दुर्गा कवच
उत्पत्ति और कथा
Markandeya Purana, Devi Mahatmyam (Durga Saptashati) · Sage Markandeya · Ancient (c. 400-500 CE for the text; story set in mythological time)
The Durga Kavach appears in the Markandeya Purana as a dialogue between Sage Markandeya and Brahma. When Markandeya asked Brahma for the supreme secret that protects all human beings, Brahma revealed the Devi Kavach — the divine armor of the Goddess. He explained that this prayer had never been revealed to anyone before, and that whoever recites it becomes encased in an impenetrable shield of divine energy, with each goddess stationed at a specific part of the body to ward off all harm.
✦ शास्त्रों में वर्णित
The Durga Kavach is associated with the miraculous protection of devotees in life-threatening situations. In the Devi Mahatmyam itself, the divine armor protected the gods when they were attacked by the demon armies of Mahishasura. In one famous tradition, a devotee who recited the Kavach daily was caught in a devastating flood. While others perished, he was found unharmed on a small patch of dry ground — witnesses said they saw a circle of light around him during the entire ordeal, as if invisible hands had held back the waters from his body, exactly as the Kavach promises protection for every limb.
सुनें और साथ में जपें
सम्पूर्ण पाठ अर्थ सहित
किसी भी पंक्ति या ▶ बटन पर टैप कर सुनें
ॐ अस्य श्री चण्डी कवचस्य ब्रह्मा ऋषिः। अनुष्टुप् छन्दः। चामुण्डा देवता। अंगन्यासोक्तमातरो बीजम्। दिग्बन्धदेवतास्तत्त्वम्। श्री जगदम्बाप्रीत्यर्थे सप्तशतीपाठाङ्गत्वेन जपे विनियोगः॥
Om Asya Shri Chandi Kavachasya Brahma Rishiph Anushtup Chhandah Chamunda Devata Anganyasokta Mataro Bijam Digbandha Devatas Tattvam Shri Jagadamba Prityarthe Saptashati Pathangtvena Jape Viniyogah
अर्थ:ॐ। इस श्रीचण्डी कवच के ऋषि ब्रह्मा हैं, छन्द अनुष्टुप् है, देवता चामुण्डा हैं — (दुर्गा की प्रसन्नता हेतु इसका विनियोग है)।
ॐ नमश्चण्डिकायै मार्कण्डेय उवाच — यद्गुह्यं परमं लोके सर्वरक्षाकरं नृणाम्। यन्न कस्यचिदाख्यातं तन्मे ब्रूहि पितामह॥
Om Namash Chandikayai Markandeya Uvacha — Yad Guhyam Paramam Loke Sarva Raksha Karam Nrinam Yanna Kasyachid Akhyatam Tanme Bruhi Pitamaha
अर्थ:ॐ चण्डिका को नमस्कार। मार्कण्डेय बोले: हे ब्रह्मन्! इस लोक में जो परम गुह्य है, वह मुझे बताइए।
ब्रह्मोवाच — अस्ति गुह्यतमं विप्र सर्वभूतोपकारकम्। देव्यास्तु कवचं पुण्यं तच्छृणुष्व महामुने॥
Brahma Uvacha — Asti Guhyatamam Vipra Sarva Bhutopakaarakam Devyas Tu Kavacham Punyam Tat Shrinushva Mahamune
