ਸ਼ਿਵ ਮਾਨਸ ਪੂਜਾ
शिव मानस पूजा in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
ਸ਼ਿਵ ਮਾਨਸ ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰਯ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਰਮ 'ਮਾਨਸਿਕ ਪੂਜਾ' ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘਾਸਨ, ਇਸ਼ਨਾਨ, ਵਸਤਰ, ਭੋਜਨ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਸਭ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਰਪਣ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੂਜਾ ਲਈ ਬਾਹਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ — ਕੇਵਲ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਪੂਰਨ ਪੂਜਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਹਾਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਅਤੇ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਜਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਫ਼ੀ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Composed by Adi Shankaracharya · Adi Shankaracharya · 8th century CE
ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰਯ ਦੀ ਸ਼ਿਵ ਮਾਨਸ ਪੂਜਾ ਸਾਰੀਆਂ 'ਮਾਨਸਿਕ ਪੂਜਾਵਾਂ' ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਪੰਜ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਤਨ-ਜੜਿਤ ਸਿੰਘਾਸਨ, ਹਿਮਾਲਯੀ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਿਵਯ ਵਸਤਰ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਭੋਜ, ਸੰਗੀਤ, ਨ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਸਭ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਕਲਪਿਤ — ਫਿਰ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਆਤਮਾ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਹਰ ਕਰਮ ਇੱਕ ਪੂਜਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਭਗਤ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਅਰਦਾਸ ਹੈ ਜਿਸ ਕੋਲ ਦੇਣ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰੇਮ ਹੈ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਾਨਸਿਕ ਪੂਜਾ, ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਅਰਪਿਤ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੀ ਮੰਦਰ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਘੱਟ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ — ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਰਚਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਕੋਲ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਉਸ ਲਈ ਮਾਨਸ ਪੂਜਾ ਇੱਕ ਪੂਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਅਰਪਣ ਹੈ।
ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ ਜਪੋ
ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੂਰਾ ਪਾਠ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਰਤ੍ਨੈਃ ਕਲ੍ਪਿਤਮਾਸਨਂ ਹਿਮਜਲੈਃ ਸ੍ਨਾਨਂ ਚ ਦਿਵ੍ਯਾਮ੍ਬਰਂ ਨਾਨਾਰਤ੍ਨਵਿਭੂਸ਼ਿਤਂ ਮ੍ਰਿਗਮਦਾਮੋਦਾਙ੍ਕਿਤਂ ਚਨ੍ਦਨਮ੍। ਜਾਤੀਚਮ੍ਪਕਬਿਲ੍ਵਪਤ੍ਰਰਚਿਤਂ ਪੁਸ਼੍ਪਂ ਚ ਧੂਪਂ ਤਥਾ ਦੀਪਂ ਦੇਵ ਦਯਾਨਿਧੇ ਪਸ਼ੁਪਤੇ ਹ੍ਰਿਤ੍ਕਲ੍ਪਿਤਂ ਗ੍ਰਿਹ੍ਯਤਾਮ੍॥
Ratnaih kalpitamasanam himajalaih snanam cha divyambaram nanaratnavibhushitam mrigamadamodankitam chandanam Jatichampakabilvapatrarachitam pushpam cha dhupam tatha dipam deva dayanidhe pashupate hritkalpitam grihyatam
ਅਰਥ:ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਰਚਿਆ ਸਿੰਘਾਸਨ, ਠੰਢੇ ਹਿਮਜਲ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਅਨੇਕ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਦਿਵ੍ਯ ਵਸਤਰ, ਕਸਤੂਰੀ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲਾ ਚੰਦਨ; ਚਮੇਲੀ, ਚੰਪਾ ਅਤੇ ਬਿਲ੍ਵਪੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਫੁੱਲ, ਧੂਪ ਅਤੇ ਦੀਪ — ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਰੁਣਾਨਿਧੀ, ਪਸ਼ੂਪਤੇ, ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਇਸ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ।
