ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ 6.16 — ਨਾਤ੍ਯਸ਼੍ਨਤਸ੍ਤੁ ਯੋਗੋऽਸ੍ਤਿ
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ ੬.੧੬ — ਨਾਤ੍ਯਸ਼੍ਨਤਸ੍ਤੁ ਯੋਗੋਸ੍ਤਿ in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
ਧਿਆਨਯੋਗ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿਹਾਰਕ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ: ਯੋਗ ਨਾ ਅਧਿਕ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਹੈ, ਨਾ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਲਈ; ਨਾ ਅਧਿਕ ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਲਈ, ਨਾ ਸਦਾ ਜਾਗਣ ਵਾਲੇ ਲਈ। ਆਹਾਰ, ਨੀਂਦ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਆਰਾਮ — ਸਾਰੀਆਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਆਦਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਧਨਾ ਫਲਦੀ ਹੈ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Bhagavad Gita Chapter 6, Verse 16 · Bhagavan Sri Krishna (as recorded by Maharishi Veda Vyasa) · Ancient (part of the Mahabharata, c. 5th–2nd century BCE in present form)
ਧਿਆਨ ਯੋਗ ਅਧਿਆਇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਧਿਆਨ ਦੇ ਆਸਨ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਉਸ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਵੱਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਲਾ ਸ਼ਲੋਕ ਮਿਲ ਕੇ ਗੀਤਾ ਦਾ ਸੰਜਮ ਦਾ 'ਮੱਧਮ ਮਾਰਗ' ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਧਕ ਚੰਚਲ ਮਨ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਨ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਹ ਇਸ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੰਤੁਲਿਤ ਸਾਥੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ — ਇਸ ਕਾਲਾਤੀਤ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਯੋਗੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੋ ਸੰਜਮ ਦੇ ਇਸ ਮੱਧਮ ਮਾਰਗ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹਲਕਾ ਅਤੇ ਮਨ ਸਾਫ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਛੇਤੀ ਡੂੰਘਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਾਧਨਾ ਵੀ ਜੜਤਾ ਜਾਂ ਬੇਚੈਨੀ ਕਾਰਨ ਡਗਮਗਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮੰਤਰ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਨਾਤ੍ਯਸ਼੍ਨਤਸ੍ਤੁ ਯੋਗੋऽਸ੍ਤਿ ਨ ਚੈਕਾਨ੍ਤਮਨਸ਼੍ਨਤਃ। ਨ ਚਾਤਿਸ੍ਵਪ੍ਨਸ਼ੀਲਸ੍ਯ ਜਾਗ੍ਰਤੋ ਨੈਵ ਚਾਰ੍ਜੁਨ॥
nātyaśhnatastu yogo ’sti na chaikāntam anaśhnataḥ na chāti-svapna-śhīlasya jāgrato naiva chārjuna
ਅਰਥ:ਹੇ ਅਰਜੁਨ! ਇਹ ਯੋਗ ਨਾ ਤਾਂ ਅਧਿਕ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਸੰਭਵ ਹੈ, ਨਾ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਲਈ, ਨਾ ਅਧਿਕ ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਅਤੇ ਨਾ ਸਦਾ ਜਾਗਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲਈ।
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ ੬.੧੬ — ਨਾਤ੍ਯਸ਼੍ਨਤਸ੍ਤੁ ਯੋਗੋਸ੍ਤਿ ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਸਫਲ ਧਿਆਨ ਦੇ ਆਧਾਰ ਵਜੋਂ ਸੰਜਮ (ਯੁਕਤ-ਆਹਾਰ-ਵਿਹਾਰ) ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ
ਆਹਾਰ, ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਦਿਨਚਰਿਆ ਦਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ
ਅਧਿਆਤਮਕ ਸਾਧਨਾ ਲਈ ਸਰੀਰਕ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ
ਭੋਗ ਦੀ ਅਤੀ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ — ਦੋਵਾਂ ਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਂਦਾ ਹੈ
ਯੋਗ ਨੂੰ ਸੰਭਵ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਾਂਤ, ਨਿਯਮਿਤ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਰਚਦਾ ਹੈ
ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ, ਸਾਤ੍ਵਿਕ ਜੀਵਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਹਾਰਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਯਾਦ
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ ੬.੧੬ — ਨਾਤ੍ਯਸ਼੍ਨਤਸ੍ਤੁ ਯੋਗੋਸ੍ਤਿ ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਆਪਣੀ ਦਿਨਚਰਿਆ ਤੈਅ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਯਾਦ ਵਜੋਂ ਪਾਠ ਕਰੋ। ਇਹ ਸੰਜਮਿਤ, ਨਿਯਮਿਤ ਆਦਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰੇ — ਨਾ ਅਧਿਕ ਖਾਓ ਨਾ ਬਿਲਕੁਲ ਘੱਟ, ਕਾਫ਼ੀ ਸੌਂਵੋ ਪਰ ਅਤੀ ਨਹੀਂ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਲਨ ਰੱਖੋ। ਤਦ ਇੱਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ, ਸਾਤ੍ਵਿਕ ਦਿਨਚਰਿਆ ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਫਲਦਾਇਕ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ ੬.੧੬ — ਨਾਤ੍ਯਸ਼੍ਨਤਸ੍ਤੁ ਯੋਗੋਸ੍ਤਿ ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