अर्थ:ब्रह्मा बोले: हे विप्र! देवी का एक अति गुह्य और समस्त प्राणियों का उपकार करने वाला कवच है।
प्रथमं शैलपुत्री च द्वितीयं ब्रह्मचारिणी। तृतीयं चन्द्रघण्टेति कूष्माण्डेति चतुर्थकम्॥
Prathamam Shailaputri Cha Dvitiyam Brahmacharini Tritiyam Chandraghanteti Kushmandeti Chaturthakam
अर्थ:पहली शैलपुत्री, दूसरी ब्रह्मचारिणी, तीसरी चन्द्रघण्टा, चौथी कूष्माण्डा —
पञ्चमं स्कन्दमातेति षष्ठं कात्यायनीति च। सप्तमं कालरात्रीति महागौरीति चाष्टमम्॥
Panchamam Skanda Mateti Shashtham Katyayani Ti Cha Saptamam Kalaratri Ti Mahagauri Ti Chashtamam
अर्थ:पाँचवीं स्कन्दमाता, छठी कात्यायनी, सातवीं कालरात्रि, आठवीं महागौरी —
नवमं सिद्धिदात्री च नवदुर्गाः प्रकीर्तिताः। उक्तान्येतानि नामानि ब्रह्मणैव महात्मना॥
Navamam Siddhidatri Cha Nava Durgah Prakirtitah Uktanyetani Namani Brahmanaiva Mahatmana
अर्थ:नवीं सिद्धिदात्री — ये नौ दुर्गाएँ कही गई हैं; इन नामों का माहात्म्य (ब्रह्मा ने कहा)।
शूलेन पाहि नो देवि पाहि खड्गेन चाम्बिके। घण्टास्वनेन नः पाहि चापज्यानिःस्वनेन च॥
Shulena Pahi No Devi Pahi Khadgena Chambike Ghanta Swanena Nah Pahi Chapajya Nihswanena Cha
अर्थ:हे देवी! शूल से हमारी रक्षा करो; हे अम्बिके, खड्ग से रक्षा करो; घण्टा की ध्वनि से भी (हमारी रक्षा करो)।
प्राच्यां रक्षतु मामैन्द्री आग्नेय्यामग्निदेवता। दक्षिणे चावतु वाराही नैऋत्यामसिधारिणी॥
Prachyam Rakshatu Mam Aindri Agneyam Agni Devata Dakshine Chavatu Varahi Nairityam Asi Dharini
अर्थ:पूर्व में ऐन्द्री मेरी रक्षा करे, आग्नेय कोण में अग्निदेवता रक्षा करे।
प्रतीच्यां वारुणी रक्षेद्वायव्यां मृगवाहिनी। उदीच्यां पातु कौमारी ऐशान्यां शूलधारिणी॥
Pratichyam Varuni Rakshed Vayavyam Mrigavahini Udichyam Patu Kaumari Aishanyam Shuladharini
अर्थ:पश्चिम में वारुणी रक्षा करे, वायव्य कोण में मृगवाहिनी रक्षा करे।
ऊर्ध्वं ब्रह्माणी मे रक्षेदधस्ताद्वैष्णवी तथा। एवं दश दिशो रक्षेच्चामुण्डा शववाहना॥
Urdhvam Brahmani Me Rakshed Adhastad Vaishnavi Tatha Evam Dasha Disho Rakshet Chamunda Shava Vahana
अर्थ:ऊपर ब्रह्माणी मेरी रक्षा करे, नीचे वैष्णवी; इस प्रकार चामुण्डा सब ओर से रक्षा करे।
जया मे चाग्रतः पातु विजया पातु पृष्ठतः। अजिता वामपार्श्वे तु दक्षिणे चापराजिता॥
Jaya Me Chagratah Patu Vijaya Patu Prishthatah Ajita Vama Parshve Tu Dakshine Cha Aparajita
अर्थ:आगे जया मेरी रक्षा करे, पीछे विजया रक्षा करे; अजिता (बायें) और अपराजिता (दायें) रक्षा करे।
शिखामुद्योतिनी रक्षेदुमा मूर्ध्नि व्यवस्थिता। मालाधरी ललाटे च भ्रुवौ रक्षेद्यशस्विनी॥
Shikham Udyotini Rakshed Uma Murdhni Vyavasthita Maladhari Lalate Cha Bhruvau Rakshed Yashaswini
अर्थ:शिखा (चोटी) की रक्षा उद्योतिनी करे; मस्तक पर स्थित उमा रक्षा करे।