ਸੌਵਰ੍ਣੇ ਨਵਰਤ੍ਨਖਣ੍ਡਰਚਿਤੇ ਪਾਤ੍ਰੇ ਘ੍ਰਿਤਂ ਪਾਯਸਂ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਪਞ੍ਚਵਿਧਂ ਪਯੋਦਧਿਯੁਤਂ ਰਮ੍ਭਾਫਲਂ ਪਾਨਕਮ੍। ਸ਼ਾਕਾਨਾਮਯੁਤਂ ਜਲਂ ਰੁਚਿਕਰਂ ਕਰ੍ਪੂਰਖਣ੍ਡੋਜ੍ਜ੍ਵਲਂ ਤਾਮ੍ਬੂਲਂ ਮਨਸਾ ਮਯਾ ਵਿਰਚਿਤਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਭੋ ਸ੍ਵੀਕੁਰੁ॥
Sauvarne navaratnakhandarachite patre ghritam payasam bhakshyam panchavidham payodadhiyutam rambhaphalam panakam Shakanamayutam jalam ruchikaram karpurakhandojjvalam tambulam manasa maya virachitam bhaktya prabho svikuru
ਅਰਥ:ਨੌਂ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਘਿਉ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀ ਖੀਰ, ਪੰਜ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੋਜਨ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਦਹੀਂ, ਕੇਲੇ ਅਤੇ ਮਿੱਠਾ ਪੀਣ; ਅਨੇਕ ਸਾਗ, ਕਪੂਰ ਦੇ ਕਣਾਂ ਨਾਲ ਉੱਜਲ ਰੁਚਿਕਰ ਜਲ, ਅਤੇ ਤਾਂਬੂਲ — ਇਹ ਸਭ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਰਚਿਆ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ।
ਛਤ੍ਰਂ ਚਾਮਰਯੋਰ੍ਯੁਗਂ ਵ੍ਯਜਨਕਂ ਚਾਦਰ੍ਸ਼ਕਂ ਨਿਰ੍ਮਲਂ ਵੀਣਾਭੇਰਿਮ੍ਰਿਦਙ੍ਗਕਾਹਲਕਲਾ ਗੀਤਂ ਚ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯਂ ਤਥਾ। ਸਾਸ਼੍ਟਾਙ੍ਗਂ ਪ੍ਰਣਤਿਃ ਸ੍ਤੁਤਿਰ੍ਬਹੁਵਿਧਾ ਹ੍ਯੇਤਤ੍ਸਮਸ੍ਤਂ ਮਯਾ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੇਨ ਸਮਰ੍ਪਿਤਂ ਤਵ ਵਿਭੋ ਪੂਜਾਂ ਗ੍ਰਿਹਾਣ ਪ੍ਰਭੋ॥
Chhatram chamarayoryugam vyajanakam chadarshakam nirmalam vinabherimridangakahalakala gitam cha nrityam tatha Sashtangam pranatih stutirbahuvidha hyetatsamastam maya sankalpena samarpitam tava vibho pujam grihana prabho
ਅਰਥ:ਛਤਰ, ਚੌਰਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ, ਪੱਖਾ, ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਦਰਪਣ; ਵੀਣਾ, ਭੇਰੀ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਅਤੇ ਕਾਹਲ ਦੀ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾ, ਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਚ; ਅਸ਼੍ਟਾਂਗ ਪ੍ਰਣਾਮ, ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ — ਇਹ ਸਮੂਹ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹਾਰਦਿਕ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਵਿਭੂ; ਇਸ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।
ਆਤ੍ਮਾ ਤ੍ਵਂ ਗਿਰਿਜਾ ਮਤਿਃ ਸਹਚਰਾਃ ਪ੍ਰਾਣਾਃ ਸ਼ਰੀਰਂ ਗ੍ਰਿਹਂ ਪੂਜਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਯੋਪਭੋਗਰਚਨਾ ਨਿਦ੍ਰਾ ਸਮਾਧਿਸ੍ਥਿਤਿਃ। ਸਞ੍ਚਾਰਃ ਪਦਯੋਃ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਵਿਧਿਃ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਾਣਿ ਸਰ੍ਵਾ ਗਿਰੋ ਯਦ੍ਯਤ੍ਕਰ੍ਮ ਕਰੋਮਿ ਤਤ੍ਤਦਖਿਲਂ ਸ਼ਮ੍ਭੋ ਤਵਾਰਾਧਨਮ੍॥
Atma tvam girija matih sahacharah pranah shariram griham puja te vishayopabhogarachana nidra samadhisthitih Sancharah padayoh pradakshinavidhih stotrani sarva giro yadyatkarma karomi tattadakhilam shambho tavaradhanam
ਅਰਥ:ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਮੇਰੀ ਆਤਮਾ ਹੋ; ਪਾਰਵਤੀ (ਗਿਰਿਜਾ) ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ; ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤੁਹਾਡੇ ਸਹਚਰ; ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਤੁਹਾਡਾ ਘਰ; ਮੇਰਾ ਸਮੂਹ ਵਿਸ਼ੈ ਭੋਗ ਤੁਹਾਡੀ ਪੂਜਾ; ਮੇਰੀ ਨੀਂਦ ਸਮਾਧੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ; ਮੇਰਾ ਹਰ ਕਦਮ ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ, ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਸਮੂਹ ਬਾਣੀ ਤੁਹਾਡੀ ਸਤੁਤੀ — ਹੇ ਸ਼ੰਭੋ, ਮੈਂ ਜੋ ਵੀ ਕਰਮ ਕਰਾਂ, ਉਹ ਸਭ ਤੁਹਾਡੀ ਹੀ ਆਰਾਧਨਾ ਹੈ।
