ଦଶାଵତାର ସ୍ତୋତ୍ରମ୍ — ପ୍ରଲଯପଯୋଧିଜଲେ (ଜଯଦେଵ)
दशावतार स्तोत्रम् — प्रलयपयोधिजले (जयदेव) in Odia · ଓଡ଼ିଆ
✦ ଅର୍ଥ
ଏହି ଦଶାବତାର ସ୍ତୋତ୍ର ('ପ୍ରଳୟପୟୋଧିଜଲେ') ଓଡ଼ିଶାର କେନ୍ଦୁବିଲ୍ୱ (କେନ୍ଦୁଲି) ର ମହାକବି ଜୟଦେବ ତାଙ୍କ ଗୀତ ଗୋବିନ୍ଦରେ ରଚନା କରିଥିଲେ। ଏହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦଶ ଅବତାରଙ୍କୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସଂସ୍କୃତରେ ସ୍ତୁତି କରେ ଏବଂ ପୁରୀରେ ଭଗବାନ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରତିଦିନ ଗାନ କରାଯାଏ। ଏହା ଓଡ଼ିଆ ଓ ସମସ୍ତ ଭାରତୀୟ ଭକ୍ତିର ଧରୋହର, ଯାହା ପ୍ରତି ଯୁଗରେ ଭଗବାନଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଗାନ କରାଯାଏ।
ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ କଥା
Gita Govinda by Jayadeva · Jayadeva · 12th century
ଜୟଦେବ, ରାଜା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେନଙ୍କ ରାଜକବି ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର କେନ୍ଦୁଲି (କେନ୍ଦୁବିଲ୍ୱ) ର ନିବାସୀ, ଗୀତ ଗୋବିନ୍ଦ ରଚନା କରିଥିଲେ — ଯାହା ସଂସ୍କୃତ ଭକ୍ତି କାବ୍ୟର ସର୍ବୋଚ୍ଚ କୃତି ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ଏହାର ଆରମ୍ଭିକ ଦଶାବତାର ସ୍ତୋତ୍ର, 'ପ୍ରଳୟପୟୋଧିଜଲେ', ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦଶ ଅବତାରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେ ଏବଂ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ପୁରୀରେ ଭଗବାନ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସେବାରେ ଗାନ କରାଯାଇ ଆସୁଅଛି, ଯାହା ଏହାକୁ ଓଡ଼ିଶା ଓ ସମସ୍ତ ବୈଷ୍ଣବଙ୍କ ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରିୟ ସ୍ତୋତ୍ର ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ କରିଛି।
✦ ଶାସ୍ତ୍ରରେ କୁହାଯାଇଥିବା ପରି
କୁହାଯାଏ ଯେ ଏହି ଗୋଟିଏ ସ୍ତୋତ୍ରରେ ସମସ୍ତ ଦଶ ଅବତାରଙ୍କ ଲୀଳା ଗାନ କରିବା ଅର୍ଥ ଭଗବାନଙ୍କ ସେହି ପ୍ରତ୍ୟେକ ରୂପର ଶରଣ ନେବା, ଯାହାକୁ ସେ ଧର୍ମର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଧାରଣ କରନ୍ତି — ଯୁଗ ଯୁଗ, 'ଜୟ ଜଗଦୀଶ ହରେ'।
ମନ୍ତ୍ର
ଯେକୌଣସି ଧାଡ଼ି କିମ୍ବା ▶ ବଟନ୍ ଛୁଇଁ ଶୁଣନ୍ତୁ
