ଦଶଶ୍ଲୋକୀ (ନିର୍ଵାଣ ଦଶକମ୍)
दशश्लोकी (निर्वाण दशकम्) in Odia · ଓଡ଼ିଆ
ଆପଣଙ୍କ ଭାଷା/ଲିପିରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ
✦ ଅର୍ଥ
ଦଶଶ୍ଲୋକୀ (ନିର୍ବାଣ ଦଶକମ୍) ଆଦି ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପରମ ଅଦ୍ୱୈତ ସତ୍ୟର ଦଶଟି ଶ୍ଲୋକ — 'ମୁଁ ଭୂମି ନୁହେଁ, ଜଳ ନୁହେଁ, ଅଗ୍ନି ନୁହେଁ, ବାୟୁ ନୁହେଁ, ଆକାଶ ନୁହେଁ… ମୁଁ କେବଳ ଶିବ, ଏକମାତ୍ର କଲ୍ୟାଣମୟ ସତ୍ୟ।' ଏହା ଆତ୍ମାକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଚୈତନ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦ ରୂପେ ପ୍ରକାଶ କରେ। ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହ ଏହାର ପାଠ ଦେବତାଙ୍କ କୃପା, ଶାନ୍ତି ଓ ରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରେ।
ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ କଥା
Ascribed to Adi Shankaracharya · Adi Shankaracharya · Classical
ଦଶଶ୍ଲୋକୀ (ନିର୍ବାଣ ଦଶକମ୍) ପରମ୍ପରାଗତ ଭାବେ ଆଦି ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଆରୋପିତ। ଏଗୁଡ଼ିକ ଆଦି ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପରମ ଅଦ୍ୱୈତ ସତ୍ୟର ଦଶଟି ଶ୍ଲୋକ — 'ମୁଁ ଭୂମି ନୁହେଁ, ଜଳ ନୁହେଁ, ଅଗ୍ନି ନୁହେଁ, ବାୟୁ ନୁହେଁ, ଆକାଶ ନୁହେଁ… ମୁଁ କେବଳ ଶିବ, ଏକମାତ୍ର କଲ୍ୟାଣମୟ ସତ୍ୟ, ଶୁଦ୍ଧ ଚୈତନ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦ।'
✦ ଶାସ୍ତ୍ରରେ କୁହାଯାଇଥିବା ପରି
କୁହାଯାଏ ଯେ ସଚ୍ଚା ଓ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ ଦଶଶ୍ଲୋକୀ (ନିର୍ବାଣ ଦଶକମ୍) ପାଠ କରିବା ଦିବ୍ୟର କୃପାର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହେବା, ଯିଏ ପ୍ରେମରେ ତାହାଙ୍କୁ ଡାକୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରେ ନାହିଁ।
ମନ୍ତ୍ର
ଯେକୌଣସି ଧାଡ଼ି କିମ୍ବା ▶ ବଟନ୍ ଛୁଇଁ ଶୁଣନ୍ତୁ
ଓଁ ତତ୍ ସତ୍। ଭୁଜଙ୍ଗପ୍ରଯାତ । ॥ ଅଥ ଦଶଶ୍ଲୋକୀ ॥ ନ ଭୂମିର୍ନ ତୋଯଂ ନ ତେଜୋ ନ ଵାଯୁଃ ନ ଖଂ ନେନ୍ଦ୍ରିଯଂ ଵା ନ ତେଷାଂ ସମୂହଃ । ଅନେକାନ୍ତିକତ୍ଵାତ୍ ସୁଷୁପ୍ତ୍ଯେକସିଦ୍ଧଃ (ଅନୈକାନ୍ତିକତ୍ଵାତ୍) ତଦେକୋଽଵଶିଷ୍ଟଃ ଶିଵଃ କେଵଲୋଽହମ୍ ॥ ୧॥ ନ ମାତା ପିତା ଵା ନ ଦେଵା ନ ଲୋକା ନ ଵେଦା ନ ଯଜ୍ଞା ନ ତୀର୍ଥଂ ବ୍ରୁଵନ୍ତି । ସୁଷୁପ୍ତୌ ନିରସ୍ତାତିଶୂନ୍ଯାତ୍ମକତ୍ଵାତ୍ ତଦେକୋଽଵଶିଷ୍ଟଃ ଶିଵଃ କେଵଲୋଽହମ୍ ॥ ୩॥ ନ ଚୋର୍ଧ୍ଵଂ ନ ଚାଧୋ ନ ଚାନ୍ତର୍ନ ବାହ୍ଯଂ ନ ମଧ୍ଯଂ ନ ତିର୍ଯଙ୍ ନ ପୂର୍ଵାଽପରା ଦିକ୍ । ଵିଯଦ୍ଵ୍ଯାପକତ୍ଵାଦଖଣ୍ଡୈକରୂପଃ ତଦେକୋଽଵଶିଷ୍ଟଃ ଶିଵଃ କେଵଲୋଽହମ୍ ॥ ୫॥ ନ ଶାସ୍ତା ନ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ନ ଶିଷ୍ଯୋ ନ ଶିକ୍ଷା ନ ଚ ତ୍ଵଂ ନ ଚାହଂ ନ ଚାଯଂ ପ୍ରପଞ୍ଚଃ । ସ୍ଵରୂପାଵବୋଧୋ ଵିକଲ୍ପାସହିଷ୍ଣୁଃ ତଦେକୋଽଵଶିଷ୍ଟଃ ଶିଵଃ କେଵଲୋଽହମ୍ ॥ ୭॥ ଅପି ଵ୍ଯାପକତ୍ଵାତ୍ ହିତତ୍ତ୍ଵପ୍ରଯୋଗାତ୍ (ଵ୍ଯାପକତ୍ଵାଦ୍ଧିତତ୍ତ୍ଵ) ସ୍ଵତଃ ସିଦ୍ଧଭାଵାଦନନ୍ଯାଶ୍ରଯତ୍ଵାତ୍ । ଜଗତ୍ ତୁଚ୍ଛମେତତ୍ ସମସ୍ତଂ ତଦନ୍ଯତ୍ ତଦେକୋଽଵଶିଷ୍ଟଃ ଶିଵଃ କେଵଲୋଽହମ୍ ॥ ୯॥ ॥ ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ ଶଂକରାଚାର୍ଯଵିରଚିତଂ ଦଶଶ୍ଲୋକୀ ଅଥଵା ନିର୍ଵାଣଦଶକସ୍ତୋତ୍ରଂ ସମାପ୍ତଂ ॥
