શ્રી ગંગા ચાલીસા
Ganga Chalisa in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
ગંગા ચાલીસા માતા ગંગાની સ્તુતિમાં રચાયેલું ભક્તિમય હિંદી સ્તોત્ર છે, જે તેમની અવતરણ-કથા અને પાપ ધોવાની શક્તિ વર્ણવે છે. તેમાં ભગીરથના તપ, શિવની જટાઓથી પ્રવાહ અને સગર-પુત્રોના ઉદ્ધારનું સ્મરણ છે. તે પવિત્રતા, સમૃદ્ધિ અને શાંતિ માટે પાઠ કરાય છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Traditional Hindi devotional chalisa · Sundardas (as named in the closing verse) · Devotional era
ગંગા દેવી રૂપે પૂજાતી પાવન નદી છે જે ત્રણેય લોકોમાં વહે છે: સ્વર્ગમાં મંદાકિની, પૃથ્વી પર ભાગીરથી-જાહ્નવી અને પાતાળમાં ભગવતી રૂપે. ચાલીસા સ્મરણ કરાવે છે કે કેવી રીતે ભગીરથના તપથી તેઓ સ્વર્ગથી ઊતર્યાં અને પૃથ્વીને તેમના વેગથી બચાવવા શિવની જટાઓમાં ધારણ કરાયાં, પછી સગરના પૂર્વજોના ઉદ્ધાર માટે આગળ વહ્યાં, અને તે સૌની શાશ્વત પાવનકર્તા બન્યાં જે તેમની પાસે આવે છે.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
મનાય છે કે દૂરથી પણ 'ગંગા, ગંગા' ઉચ્ચારણ માત્ર, કે જીવનના અંતે તેમના જળનું એક ટીપું, અનેક જન્મોના પાપ ધોઈ નાખે છે, કેમ કે તેમના નામ પર યમરાજ સ્વયં ફરી જાય છે; જે નદીએ સગરના સાઠ હજાર પુત્રોનો ઉદ્ધાર કર્યો, તે આજે પણ પોતાના ભક્તોનો ઉદ્ધાર કરે છે.
સાંભળતાં સાંભળતાં જપો
અર્થ સહિત સંપૂર્ણ પાઠ
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
જય જય જય જગ પાવની જયતિ દેવસરિ ગંગ । જય શિવ જટા નિવાસિની અનુપમ તુંગ તરંગ ॥
Jaya jaya jaya jaga pavani jayati devasari gamga Jaya shiva jata nivasini anupama tumga taramga
અર્થ:જય જય જય ગંગે, જગતને પાવન કરનારી, દેવોની નદી! શિવની જટાઓમાં નિવાસ કરનારી, અનુપમ અને ઊંચી તરંગો વાળીને નમન.
જય જગ જનનિ અઘ ખાની, આનન્દ કરનિ ગંગ મહરાની । જય ભાગીરથિ સુરસરિ માતા, કલિમલ મૂલ દલનિ વિખયાતા ।।
Jaya jaga janani agha khani, ananda karani gamga maharani Jaya bhagirathi surasari mata, kalimala mula dalani vikhayata
અર્થ:જય જગજ્જનની, પાપોનો નાશ કરનારી, આનંદ આપનારી ગંગા મહારાણી! જય ભાગીરથી, દેવોની સરિ-માતા, કળિયુગના પાપોના મૂળને નષ્ટ કરનારી રૂપે વિખ્યાત.
જય જય જય હનુ સુતા અઘ અનની, ભીષમ કી માતા જગ જનની । ધવલ કમલ દલ મમ તનુ સાજે, લખિ શત શરદ ચન્દ્ર છવિ લાજે ।।
Jaya jaya jaya hanu suta agha anani, bhishama ki mata jaga janani Dhavala kamala dala mama tanu saje, lakhi shata sharada chandra chhavi laje
અર્થ:જય જાહ્નવી, પાપ નાશિની, ભીષ્મની માતા અને જગજ્જનની! તમારું રૂપ કમળોના સમૂહ સમું શ્વેત શોભે છે; તેને જોઈને સો શરદ ચંદ્રોની છબી પણ લજ્જિત થાય છે.
