bhagavad-gitagitakrishnadhyana-yoga

ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ 6.16 — ਨਾਤ੍ਯਸ਼੍ਨਤਸ੍ਤੁ ਯੋਗੋऽਸ੍ਤਿ

श्रीमद्भगवद्गीता 6.16 — नात्यश्नतस्तु योगोऽस्ति in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ

🕉️ hindu·📿 11× ਜਪ·🕐 Morning, while planning the day’s routine and meditation practice·📜 Bhagavad Gita Chapter 6, Verse 16

ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ

हिन्दी / देवनागरी తెలుగు தமிழ்ಕನ್ನಡ മലയാളം ગુજરાતી বাংলা ଓଡ଼ିଆਪੰਜਾਬੀEnglish සිංහල 𑌗𑍍𑌰𑌨𑍍𑌥

ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ

Bhagavad Gita Chapter 6, Verse 16 · Bhagavan Sri Krishna (as recorded by Maharishi Veda Vyasa) · Ancient (part of the Mahabharata, c. 5th–2nd century BCE in present form)

Within the Dhyana Yoga chapter, Krishna moves from the posture and place of meditation to the lifestyle that supports it. This verse and the one that follows form the Gita's prescription of the 'middle way' of moderation, long before the seeker can hope to still the restless mind. It reflects the timeless wisdom that the body must be a balanced ally, not an enemy, on the path.

✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ

Yogis affirm that those who honour this middle path of moderation find the body light and the mind clear, so that meditation deepens swiftly; ignoring it, they say, the most earnest practice falters through dullness or restlessness.

0ਕੁੱਲ ਜਪ

ਮੰਤਰ

ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ

ਨਾਤ੍ਯਸ਼੍ਨਤਸ੍ਤੁ ਯੋਗੋऽਸ੍ਤਿ ਨ ਚੈਕਾਨ੍ਤਮਨਸ਼੍ਨਤਃ। ਨ ਚਾਤਿਸ੍ਵਪ੍ਨਸ਼ੀਲਸ੍ਯ ਜਾਗ੍ਰਤੋ ਨੈਵ ਚਾਰ੍ਜੁਨ॥

nātyaśhnatastu yogo ’sti na chaikāntam anaśhnataḥ na chāti-svapna-śhīlasya jāgrato naiva chārjuna

ਅਰਥ:परन्तु, हे अर्जुन ! यह योग उस पुरुष के लिए सम्भव नहीं होता, जो अधिक खाने वाला है या बिल्कुल न खाने वाला है तथा जो अधिक सोने वाला है या सदा जागने वाला है।।

ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ

ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ

ਨ🔊nanot

ਅਤਿ🔊atitoo much

ਅਸ਼੍ਨਤਃ🔊aśhnataḥof one who eats

ਤੁ🔊tuhowever, indeed

ਯੋਗਃ🔊yogaḥYoga

ਅਸ੍ਤਿ🔊astithere is

ਨ ਚ ਏਕਾਨ੍ਤਮ੍🔊na cha ekāntamnor at all

ਅਨਸ਼੍ਨਤਃ🔊anaśhnataḥof one abstaining from eating

ਅਤਿਸ੍ਵਪ੍ਨਸ਼ੀਲਸ੍ਯ🔊ati-svapna-śhīlasyaof one who sleeps too much

ਜਾਗ੍ਰਤਃ🔊jāgrataḥof one who stays awake too much

ਨ ਏਵ ਚ🔊na eva chacertainly not, and

ਅਰ੍ਜੁਨ🔊arjunaO Arjuna

श्रीमद्भगवद्गीता 6.16 — नात्यश्नतस्तु योगोऽस्ति ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ

