕਾਦਸ਼ੀ, ਜਨਮਾਸ਼ਟਮੀ, ਰਾਮ ਨਵਮੀ ਤਥਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਪਰਬਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁਭ।
దశావతార స్తోత్రం — ప్రళయపయోధిజలే (జయదేవ) ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜਾਂ ਜਗੰਨਾਥ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਬੈਠੋ। ਦੀਵਾ ਜਗਾਓ ਅਤੇ ਦਸ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਧੁਰਤਾ ਨਾਲ ਗਾਓ ਜਾਂ ਪਾਠ ਕਰੋ, ਹਰੇਕ ਅਵਤਾਰ ਉੱਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਟਿਕਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਹਰੇਕ ਨੂੰ 'ਜਯ ਜਗਦੀਸ਼ ਹਰੇ' ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਕਰੋ। ਇਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਕੀਰਤਨ ਵਜੋਂ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ దశావతార స్తోత్రం — ప్రళయపయోధిజలే (జయదేవ) ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