દશશ્લોકી (નિર્વાણ દશકમ્)
Dashashloki (Nirvana Dashakam) in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
દશશ્લોકી (નિર્વાણ દશકમ્) આદિ શંકરાચાર્યના પરમ અદ્વૈત સત્યના દસ શ્લોક છે — 'હું ન ભૂમિ છું, ન જળ, ન અગ્નિ, ન વાયુ, ન આકાશ… હું કેવળ શિવ છું, એકમાત્ર કલ્યાણમય સત્ય.' એ આત્માને શુદ્ધ ચૈતન્ય અને આનંદ રૂપે પ્રગટ કરે છે. શ્રદ્ધાથી એનો પાઠ દેવતાની કૃપા, શાંતિ અને રક્ષા આપે છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Ascribed to Adi Shankaracharya · Adi Shankaracharya · Classical
દશશ્લોકી (નિર્વાણ દશકમ્) પરંપરાગત રૂપે આદિ શંકરાચાર્યને આરોપિત છે. એ આદિ શંકરાચાર્યના પરમ અદ્વૈત સત્યના દસ શ્લોક છે — 'હું ન ભૂમિ છું, ન જળ, ન અગ્નિ, ન વાયુ, ન આકાશ… હું કેવળ શિવ છું, એકમાત્ર કલ્યાણમય સત્ય, શુદ્ધ ચૈતન્ય અને આનંદ.'
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
કહેવાય છે કે સાચા અને ભક્તિપૂર્ણ હૃદયથી દશશ્લોકી (નિર્વાણ દશકમ્) નો પાઠ કરવો એ દિવ્યની કૃપાની નજીક જવું છે, જે પ્રેમથી એને પોકારનારને કદી તજતી નથી.
મંત્ર
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
ૐ તત્ સત્। ભુજઙ્ગપ્રયાત । ॥ અથ દશશ્લોકી ॥ ન ભૂમિર્ન તોયં ન તેજો ન વાયુઃ ન ખં નેન્દ્રિયં વા ન તેષાં સમૂહઃ । અનેકાન્તિકત્વાત્ સુષુપ્ત્યેકસિદ્ધઃ (અનૈકાન્તિકત્વાત્) તદેકોઽવશિષ્ટઃ શિવઃ કેવલોઽહમ્ ॥ ૧॥ ન માતા પિતા વા ન દેવા ન લોકા ન વેદા ન યજ્ઞા ન તીર્થં બ્રુવન્તિ । સુષુપ્તૌ નિરસ્તાતિશૂન્યાત્મકત્વાત્ તદેકોઽવશિષ્ટઃ શિવઃ કેવલોઽહમ્ ॥ ૩॥ ન ચોર્ધ્વં ન ચાધો ન ચાન્તર્ન બાહ્યં ન મધ્યં ન તિર્યઙ્ ન પૂર્વાઽપરા દિક્ । વિયદ્વ્યાપકત્વાદખણ્ડૈકરૂપઃ તદેકોઽવશિષ્ટઃ શિવઃ કેવલોઽહમ્ ॥ ૫॥ ન શાસ્તા ન શાસ્ત્રં ન શિષ્યો ન શિક્ષા ન ચ ત્વં ન ચાહં ન ચાયં પ્રપઞ્ચઃ । સ્વરૂપાવબોધો વિકલ્પાસહિષ્ણુઃ તદેકોઽવશિષ્ટઃ શિવઃ કેવલોઽહમ્ ॥ ૭॥ અપિ વ્યાપકત્વાત્ હિતત્ત્વપ્રયોગાત્ (વ્યાપકત્વાદ્ધિતત્ત્વ) સ્વતઃ સિદ્ધભાવાદનન્યાશ્રયત્વાત્ । જગત્ તુચ્છમેતત્ સમસ્તં તદન્યત્ તદેકોઽવશિષ્ટઃ શિવઃ કેવલોઽહમ્ ॥ ૯॥ ॥ ઇતિ શ્રીમદ્ શંકરાચાર્યવિરચિતં દશશ્લોકી અથવા નિર્વાણદશકસ્તોત્રં સમાપ્તં ॥
oṃ tat sat| bhujaṅgaprayāta | || atha daśaślokī || na bhūmirna toyaṃ na tejo na vāyuḥ na khaṃ nendriyaṃ vā na teṣāṃ samūhaḥ | anekāntikatvāt suṣuptyekasiddhaḥ (anaikāntikatvāt) tadeko'vaśiṣṭaḥ śivaḥ kevalo'ham || 1|| na mātā pitā vā na devā na lokā na vedā na yajñā na tīrthaṃ bruvanti | suṣuptau nirastātiśūnyātmakatvāt tadeko'vaśiṣṭaḥ śivaḥ kevalo'ham || 3|| na cordhvaṃ na cādho na cāntarna bāhyaṃ na madhyaṃ na tiryaṅ na pūrvā'parā dik | viyadvyāpakatvādakhaṇḍaikarūpaḥ tadeko'vaśiṣṭaḥ śivaḥ kevalo'ham || 5|| na śāstā na śāstraṃ na śiṣyo na śikṣā na ca tvaṃ na cāhaṃ na cāyaṃ prapañcaḥ | svarūpāvabodho vikalpāsahiṣṇuḥ tadeko'vaśiṣṭaḥ śivaḥ kevalo'ham || 7|| api vyāpakatvāt hitattvaprayogāt (vyāpakatvāddhitattva) svataḥ siddhabhāvādananyāśrayatvāt | jagat tucchametat samastaṃ tadanyat tadeko'vaśiṣṭaḥ śivaḥ kevalo'ham || 9|| || iti śrīmad śaṃkarācāryaviracitaṃ daśaślokī athavā nirvāṇadaśakastotraṃ samāptaṃ ||
અર્થ:આદિ શંકરાચાર્યના પરમ અદ્વૈત સત્યના દસ શ્લોક — "હું ન ભૂમિ છું, ન જળ, ન અગ્નિ, ન વાયુ, ન આકાશ… હું કેવળ શિવ છું, એકમાત્ર કલ્યાણમય સત્ય, શુદ્ધ ચૈતન્ય અને આનંદ."
Dashashloki (Nirvana Dashakam) પાઠના લાભ
દશશ્લોકી (નિર્વાણ દશકમ્) નો પાઠ દેવતાની કૃપા, આશીર્વાદ અને રક્ષા આપનાર મનાય છે.
ભક્તિને વધારે છે, મનને શાંત કરે છે અને હૃદયને ભગવાનના સ્મરણમાં સ્થિર કરે છે.
સોમવારે, તથા મહાશિવરાત્રિ અને શ્રાવણમાં સૌથી શુભ.
એક મૂલ્યવાન સંસ્કૃત સ્તોત્ર, શ્રદ્ધાથી પ્રતિદિન પાઠ માટે યોગ્ય.
Dashashloki (Nirvana Dashakam) જપ વિધિ
સ્નાન કરીને પૂર્વ અથવા ઉત્તર તરફ મુખ કરીને દેવતાની પ્રતિમા સામે બેસો. દીપ પ્રગટાવો અને દશશ્લોકી (નિર્વાણ દશકમ્) નો ધીરે-ધીરે, શ્રદ્ધાપૂર્વક પાઠ કરો. એને પ્રતિદિન, અથવા વિશેષતઃ સોમવારે તથા મહાશિવરાત્રિ અને શ્રાવણમાં વાંચી શકાય.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ Dashashloki (Nirvana Dashakam) શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