વાહન મકર વિમલ શુચિ સોહૈ, અમિય કલશ કર લખિ મન મોહૈ । જડિત રત્ન કંચન આભૂષણ, હિય મણિ હાર, હરણિતમ દૂષણ ।।
Vahana makara vimala shuchi sohai, amiya kalasha kara lakhi mana mohai Jadita ratna kamchana abhushana, hiya mani hara, haranitama dushana
અર્થ:તમારું નિર્મળ, પવિત્ર મગર વાહન શોભે છે; હાથમાં અમૃત કળશ જોઈ મન મોહિત થાય છે. સ્વર્ણ અને જડેલા રત્નોના આભૂષણોથી સજેલાં, વક્ષ પર મણિ-હાર ધારણ કરી, તમે દરેક દોષ અને પાપના અંધકારને હરી લો છો.
જગ પાવનિ ત્રય તાપ નસાવનિ, તરલ તરંગ તંગ મન ભાવનિ । જો ગણપતિ અતિ પૂજ્ય પ્રધાના, તિહું તે પ્રથમ ગંગ અસ્નાના ।।
Jaga pavani traya tapa nasavani, tarala taramga tamga mana bhavani Jo ganapati ati pujya pradhana, tihum te prathama gamga asnana
અર્થ:જગતની પાવની, ત્રણેય તાપોની નાશિની, તમારી તરલ, ઊઠતી તરંગો મનને ભાવે છે. જે ગણપતિ અતિ પૂજ્ય અને પ્રધાન છે, તેમનાથી પણ પહેલાં ગંગાનું સ્નાન આવે છે.
બ્રહ્મ કમણ્ડલ વાસિની દેવી શ્રી પ્રભુ પદ પંકજ સુખ સેવી । સાઠિ સહત્ર સગર સુત તારયો, ગંગા સાગર તીરથ ધારયો ।।
Brahma kamandala vasini devi shri prabhu pada pamkaja sukha sevi Sathi sahatra sagara suta tarayo, gamga sagara tiratha dharayo
અર્થ:હે દેવી જે કદી બ્રહ્માના કમંડળમાં નિવાસ કરતાં, જે આનંદપૂર્વક પ્રભુના ચરણ-કમળોની સેવા કરતાં! તમે સગરના સાઠ હજાર પુત્રોનો ઉદ્ધાર કર્યો અને ગંગાસાગર તીર્થની સ્થાપના કરી.
અગમ તરંગ ઉઠયો મન ભાવન, લખિ તીરથ હરિદ્વાર સુહાવન । તીરથ રાજ પ્રયાગ અક્ષૈવટ, ધરયૌ માતુ પુનિ કાશી કરવટ ।।
Agama taramga uthayo mana bhavana, lakhi tiratha haridvara suhavana Tiratha raja prayaga akshaivata, dharayau matu puni kashi karavata
અર્થ:તમારી અગમ તરંગો ઊઠે છે, મનને ભાવે છે; જુઓ હરિદ્વારનું સુંદર પાવન તીર્થ. તીર્થરાજ પ્રયાગ અક્ષયવટ સહિત, અને પછી હે માતા, તમે કાશી (વારાણસી) તરફ વળ્યાં.
ધનિ ધનિ સુરસરિ સ્વર્ગ કી સીઢ़ી, તારણિ અમિત પિતૃ પદ પીઢી । ભાગીરથ તપ કિયો અપારા, દિયો બ્રહ્મ તબ સુરસરિ ધારા ।।
Dhani dhani surasari svarga ki sidha़i, tarani amita pitri pada pidhi Bhagiratha tapa kiyo apara, diyo brahma taba surasari dhara
અર્થ:ધન્ય ધન્ય હો દેવોની સરિ, સ્વર્ગની સીડી, અગણિત પિતૃઓની પેઢીઓને તારનારી! ભગીરથે અપાર તપ કર્યું, અને ત્યારે બ્રહ્માએ દેવસરિની ધારા છોડી.