ପ୍ରଲଯପଯୋଧିଜଲେ ଧୃତଵାନସି ଵେଦଂ ଵିହିତଵହିତ୍ରଚରିତ୍ରମଖେଦମ୍ । କେଶଵ ଧୃତମୀନଶରୀର ଜଯ ଜଗଦୀଶ ହରେ ॥ ୧॥ କ୍ଷିତିରତିଵିପୁଲତରେ ତଵ ତିଷ୍ଠତି ପୃଷ୍ଠେ ଧରଣିଧରଣକିଣଚକ୍ରଗରିଷ୍ଠେ । କେଶଵ ଧୃତକଚ୍ଛପରୂପ ଜଯ ଜଗଦୀଶ ହରେ ॥ ୨॥ ଵସତି ଦଶନଶିଖରେ ଧରଣୀ ତଵ ଲଗ୍ନା ଶଶିନି କଲଙ୍କକଲେଵ ନିମଗ୍ନା । କେଶଵ ଧୃତସୂକରରୂପ ଜଯ ଜଗଦୀଶ ହରେ ॥ ୩॥ ତଵ କରକମଲଵରେ ନଖମଦ୍ଭୁତଶୃଙ୍ଗଂ ଦଲିତହିରଣ୍ଯକଶିପୁତନୁଭୃଙ୍ଗମ୍ । କେଶଵ ଧୃତନରହରିରୂପ ଜଯ ଜଗଦୀଶ ହରେ ॥ ୪॥ ଛଲଯସି ଵିକ୍ରମଣେ ବଲିମଦ୍ଭୁତଵାମନ ପଦନଖନୀରଜନିତଜନପାଵନ । କେଶଵ ଧୃତଵାମନରୂପ ଜଯ ଜଗଦୀଶ ହରେ ॥ ୫॥ କ୍ଷତ୍ରିଯରୁଧିରମଯେ ଜଗଦପଗତପାପଂ ସ୍ନପଯସି ପଯସି ଶମିତଭଵତାପମ୍ । କେଶଵ ଧୃତଭୃଗୁପତିରୂପ ଜଯ ଜଗଦୀଶ ହରେ ॥ ୬॥ ଵିତରସି ଦିକ୍ଷୁ ରଣେ ଦିକ୍ପତିକମନୀଯଂ ଦଶମୁଖମୌଲିବଲିଂ ରମଣୀଯମ୍ । କେଶଵ ଧୃତରାମଶରୀର ଜଯ ଜଗଦୀଶ ହରେ ॥ ୭॥ ଵହସି ଵପୁଷି ଵିଶଦେ ଵସନଂ ଜଲଦାଭଂ ହଲହତିଭୀତିମିଲିତଯମୁନାଭମ୍ । କେଶଵ ଧୃତହଲଧରରୂପ ଜଯ ଜଗଦୀଶ ହରେ ॥ ୮॥ ନିନ୍ଦସି ଯଜ୍ଞଵିଧେରହହ ଶ୍ରୁତିଜାତଂ ସଦଯହୃଦଯଦର୍ଶିତପଶୁଘାତମ୍ । କେଶଵ ଧୃତବୁଦ୍ଧଶରୀର ଜଯ ଜଗଦୀଶ ହରେ ॥ ୯॥ ମ୍ଲେଚ୍ଛନିଵହନିଧନେ କଲଯସି କରଵାଲଂ ଧୂମକେତୁମିଵ କିମପି କରାଲମ୍ । କେଶଵ ଧୃତକଲ୍କିଶରୀର ଜଯ ଜଗଦୀଶ ହରେ ॥ ୧୦॥ ଶ୍ରୀଜଯଦେଵକଵେରିଦମୁଦିତମୁଦାରଂ ଶୃଣୁ ସୁଖଦଂ ଶୁଭଦଂ ଭଵସାରମ୍ । କେଶଵ ଧୃତଦଶଵିଧରୂପ ଜଯ ଜଗଦୀଶ ହରେ ॥ ୧୧॥
pralayapayodhijale dhṛtavānasi vedaṃ vihitavahitracaritramakhedam | keśava dhṛtamīnaśarīra jaya jagadīśa hare || 1|| kṣitirativipulatare tava tiṣṭhati pṛṣṭhe dharaṇidharaṇakiṇacakragariṣṭhe | keśava dhṛtakacchaparūpa jaya jagadīśa hare || 2|| vasati daśanaśikhare dharaṇī tava lagnā śaśini kalaṅkakaleva nimagnā | keśava dhṛtasūkararūpa jaya jagadīśa hare || 3|| tava karakamalavare nakhamadbhutaśṛṅgaṃ dalitahiraṇyakaśiputanubhṛṅgam | keśava dhṛtanaraharirūpa jaya jagadīśa hare || 4|| chalayasi vikramaṇe balimadbhutavāmana padanakhanīrajanitajanapāvana | keśava dhṛtavāmanarūpa jaya jagadīśa hare || 5|| kṣatriyarudhiramaye jagadapagatapāpaṃ snapayasi payasi śamitabhavatāpam | keśava dhṛtabhṛgupatirūpa jaya jagadīśa hare || 6|| vitarasi dikṣu raṇe dikpatikamanīyaṃ daśamukhamaulibaliṃ ramaṇīyam | keśava dhṛtarāmaśarīra jaya jagadīśa hare || 7|| vahasi vapuṣi viśade vasanaṃ jaladābhaṃ halahatibhītimilitayamunābham | keśava dhṛtahaladhararūpa jaya jagadīśa hare || 8|| nindasi yajñavidherahaha śrutijātaṃ sadayahṛdayadarśitapaśughātam | keśava dhṛtabuddhaśarīra jaya jagadīśa hare || 9|| mlecchanivahanidhane kalayasi karavālaṃ dhūmaketumiva kimapi karālam | keśava dhṛtakalkiśarīra jaya jagadīśa hare || 10|| śrījayadevakaveridamuditamudāraṃ śṛṇu sukhadaṃ śubhadaṃ bhavasāram | keśava dhṛtadaśavidharūpa jaya jagadīśa hare || 11||