त्रिनेत्रा च भ्रुवोर्मध्ये यमघण्टा च नासिके। शंखिनी चक्षुषोर्मध्ये श्रोत्रयोर्द्वारवासिनी॥
Trinetra Cha Bhruvor Madhye Yamaghanta Cha Nasike Shankhini Chakshushor Madhye Shrotrayor Dvaravasini
अर्थ:भौंहों के मध्य त्रिनेत्रा रक्षा करे, और नासिका पर यमघण्टा रक्षा करे।
कपोलौ कालिका रक्षेत्कर्णमूले तु शांकरी। नासिकायां सुगन्धा च उत्तरोष्ठे च चर्चिका॥
Kapolau Kalika Rakshet Karnamule Tu Shankari Nasikayam Sugandha Cha Uttaroshthe Cha Charchika
अर्थ:कपोलों की रक्षा कालिका करे, कानों के मूल की शांकरी; नासिका की (सुगन्धा) रक्षा करे।
अधरे चामृतकला जिह्वायां च सरस्वती। दन्तान् रक्षतु कौमारी कण्ठदेशे तु चण्डिका॥
Adhare Chamrita Kala Jihvayam Cha Saraswati Dantan Rakshatu Kaumari Kantha Deshe Tu Chandika
अर्थ:अधर की रक्षा अमृतकला करे, जिह्वा की सरस्वती; दाँतों की (कौमारी) रक्षा करे।
घण्टिकां चित्रघण्टा च महामाया च तालुके। कामाक्षी चिबुकं रक्षेद्वाचं मे सर्वमंगला॥
Ghantikam Chitraghanta Cha Mahamaya Cha Taluke Kamakshi Chibukam Rakshed Vacham Me Sarvamangala
अर्थ:कण्ठ (घण्टिका) की रक्षा चित्रघण्टा करे, तालु की महामाया; (कामाक्षी आदि सब अंगों की रक्षा करें)।
ग्रीवायां भद्रकाली च पृष्ठवंशे धनुर्धरी। नीलग्रीवा बहिःकण्ठे नलिकां नलकूबरी॥
Grivayam Bhadrakali cha prishthavamshe Dhanurdhari; Nilagriva bahihkanthe nalikam Nalakubari.
स्कन्धयोः खड्गिनी रक्षेद् बाहू मे वज्रधारिणी। हस्तयोर्दण्डिनी रक्षेदम्बिका चाङ्गुलीस्तथा॥
Skandhayoh Khadgini rakshed bahu me Vajradharini; Hastayor Dandini rakshed Ambika changulistatha.
नखाञ्छूलेश्वरी रक्षेत् कुक्षौ रक्षेन्नलेश्वरी। स्तनौ रक्षेन्महालक्ष्मीर्मनःशोकविनाशिनी॥
Nakhanchhuleshwari rakshet kukshau rakshen Naleshwari; Stanau rakshen Mahalakshmir manahshokavinashini.
हृदये ललिता देवी उदरे शूलधारिणी। नाभौ च कामिनी रक्षेद्गुह्यं गुह्येश्वरी तथा॥
Hridaye Lalita Devi udare Shuladharini; Nabhau cha Kamini rakshed guhyam Guhyeshwari tatha.
पूतना कामिका मेढ्रं गुदे महिषवाहिनी। कट्यां भगवती रक्षेज्जानुनी विन्ध्यवासिनी॥
Putana Kamika medhram gude Mahishavahini; Katyam Bhagavati rakshej januni Vindhyavasini.
जङ्घे महाबला प्रोक्ता सर्वकामप्रदायिनी। गुल्फयोर्नारसिंही च पादौ चामिततेजसी॥
Janghe Mahabala prokta sarvakamapradayini; Gulphayor Narasimhi cha padau chamitatejasi.
पादाङ्गुलीः श्रीर्मे रक्षेत्पादाधस्तलवासिनी। नखान्दंष्ट्राकराली च केशांश्चैवोर्ध्वकेशिनी॥
Padangulih Shrir me rakshet padadhastalavasini; Nakhan Damshtrakarali cha keshanshchaivordhvakeshini.
रोमकूपेषु कौबेरी त्वचं वागीश्वरी तथा। रक्तमज्जावसामांसान्यस्थिमेदांसि पार्वती॥
Romakupeshu Kauberi tvacham Vagishwari tatha; Raktamajjavasamamsanyasthimedamsi Parvati.