જબ જગ જનની ચલ્યો લહરાઈ, શંભુ જટા મહં રહ્યો સમાઈ । વર્ષ પર્યન્ત ગંગ મહરાની, રહીં શંભુ કે જટા ભુલાની ।।
Jaba jaga janani chalyo laharai, shambhu jata maham rahyo samai Varsha paryanta gamga maharani, rahim shambhu ke jata bhulani
અર્થ:જ્યારે જગજ્જનની લહેરાતી વહી, ત્યારે શંભુ (શિવ) ની જટાઓમાં સમાઈ રહી. પૂરા એક વર્ષ સુધી ગંગા મહારાણી શિવની જટાઓમાં ખોવાઈ રહી, ભૂલાઈ રહી.
મુનિ ભાગીરથ શંભુહિં ધ્યાયો, તબ ઇક બૂંદ જટા સે પાયો । તાતે માતુ ભઈ ત્રય ધારા, મૃત્યુ લોક, નભ અરુ પાતારા ।।
Muni bhagiratha shambhuhim dhyayo, taba ika bumda jata se payo Tate matu bhai traya dhara, mrityu loka, nabha aru patara
અર્થ:મુનિ ભગીરથે શંભુનું ધ્યાન કર્યું, ત્યારે જટાઓમાંથી એક બુંદ પામી. તેમાંથી, હે માતા, તમે ત્રણ ધારાઓ બન્યાં — મૃત્યુ લોક, આકાશ અને પાતાળ માટે.
ગઈ પાતાલ પ્રભાવતિ નામા, મન્દાકિની ગઈ ગગન લલામા । મૃત્યુ લોક જાહ્નવી સુહાવનિ, કલિમલ હરણિ અગમ જગ પાવનિ ।।
Gai patala prabhavati nama, mandakini gai gagana lalama Mrityu loka jahnavi suhavani, kalimala harani agama jaga pavani
અર્થ:પાતાળમાં તમે ભગવતી નામથી ગયાં; આકાશમાં મંદાકિની, ગગનનું આભૂષણ બની ગયાં. મૃત્યુ લોકમાં તમે સુહાવની જાહ્નવી છો, કળિયુગના મળોને હરનારી, અગમ જગત-પાવની.
ધનિ મઇયા તવ મહિમા ભારી, ધર્મ ધુરિ કલિ કલુષ કુઠારી । માતુ પ્રભાવતિ ધનિ મન્દાકિની, ધનિ સુરસરિત સકલ ભયનાસિની ।।
Dhani maiya tava mahima bhari, dharma dhuri kali kalusha kuthari Matu prabhavati dhani mandakini, dhani surasarita sakala bhayanasini
અર્થ:ધન્ય માતા, તમારી મહિમા મહાન છે, ધર્મની ધરી, કળિયુગના કલુષને કાપનારી કુઠારી. માતા ભગવતી ધન્ય, મંદાકિની ધન્ય; ધન્ય દેવસરિ, સમસ્ત ભયની નાશિની.
પાન કરત નિર્મલ ગંગાજલ, પાવત મન ઇચ્છિત અનન્ત ફલ । પૂરબ જન્મ પુણ્ય જબ જાગત, તબહિં ધ્યાન ગંગા મહં લાગત ।।
Pana karata nirmala gamgajala, pavata mana ichchhita ananta phala Puraba janma punya jaba jagata, tabahim dhyana gamga maham lagata
અર્થ:નિર્મળ ગંગાજળનું પાન કરવાથી અનંત ફળ, મનની દરેક ઇચ્છા પ્રાપ્ત થાય છે. પૂર્વ જન્મોનું પુણ્ય જ્યારે જાગે છે, ત્યારે જ મન ગંગાના ધ્યાનમાં લાગે છે.