ଅର୍ଥ:गीत गोविन्द से जयदेव रचित भगवान विष्णु के दश अवतारों (दशावतार) की प्रसिद्ध स्तुति — मत्स्य, कूर्म, वराह, नृसिंह, वामन, परशुराम, राम, बलराम, बुद्ध व कल्कि रूपों का वंदन, प्रत्येक श्लोक के अंत में 'जय जगदीश हरे' — हे जगत् के स्वामी हरि, आपकी जय हो!
दशावतार स्तोत्रम् — प्रलयपयोधिजले (जयदेव) ପାଠର ଲାଭ
ଗୋଟିଏ ସ୍ତୋତ୍ରରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମସ୍ତ ଦଶ ଅବତାରଙ୍କ ମହିମା ଗାନ କରେ — ପ୍ରତି ଯୁଗ ଓ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଭଗବାନଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ଓ କୃପା ପାଇଁ ପାଠ କରାଯାଏ।
ଜୟଦେବଙ୍କ ଗୀତ ଗୋବିନ୍ଦର ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କୃତି, ଯାହା ପୁରୀର ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ପ୍ରତିଦିନ ଗାନ କରାଯାଏ ଏବଂ ଓଡ଼ିଶା ତଥା ସମସ୍ତ ଭାରତରେ ପ୍ରିୟ।
ଗଭୀର ଭକ୍ତି ଓ ଭଗବାନଙ୍କ ଲୀଳାର ସ୍ମରଣକୁ ବୃଦ୍ଧି କରେ; ମଧୁର ଏବଂ କୀର୍ତ୍ତନରେ ପ୍ରିୟ।
ଏକାଦଶୀ, ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ, ରାମ ନବମୀ ତଥା ବିଷ୍ଣୁ ପର୍ବ ସମୟରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ଶୁଭ।
दशावतार स्तोत्रम् — प्रलयपयोधिजले (जयदेव) ପାଠ ବିଧି
ସ୍ନାନ କରି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ କିମ୍ବା ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ସମ୍ମୁଖରେ ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁଖ କରି ବସନ୍ତୁ। ଦୀପ ଜାଳି ଦଶ ଶ୍ଲୋକକୁ ମଧୁରତାର ସହିତ ଗାନ୍ତୁ କିମ୍ବା ପାଠ କରନ୍ତୁ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅବତାର ଉପରେ ମନକୁ ସ୍ଥିର ରଖି, ପ୍ରତ୍ୟେକକୁ 'ଜୟ ଜଗଦୀଶ ହରେ' ସହିତ ସମାପ୍ତ କରନ୍ତୁ। ଏହାକୁ ପ୍ରାୟତଃ କୀର୍ତ୍ତନ ଭାବେ ଗାନ କରାଯାଏ ଏବଂ ଏକାଦଶୀରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରିୟ।
ବାରମ୍ବାର ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ
ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ପଢ଼ନ୍ତୁ
ॐ
ସମ୍ପୂର୍ଣ दशावतार स्तोत्रम् — प्रलयपयोधिजले (जयदेव) ଶ୍ଳୋକ-ଶ୍ଳୋକ ଅର୍ଥ ସହିତ ପଢ଼ନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ଅଧିକ ପବିତ୍ର ପାଠ ଦେଖନ୍ତୁ