अन्त्राणि कालरात्रिश्च पित्तं च मुकुटेश्वरी। पद्मावती पद्मकोशे कफे चूडामणिस्तथा॥
Antrani Kalaratrishcha pittam cha Mukuteshwari; Padmavati padmakoshe kaphe Chudamanistatha.
ज्वालामुखी नखज्वाला अभेद्या सर्वसन्धिषु। शुक्रं ब्रह्माणी मे रक्षेच्छायां छत्रेश्वरी तथा॥
Jvalamukhi nakhajvala Abhedya sarvasandhishu; Shukram Brahmani me rakshech chhayam Chhatreshwari tatha.
अहङ्कारं मनो बुद्धिं रक्ष मे धर्मचारिणि। प्राणापानौ तथा व्यानं समानोदानमेव च॥
Ahankaram mano buddhim raksha me Dharmacharini; Pranapanau tatha vyanam samanodanameva cha.
वज्रहस्ता च मे रक्षेत्प्राणं कल्याणशोभना। रसे रूपे च गन्धे च शब्दे स्पर्शे च योगिनी॥
Vajrahasta cha me rakshet pranam Kalyanashobhana; Rase rupe cha gandhe cha shabde sparshe cha Yogini.
सत्त्वं रजस्तमश्चैव रक्षेन्नारायणी सदा। आयू रक्षतु वाराही धर्मं रक्षतु वैष्णवी॥
Sattvam rajastamashchaiva rakshen Narayani sada; Ayu rakshatu Varahi dharmam rakshatu Vaishnavi.
यशः कीर्तिं च लक्ष्मीं च धनं विद्यां च चक्रिणी। गोत्रमिन्द्राणी मे रक्षेत्पशून्मे रक्ष चण्डिके॥
Yashah kirtim cha Lakshmim cha dhanam vidyam cha Chakrini; Gotram Indrani me rakshet pashun me raksha Chandike.
पुत्रान् रक्षेन्महालक्ष्मीर्भार्यां रक्षतु भैरवी। पन्थानं सुपथा रक्षेन्मार्गं क्षेमकरी तथा॥
Putran rakshen Mahalakshmir bharyam rakshatu Bhairavi; Panthanam Supatha rakshen margam Kshemakari tatha.
राजद्वारे महालक्ष्मीर्विजया सर्वतः स्थिता। रक्षाहीनं तु यत्स्थानं वर्जितं कवचेन तु॥
Rajadvare Mahalakshmir Vijaya sarvatah sthita; Rakshahinam tu yatsthanam varjitam kavachena tu.
तत्सर्वं रक्ष मे देवि जयन्ती पापनाशिनी। पदमेकं न गच्छेत्तु यदीच्छेच्छुभमात्मनः॥
Tatsarvam raksha me Devi Jayanti papanashini; Padamekam na gachchhet tu yadichchhech chubhamatmanah.
कवचेनावृतो नित्यं यत्र यत्राधिगच्छति। तत्र तत्रार्थलाभश्च विजयः सार्वकामिकः॥
Kavachenavrito nityam yatra yatradhigachchhati; Tatra tatrarthalabhashcha vijayah sarvakamikah.
यं यं कामयते कामं तं तं प्राप्नोति निश्चितम्। परमैश्वर्यमतुलं प्राप्स्यते भूतले पुमान्॥
Yam yam kamayate kamam tam tam prapnoti nishchitam; Paramaishvaryamatulam prapsyate bhutale puman.
निर्भयो जायते मर्त्यः सङ्ग्रामेष्वपराजितः। त्रैलोक्ये तु भवेत्पूज्यः कवचेनावृतः पुमान्॥
Nirbhayo jayate martyah sangrameshvaparajitah; Trailokye tu bhavet pujyah kavachenavritah puman.
इदं तु देव्याः कवचं देवानामपि दुर्लभम्। यः पठेत्प्रयतो नित्यं त्रिसन्ध्यं श्रद्धयान्वितः॥
Idam tu Devyah kavacham devanamapi durlabham; Yah pathet prayato nityam trisandhyam shraddhayanvitah.