✦

Teaches moderation (yukta-ahara-vihara) as the basis of successful meditation

✦

Guides a balanced regimen of eating, sleeping and activity

✦

Supports physical health and mental steadiness for spiritual practice

✦

Removes the extremes of indulgence and harsh asceticism

✦

Creates the calm, regulated lifestyle that makes yoga possible

✦

A practical daily reminder for disciplined, sattvic living

श्रीमद्भगवद्गीता 6.16 — नात्यश्नतस्तु योगोऽस्ति ਪਾਠ ਵਿਧੀ

ਜਪ ਗਿਣਤੀ11ਵਾਰ

ਉੱਤਮ ਸਮਾਂMorning, while planning the day’s routine and meditation practice

Recite the verse as a reminder before fixing your daily schedule. Let it inspire moderate, regular habits — eat neither too much nor too little, sleep adequately but not excessively, balance work and rest. A disciplined, sattvic routine then makes seated meditation steady and fruitful.

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ

ਇਸ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਪੂਰਾ श्रीमद्भगवद्गीता 6.16 — नात्यश्नतस्तु योगोऽस्ति ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ — ਉਹੀ ਮੂਲ ਸ਼ਲੋਕ, ਅੱਖਰ-ਅੱਖਰ ਲਿਪੀਅੰਤਰਿਤ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਸੌਖ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹ ਅਤੇ ਜਪ ਸਕੋ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ (ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ) ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਪਾਠ ਸੁਣੋ।

ਹਾਂ — ਕੇਵਲ ਲਿਪੀ ਬਦਲਦੀ ਹੈ; ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਮੂਲ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੰਨੇ ਦਾ ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ, ਲਾਭ ਅਤੇ ਪਾਠ ਵਿਧੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Krishna teaches that yoga succeeds only with moderation. One who eats too much or fasts excessively, sleeps too much or stays awake too long, cannot attain the steadiness required for meditation. Balance in daily habits is essential.

Not extreme fasting. This verse explicitly says yoga is impossible for one who does not eat at all, just as for one who overeats. The Gita favours a balanced, moderate diet (described further in the next verse, 6.17).

The body and mind are instruments of yoga. Overeating brings dullness, starvation brings weakness, oversleeping brings inertia, and sleeplessness brings agitation. Moderation keeps the mind clear, light and steady for inner practice.

Establish a regular routine: moderate sattvic meals at fixed times, sufficient but not excessive sleep, balanced work and recreation. This regulated lifestyle, called yukta-ahara-vihara, is the foundation Krishna prescribes for meditation.

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ

श्रीमद्भगवद्गीता ६.१७ — युक्ताहारविहारस्यश्रीमद्भगवद्गीता ६.१७ — युक्ताहारविहारस्य श्रीमद्भगवद्गीता ६.१९ — यथा दीपो निवातस्थोश्रीमद्भगवद्गीता ६.१९ — यथा दीपो निवातस्थो श्रीमद्भगवद्गीता ६.३४ — चञ्चलं हि मनः कृष्णश्रीमद्भगवद्गीता ६.३४ — चञ्चलं हि मनः कृष्ण उद्धरेदात्मनाऽऽत्मानम्उद्धरेदात्मनाऽऽत्मानम्श्रीमद्भगवद्गीता 6.46 — तपस्विभ्योऽधिको योगीश्रीमद्भगवद्गीता 6.46 — तपस्विभ्योऽधिको योगी कर्मण्येवाधिकारस्तेकर्मण्येवाधिकारस्ते श्रीमद्भगवद्गीता 2.56 — दुःखेष्वनुद्विग्नमनाःश्रीमद्भगवद्गीता 2.56 — दुःखेष्वनुद्विग्नमनाः

ਲਾਭਦਾਇਕ ਲੱਗਿਆ? ਆਪਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ 🙏

ॐ

ਪੂਰਾ श्रीमद्भगवद्गीता 6.16 — नात्यश्नतस्तु योगोऽस्ति ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ

ਪੂਰਾ श्रीमद्भगवद्गीता 6.16 — नात्यश्नतस्तु योगोऽस्ति (ਦੇਵਨਾਗਰੀ)ਸਾਰੇ ਮੰਤਰ ਮਕਸਦ ਅਨੁਸਾਰ ਖੋਜੋ