જઈ પગુ સુરસરિ હેતુ ઉઠાવહિં, તઇ જગિ અશ્વમેધ ફલ પાવહિં । મહા પતિત જિન કાહુ ન તારે, તિન તારે ઇક નામ તિહારે ।।
Jai pagu surasari hetu uthavahim, tai jagi ashvamedha phala pavahim Maha patita jina kahu na tare, tina tare ika nama tihare
અર્થ:જે પણ પગ દેવસરિ માટે ઊઠાવાય છે, તેમનાથી આ જગતમાં અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ મળે છે. જે મહાપાપીઓને કોઈ ન તારી શક્યું, તેમને તમારા એક નામે તારી દીધા.
શત યોજનહૂ સે જો ધ્યાવહિં, નિશ્ચય વિષ્ણુ લોક પદ પાવહિં । નામ ભજત અગણિત અઘ નાશૈ, વિમલ જ્ઞાન બલ બુદ્ધિ પ્રકાશૈ ।।
Shata yojanahu se jo dhyavahim, nishchaya vishnu loka pada pavahim Nama bhajata aganita agha nashai, vimala jnana bala buddhi prakashai
અર્થ:જે સો યોજન દૂરથી પણ તમારું ધ્યાન કરે છે, તે નિશ્ચય જ વિષ્ણુ લોકનું પદ પામે છે. તમારું નામ જપવાથી અગણિત પાપ નષ્ટ થાય છે અને નિર્મળ જ્ઞાન, બળ તથા બુદ્ધિ પ્રકાશિત થાય છે.
જિમિ ધન મૂલ ધર્મ અરુ દાના, ધર્મ મૂલ ગંગાજલ પાના । તવ ગુણ ગુણન કરત સુખ ભાજત, ગૃહ ગૃહ સમ્પત્તિ સુમતિ વિરાજત ।।
Jimi dhana mula dharma aru dana, dharma mula gamgajala pana Tava guna gunana karata sukha bhajata, griha griha sampatti sumati virajata
અર્થ:જેમ ધન ધર્મ અને દાનનું મૂળ છે, તેમ ગંગાજળનું પાન ધર્મનું મૂળ છે. તમારા ગુણોનું ગુણગાન કરવાથી દુઃખ ભાગી જાય છે; ઘરઘરમાં સંપત્તિ અને સુમતિ વિરાજે છે.
ગંગહિં નેમ સહિત નિજ ધ્યાવત, દુર્જનહૂં સજ્જન પદ પાવત । બુદ્ધિહીન વિદ્યા બલ પાવૈ, રોગી રોગ મુક્ત હ્વૈ જાવૈ ।।
Gamgahim nema sahita nija dhyavata, durjanahum sajjana pada pavata Buddhihina vidya bala pavai, rogi roga mukta hvai javai
અર્થ:જે દૃઢ નિયમ સહિત ગંગાનું ધ્યાન કરે છે, દુર્જન પણ સજ્જનનું પદ પામે છે. બુદ્ધિહીન વિદ્યાનું બળ પામે છે, અને રોગી રોગથી મુક્ત થઈ જાય છે.
ગંગા ગંગા જો નર કહહીં, ભૂખે નંગે કબહૂં ન રહહીં । નિકસત કી મુખ ગંગા માઈ, શ્રવણ દાબિ યમ ચલહિં પરાઈ ।।
Gamga gamga jo nara kahahim, bhukhe namge kabahum na rahahim Nikasata ki mukha gamga mai, shravana dabi yama chalahim parai
અર્થ:જે નર 'ગંગા ગંગા' કહે છે, તે કદી ભૂખ્યા-નાગા રહેતા નથી. મુખથી 'ગંગા માઈ' નીકળતાં જ, યમ કાન દાબીને ભાગી જાય છે.