ਕਰਚਰਣਕ੍ਰਿਤਂ ਵਾਕ੍ਕਾਯਜਂ ਕਰ੍ਮਜਂ ਵਾ ਸ਼੍ਰਵਣਨਯਨਜਂ ਵਾ ਮਾਨਸਂ ਵਾਪਰਾਧਮ੍। ਵਿਹਿਤਮਵਿਹਿਤਂ ਵਾ ਸਰ੍ਵਮੇਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਮਸ੍ਵ ਜਯ ਜਯ ਕਰੁਣਾਬ੍ਧੇ ਸ਼੍ਰੀਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ਮ੍ਭੋ॥
Karacharanakritam vakkayajam karmajam va shravananayanajam va manasam vaparadham Vihitamavihitam va sarvametatkshamasva jaya jaya karunabdhe shrimahadeva shambho
ਅਰਥ:ਹੱਥ ਜਾਂ ਪੈਰ ਨਾਲ, ਬਾਣੀ, ਕਾਇਆ ਜਾਂ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਕੰਨ ਜਾਂ ਅੱਖ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਮਨ ਨਾਲ ਕੀਤਾ — ਜੋ ਵੀ ਅਪਰਾਧ, ਵਿਹਿਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਵਿਹਿਤ, ਉਸ ਸਭ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰੋ, ਹੇ ਕਰੁਣਾਸਾਗਰ; ਜੈ ਹੋਵੇ, ਜੈ ਹੋਵੇ, ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਦੇਵ, ਸ਼ੰਭੋ!
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
शिव मानस पूजा ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰਯ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ, ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਰਮ 'ਮਾਨਸਿਕ ਪੂਜਾ' ਹੈ — ਸਿੰਘਾਸਨ, ਇਸ਼ਨਾਨ, ਵਸਤਰ, ਭੋਜਨ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਸਭ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ।
ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੂਜਾ ਲਈ ਬਾਹਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ: ਜਿਸ ਕੋਲ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਾ ਹੋਵੇ ਉਹ ਵੀ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੂਰਨ ਪੂਜਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਚੌਥਾ ਸ਼ਲੋਕ ਪੂਜਕ ਨੂੰ ਪੂਜ੍ਯ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਨ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ — 'ਜੋ ਵੀ ਕਰਮ ਮੈਂ ਕਰਾਂ, ਹੇ ਸ਼ੰਭੋ, ਉਹ ਸਭ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਹੈ' — ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਸਿਮਰਨ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਮਾਪਨ ਸ਼ਲੋਕ ਮਾਫ਼ੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪਿਆਰੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ, ਜੋ ਹੱਥ, ਵਚਨ, ਨੇਤਰ ਅਤੇ ਮਨ ਦੇ ਹਰ ਦੋਸ਼ ਦੀ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗਦੀ ਹੈ — ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਸਮਾਪਨ ਵਿੱਚ ਜਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਹਾਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਅਤੇ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਵੀ ਬਾਹਰੀ ਪੂਜਾ ਸੰਭਵ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਦ ਜਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
शिव मानस पूजा ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਬੈਠੋ ਅਤੇ ਹਰ ਸ਼ਲੋਕ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਜਪੋ, ਹਰ ਅਰਪਣ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ — ਰਤਨ-ਜੜਿਤ ਸਿੰਘਾਸਨ, ਇਸ਼ਨਾਨ, ਭੋਜਨ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਮ। ਚੌਥੇ ਸ਼ਲੋਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਰ ਕਰਮ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਨ ਕਰਨ ਦਿਓ, ਅਤੇ ਮਾਫ਼ੀ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਕਰੋ। ਕਿਸੇ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਭਗਤੀ ਹੀ ਇੱਕਮਾਤਰ ਅਰਪਣ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ शिव मानस पूजा ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