oṃ tat sat| bhujaṅgaprayāta | || atha daśaślokī || na bhūmirna toyaṃ na tejo na vāyuḥ na khaṃ nendriyaṃ vā na teṣāṃ samūhaḥ | anekāntikatvāt suṣuptyekasiddhaḥ (anaikāntikatvāt) tadeko'vaśiṣṭaḥ śivaḥ kevalo'ham || 1|| na mātā pitā vā na devā na lokā na vedā na yajñā na tīrthaṃ bruvanti | suṣuptau nirastātiśūnyātmakatvāt tadeko'vaśiṣṭaḥ śivaḥ kevalo'ham || 3|| na cordhvaṃ na cādho na cāntarna bāhyaṃ na madhyaṃ na tiryaṅ na pūrvā'parā dik | viyadvyāpakatvādakhaṇḍaikarūpaḥ tadeko'vaśiṣṭaḥ śivaḥ kevalo'ham || 5|| na śāstā na śāstraṃ na śiṣyo na śikṣā na ca tvaṃ na cāhaṃ na cāyaṃ prapañcaḥ | svarūpāvabodho vikalpāsahiṣṇuḥ tadeko'vaśiṣṭaḥ śivaḥ kevalo'ham || 7|| api vyāpakatvāt hitattvaprayogāt (vyāpakatvāddhitattva) svataḥ siddhabhāvādananyāśrayatvāt | jagat tucchametat samastaṃ tadanyat tadeko'vaśiṣṭaḥ śivaḥ kevalo'ham || 9|| || iti śrīmad śaṃkarācāryaviracitaṃ daśaślokī athavā nirvāṇadaśakastotraṃ samāptaṃ ||
ଅର୍ଥ:ଆଦି ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପରମ ଅଦ୍ୱୈତ ସତ୍ୟର ଦଶ ଶ୍ଲୋକ — "ମୁଁ ଭୂମି ନୁହେଁ, ଜଳ ନୁହେଁ, ଅଗ୍ନି ନୁହେଁ, ବାୟୁ ନୁହେଁ, ଆକାଶ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ… ମୁଁ କେବଳ ଶିବ, ଏକମାତ୍ର କଲ୍ୟାଣମୟ ସତ୍ୟ, ଶୁଦ୍ଧ ଚୈତନ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦ।"
दशश्लोकी (निर्वाण दशकम्) ପାଠର ଲାଭ
ଦଶଶ୍ଲୋକୀ (ନିର୍ବାଣ ଦଶକମ୍) ର ପାଠ ଦେବତାଙ୍କ କୃପା, ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନକାରୀ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ଭକ୍ତି ବଢ଼ାଏ, ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରେ ଏବଂ ହୃଦୟକୁ ଭଗବାନଙ୍କ ସ୍ମରଣରେ ସ୍ଥିର କରେ।
ସୋମବାରରେ, ତଥା ମହାଶିବରାତ୍ରି ଓ ଶ୍ରାବଣରେ ସର୍ବାଧିକ ଶୁଭ।
ଗୋଟିଏ ମୂଲ୍ୟବାନ ସଂସ୍କୃତ ସ୍ତୋତ୍ର, ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହ ପ୍ରତିଦିନ ପାଠ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ।
दशश्लोकी (निर्वाण दशकम्) ପାଠ ବିଧି
ସ୍ନାନ କରି ପୂର୍ବ ବା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁଖ କରି ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରତିମା ସମ୍ମୁଖରେ ବସନ୍ତୁ। ଦୀପ ଜାଳି ଦଶଶ୍ଲୋକୀ (ନିର୍ବାଣ ଦଶକମ୍) ଧୀରେ ଧୀରେ, ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହ ପାଠ କରନ୍ତୁ। ଏହାକୁ ପ୍ରତିଦିନ, ଅଥବା ବିଶେଷତଃ ସୋମବାରରେ ତଥା ମହାଶିବରାତ୍ରି ଓ ଶ୍ରାବଣରେ ପାଠ କରାଯାଇପାରେ।
ବାରମ୍ବାର ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ
ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ପଢ଼ନ୍ତୁ
ॐ
ସମ୍ପୂର୍ଣ दशश्लोकी (निर्वाण दशकम्) ଶ୍ଳୋକ-ଶ୍ଳୋକ ଅର୍ଥ ସହିତ ପଢ଼ନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ଅଧିକ ପବିତ୍ର ପାଠ ଦେଖନ୍ତୁ