અઙ્ગિકં ભુવનં યસ્ય (નટરાજ ધ્યાન)
अङ्गिकं भुवनं यस्य (नटराज ध्यान) in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
આંગિકં ભુવનં યસ્ય નટરાજ રૂપ શિવની પ્રસિદ્ધ મંગળ-વંદના છે, જે ભરતનાટ્યમ્ તથા અન્ય શાસ્ત્રીય નૃત્યોના આરંભમાં વંચાય છે. તે અભિનયના ચારેય ભેદોને સંપૂર્ણ બ્રહ્માંડ પર આરોપિત કરે છે: પ્રભુનું શરીર જ જગત છે, તેમની વાણી સમસ્ત વાઙ્મય છે, તેમનું આભૂષણ ચંદ્ર-તારા છે, અને તેમનું અંતઃસ્વરૂપ શુદ્ધ સાત્ત્વિક ભાવ છે. આ રીતે નર્તક તે પરમ નર્તકને પ્રણામ કરે છે જેને સમસ્ત કળા અર્પિત છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Mangala (invocatory) shloka traditionally associated with the Abhinaya Darpana of Nandikeshvara · Attributed to the tradition of Nandikeshvara (Abhinaya Darpana) · Classical (treatise tradition of Indian dramaturgy)
ભારતીય નૃત્ય અને નાટ્યના શાસ્ત્રીય સિદ્ધાંતમાં અભિનય (નાટ્ય-અભિવ્યક્તિ)ના ચાર ભેદ છે. આ મંગળ-શ્લોક સુંદર રીતે ઘોષણા કરે છે કે નટરાજ રૂપ શિવ માટે આ ચારેય ભેદ સાક્ષાત્ બ્રહ્માંડ જ છે: તેમનો આંગિક જગત છે, તેમનો વાચિક સમસ્ત વાણી છે, તેમનો આહાર્ય ચંદ્ર-તારા છે, અને તેમનો સાત્ત્વિક શુદ્ધ સત્તા છે. પ્રદર્શનની દહલીજ પર વંચાઈને તે સંપૂર્ણ નૃત્ય-કળાને તે દિવ્ય નર્તક પ્રત્યે અર્પણ રૂપે સ્થાપિત કરે છે.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
કહેવાય છે કે ચિદંબરમ્માં નટરાજનું કૉસ્મિક નૃત્ય સૃષ્ટિની લયને ધારણ કરે છે; જે કલાકારો આ વંદનાથી આરંભ કરે છે તેઓ સાક્ષી આપે છે કે તેમના પ્રદર્શનમાં સહજ લાલિત્ય આવી જાય છે, જાણે સ્વયં તે પરમ નર્તક તેમના અંગો અને વાણીમાંથી પ્રવાહિત થઈ રહ્યો હોય.
મંત્ર
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
આઙ્ગિકં ભુવનં યસ્ય વાચિકં સર્વવાઙ્મયમ્। આહાર્યં ચન્દ્રતારાદિ તં નુમઃ સાત્ત્વિકં શિવમ્॥
Āṅgikaṃ bhuvanaṃ yasya vāchikaṃ sarvavāṅmayam Āhāryaṃ chandratārādi taṃ numaḥ sāttvikaṃ śivam
અર્થ:જેમનો આંગિક અભિનય (અંગ-સંચાલન) સમસ્ત ભુવન છે, જેમનો વાચિક અભિનય (વાણી) સંપૂર્ણ વાઙ્મય છે, જેમનો આહાર્ય અભિનય (વેશ-ભૂષા) ચંદ્ર, તારા આદિ છે — સાક્ષાત્ સાત્ત્વિક ભાવ સ્વરૂપ એવા તે શિવને અમે પ્રણામ કરીએ છીએ.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
अङ्गिकं भुवनं यस्य (नटराज ध्यान) પાઠના લાભ
શાસ્ત્રીય નૃત્ય અને સંગીતની પરંપરાગત આરંભિક વંદના — કળાને ઉપાસના રૂપે પવિત્ર કરે છે
કલાકારને યાદ કરાવે છે કે સમસ્ત અભિવ્યક્તિ અંતે ઈશ્વર તરફ સંકેત કરે છે
પ્રદર્શન અથવા અભ્યાસ પૂર્વે વિનમ્રતા અને ભક્તિ વિકસાવે છે
સાધકને નટરાજ સાથે જોડે છે, જેમનું કૉસ્મિક નૃત્ય બ્રહ્માંડનું સર્જન અને સંહાર કરે છે
શરીર અને વાણીમાં એકાગ્રતા, લાલિત્ય અને આંતરિક સામંજસ્ય (સત્ત્વ) લાવે છે
કોઈપણ સર્જનાત્મક અથવા કલાત્મક કાર્ય પૂર્વે વાંચવું શુભ મનાય છે
अङ्गिकं भुवनं यस्य (नटराज ध्यान) જપ વિધિ
નૃત્ય, સંગીત અથવા કલાત્મક અભ્યાસ આરંભ કરતા પૂર્વે ઊભા રહીને અથવા બેસીને, હાથ જોડીને તેને એક વાર (અથવા ત્રણ વાર) વાંચો. મનને નટરાજ પર એકાગ્ર કરો, જેમનું ચતુર્વિધ નૃત્ય સ્વયં બ્રહ્માંડ છે. અનેક નર્તકો પ્રદર્શનમાં પગ મૂકતા પૂર્વે આ શ્લોકને રંગપૂજા (મંચને નમસ્કાર) તથા ગુરુ-વંદના સાથે અર્પિત કરે છે.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ अङ्गिकं भुवनं यस्य (नटराज ध्यान) શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