મહાં અધિન અધમન કહં તારેં, ભએ નર્ક કે બન્દ કિવારે । જો નર જપૈ ગંગ શત નામા, સકલ સિદ્ધ પૂરણ હ્વૈ કામા ।।
Maham adhina adhamana kaham tarem, bhae narka ke banda kivare Jo nara japai gamga shata nama, sakala siddha purana hvai kama
અર્થ:તમે મહાન અધમ અને પતિતોને પણ તારી દો છો; તેમના માટે નરકના દ્વાર બંધ થઈ જાય છે. જે નર ગંગાના સો નામ જપે છે, તેના સૌ કાર્ય સિદ્ધ અને પૂર્ણ થઈ જાય છે.
સબ સુખ ભોગ પરમ પદ પાવહિં, આવાગમન રહિત હ્વૈ જાવહિં । ધનિ મઇયા સુરસરિ સુખદૈની, ધનિ ધનિ તીરથ રાજ ત્રિવેણી ।।
Saba sukha bhoga parama pada pavahim, avagamana rahita hvai javahim Dhani maiya surasari sukhadaini, dhani dhani tiratha raja triveni
અર્થ:તેઓ સૌ સુખ ભોગવે છે અને પરમ પદ પામે છે, આવાગમન (જન્મ-મૃત્યુ) થી રહિત થઈ જાય છે. ધન્ય માતા દેવસરિ, સુખ આપનારી; ધન્ય ધન્ય તીર્થરાજ ત્રિવેણી.
કકરા ગ્રામ ઋષિ દુર્વાસા, સુન્દરદાસ ગંગા કર દાસા । જો યહ પઢ़ૈ ગંગા ચાલીસા, મિલૈ ભક્તિ અવિરલ વાગીસા ।।
Kakara grama rishi durvasa, sundaradasa gamga kara dasa Jo yaha padha़ai gamga chalisa, milai bhakti avirala vagisa
અર્થ:કકરા ગ્રામમાં, ઋષિ દુર્વાસાના સ્થાને, સુંદરદાસ ગંગાના દાસ છે. જે આ ગંગા ચાલીસા વાંચે છે, તેને અવિરલ ભક્તિ અને વાણીના સ્વામી (વાગીશ) ની કૃપા મળે છે.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
Ganga Chalisa પાઠના લાભ
પાવન નદી-દેવી માતા ગંગાનું આવાહન કરવા, પાપોના ક્ષય, આંતરિક શુદ્ધિ અને મનની શાંતિ માટે પાઠ કરાય છે.
ગંગાના અવતરણ (ભગીરથનું તપ, શિવની જટાઓથી તેમનો પ્રવાહ અને સગર-પુત્રોનો ઉદ્ધાર) નું વર્ણન કરી, શ્રદ્ધા અને ભક્તિને ઊંડી કરે છે.
મનાય છે કે તે તેઓને પણ ગંગા-સ્નાનનું ફળ આપે છે જે તેમના તટથી દૂર છે, અને ભક્તને આરોગ્ય, સમૃદ્ધિ તથા નિર્ભયતા આપે છે.
વિશેષ કરીને ગંગા દશેરા, ગંગા જયંતી, કાર્તિક પૂર્ણિમા અને મકર સંક્રાંતિ પર તથા ગંગામાં સ્નાન કે અર્પણ સમયે પાઠ કરાય છે.
માતા ગંગાની ઉપાસના પૂર્ણ કરવા ગંગા આરતી ('ઓમ જય ગંગે માતા') સાથે ગવાય છે.
Ganga Chalisa જપ વિધિ
સ્નાન પછી ગંગા કે તેમની છબી સામે બેસો, દીપ પ્રગટાવો અને પુષ્પ અર્પણ કરો, અને જો શક્ય હોય તો ગંગાજળ તમારી સામે રાખો. તેમના પૃથ્વી પર અવતરણનું સ્મરણ કરતાં ચાલીસા ભક્તિથી પાઠ કરો અને ગંગા આરતીથી સમાપન કરો. ગંગા દશેરા પર અને પવિત્ર ડૂબકી લેતી વખતે તેને વિશેષ શ્રદ્ધાથી અર્પણ કરાય છે.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ Ganga Chalisa શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