दैवी कला भवेत्तस्य त्रैलोक्येष्वपराजितः। जीवेद्वर्षशतं साग्रमपमृत्युविवर्जितः॥
Daivi kala bhavet tasya trailokyeshvaparajitah; Jived varshashatam sagram apamrityuvivarjitah.
नश्यन्ति व्याधयः सर्वे लूताविस्फोटकादयः। स्थावरं जङ्गमं वापि कृत्रिमं चापि यद्विषम्॥
Nashyanti vyadhayah sarve lutavisphotakadayah; Sthavaram jangamam vapi kritrimam chapi yadvisham.
अभिचाराणि सर्वाणि मन्त्रयन्त्राणि भूतले। भूचराः खेचराश्चैव जलजाश्चोपदेशिकाः॥
Abhicharani sarvani mantrayantrani bhutale; Bhucharah khecharashchaiva jalajashchopadeshikah.
सहजाः कुलजा मालाः शाकिनी डाकिनी तथा। अन्तरिक्षचरा घोरा डाकिन्यश्च महाबलाः॥
Sahajah kulaja malah Shakini Dakini tatha; Antarikshachara ghora Dakinyashcha mahabalah.
ग्रहभूतपिशाचाश्च यक्षगन्धर्वराक्षसाः। ब्रह्मराक्षसवेतालाः कूष्माण्डा भैरवादयः॥
Grahabhutapishachashcha yakshagandharvarakshasah; Brahmarakshasavetalah kushmanda Bhairavadayah.
नश्यन्ति दर्शनात्तस्य कवचे हृदि संस्थिते। मानोन्नतिर्भवेद्राज्ञस्तेजोवृद्धिकरं परम्॥
Nashyanti darshanat tasya kavache hridi samsthite; Manonnatirbhaved rajnastejovriddhikaram param.
यशसा वर्धते सोऽपि कीर्तिमण्डितभूतले। जपेत्सप्तशतीं चण्डीं कृत्वा तु कवचं पुरा॥
Yashasa vardhate so'pi kirtimanditabhutale; Japet saptashatim Chandim kritva tu kavacham pura.
यावद्भूमण्डलं धत्ते सशैलवनकाननम्। तावत्तिष्ठति मेदिन्यां सन्ततिः पुत्रपौत्रकी॥
Yavad bhumandalam dhatte sashailavanakananam; Tavat tishthati medinyam santatih putrapautraki.
देहान्ते परमं स्थानं यत्सुरैरपि दुर्लभम्। प्राप्नोति पुरुषो नित्यं महामायाप्रसादतः॥
Dehante paramam sthanam yatsurairapi durlabham; Prapnoti purusho nityam Mahamayaprasadatah.
लभते परमं रूपं शिवेन सह मोदते॥ ॥ इति श्रीवाराहपुराणे हरिहरब्रह्मविरचितं देव्याः कवचं सम्पूर्णम् ॥
Labhate paramam rupam Shivena saha modate. Iti shri Varahapurane Hariharabrahmavirachitam Devyah kavacham sampurnam.
शब्द-दर-शब्द अर्थ
उच्चारण सुनने के लिए किसी भी शब्द पर क्लिक करें
दुर्गा कवच पाठ के लाभ
Creates an impenetrable divine armor of protection around the devotee
Each body part is specifically protected by a different form of the Goddess
Destroys all enemies, evil spirits, and negative energies
Essential part of the Durga Saptashati recitation during Navratri
Removes fear, anxiety, and provides courage in dangerous situations
Grants the blessings and protection of all nine forms of Durga simultaneously
Protects from all ten directions through the Matrika goddesses
दुर्गा कवच जप विधि
Sit facing east or north. Begin with a prayer to Ganesha for the removal of obstacles. The Durga Kavach is traditionally recited as part of the complete Durga Saptashati (700 verses). It can also be recited independently for protection. While reciting, visualize each goddess taking her position to protect the corresponding body part. Conclude with a prayer to Durga Mata for her continued protection.
अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न
ये भी पढ़ें
ॐ
Explore more sacred mantras with complete meaning and chanting guides