ਆਰਤੀ ਕੁਂਜਬਿਹਾਰੀ ਕੀ
Krishna Aarti — Aarti Kunj Bihari Ki in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
'ਆਰਤੀ ਕੁੰਜਬਿਹਾਰੀ ਕੀ' ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਆਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੇ ਬਾਂਕੇ ਬਿਹਾਰੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਸਰੂਪ — ਮੋਰ ਮੁਕੁਟ, ਬੰਸਰੀ, ਸ਼ਿਆਮ ਵਰਨ ਤੇ ਕਸਤੂਰੀ ਤਿਲਕ — ਦਾ ਸਜੀਵ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਨਾਲ ਘਰ ਦਿਵਯ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੋਹ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Braj bhakti tradition, Vrindavan · Unknown (folk composition from Braj region) · Medieval period, likely 16th-17th century
ਇਹ ਆਰਤੀ ਬ੍ਰਜ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਭਗਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਉਪਜੀ — ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੀ ਧਰਤੀ। ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਨੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਾਂਕੇ ਬਿਹਾਰੀ ਮੰਦਰ ਨੇ, ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਆਰਤੀ ਗਾਈ ਹੈ। 'ਕੁੰਜਬਿਹਾਰੀ' ਸ਼ਬਦ ਖੁਦ ਬਾਂਕੇ ਬਿਹਾਰੀ ਮੰਦਰ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤਾਨਸੇਨ ਦੇ ਗੁਰੂ ਸਵਾਮੀ ਹਰਿਦਾਸ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਆਰਤੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਸਜੀਵ ਚਿੱਤਰ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ — ਮੋਰ ਮੁਕੁਟ, ਬੰਸਰੀ, ਸ਼ਿਆਮ ਵਰਨ ਤੇ ਕਸਤੂਰੀ ਤਿਲਕ — ਭਗਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੀ ਹੋਈ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦਾ ਬਾਂਕੇ ਬਿਹਾਰੀ ਮੰਦਰ, ਜਿੱਥੋਂ ਇਹ ਆਰਤੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਵਿਗ੍ਰਹ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁੰਜਬਿਹਾਰੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸਵਾਮੀ ਹਰਿਦਾਸ ਦੇ ਭਗਤੀ-ਗਾਇਨ ਦੌਰਾਨ ਖੁਦ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਇੰਨੀ ਪ੍ਰਬਲ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੂਰਤੀ ਅੱਗੇ ਦਾ ਪਰਦਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਤੇ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਨਾਲ ਲੰਮਾ ਨੇਤਰ-ਸੰਪਰਕ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਦਿਵਯ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਣਗਿਣਤ ਭਗਤ ਆਰਤੀ ਵੇਲੇ ਦੇਵਤੇ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ 'ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਆਨੰਦ ਦੀ ਪ੍ਰਬਲ ਲਹਿਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ ਜਪੋ
ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੂਰਾ ਪਾਠ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਆਰਤੀ ਕੁਂਜਬਿਹਾਰੀ ਕੀ। ਸ਼੍ਰੀ ਗਿਰਿਧਰ ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਮੁਰਾਰੀ ਕੀ॥
Aarti Kunj Bihari Ki Shri Giridhar Krishna Murari Ki
ਅਰਥ:ਕੁੰਜਬਿਹਾਰੀ ਦੀ ਆਰਤੀ ਕਰੋ — ਜੋ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੇ ਕੁੰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਗਿਰਿਧਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੁਰਾਰੀ ਦੀ।
ਗਲੇ ਮੇਂ ਬੈਜਂਤੀ ਮਾਲਾ। ਬਜਾਵੈ ਮੁਰਲੀ ਮਧੁਰ ਬਾਲਾ॥ ਸ਼੍ਰਵਣ ਮੇਂ ਕੁਣ੍ਡਲ ਝਲਕਾਲਾ। ਨਂਦ ਕੇ ਆਨਂਦ ਨਂਦਲਾਲਾ॥ ਗਗਨ ਸਮ ਅਂਗ ਕਾਂਤਿ ਕਾਲੀ। ਰਾਧਿਕਾ ਚਮਕ ਰਹੀ ਆਲੀ॥ ਲਤਨ ਮੇਂ ਠਾਢ़ੇ ਬਨਮਾਲੀ। ਭ੍ਰਮਰ ਸੀ ਅਲਕ, ਕਸ੍ਤੂਰੀ ਤਿਲਕ ਲਾਲੀ॥
Gale Mein Baijanti Mala Bajaave Murali Madhur Bala Shravan Mein Kundal Jhalakala Nand Ke Aanand Nandlala Gagan Sam Ang Kanti Kali Radhika Chamak Rahi Aali Latan Mein Thaade Banmali Bhramar Si Alak, Kasturi Tilak Lali
ਅਰਥ:ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਬੈਜੰਤੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਝੂਲਦੀ ਹੈ। ਸੁੰਦਰ ਬਾਲਕ ਮਧੁਰ ਮੁਰਲੀ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੰਡਲ ਝਿਲਮਿਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਨੰਦ ਦੇ ਆਨੰਦ ਨੰਦਲਾਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸ਼ਿਆਮ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਰਾਧਿਕਾ ਸ਼ੋਭਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਸਖੀ। ਵਨਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾਧਾਰੀ ਵੇਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਲਕਾਂ ਭੌਰੇ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਕਸਤੂਰੀ ਤਿਲਕ ਅਤੇ ਲਾਲ ਅਧਰ ਸਹਿਤ।
ਆਰਤੀ ਕੁਂਜਬਿਹਾਰੀ ਕੀ। ਸ਼੍ਰੀ ਗਿਰਿਧਰ ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਮੁਰਾਰੀ ਕੀ॥
Aarti Kunj Bihari Ki Shri Giridhar Krishna Murari Ki
ਅਰਥ:ਕੁੰਜਬਿਹਾਰੀ ਦੀ ਆਰਤੀ ਕਰੋ — ਸ਼੍ਰੀ ਗਿਰਿਧਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੁਰਾਰੀ ਦੀ।
ਕਨਕਮਯ ਮੋਰ ਮੁਕੁਟ ਬਿਲਸੈ। ਦੇਵਤਾ ਦਰਸਨ ਕੋ ਤਰਸੇਂ॥ ਗਗਨ ਸੋਂ ਸੁਮਨ ਰਾਸਿ ਬਰਸੈ। ਹਾਥਨ ਮੇਂ ਵੇਣੁ ਬਿਰਾਜੈ॥ ਭ੍ਰਮਰ ਸੀ ਅਲਕ, ਕਸ੍ਤੂਰੀ ਤਿਲਕ ਲਾਲੀ॥
Kanakmay Mor Mukut Bilasai Devata Darsan Ko Tarsein Gagan Son Suman Rasi Barsai Hathan Mein Venu Birajai Bhramar Si Alak, Kasturi Tilak Lali
ਅਰਥ:ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੋਰ ਮੁਕਟ ਸ਼ੋਭਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਤਰਸਦੇ ਹਨ। ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਰਲੀ ਸ਼ੋਭਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਲਕਾਂ ਭੌਰੇ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਕਸਤੂਰੀ ਤਿਲਕ ਅਤੇ ਲਾਲ ਅਧਰ ਸਹਿਤ।
ਆਰਤੀ ਕੁਂਜਬਿਹਾਰੀ ਕੀ। ਸ਼੍ਰੀ ਗਿਰਿਧਰ ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਮੁਰਾਰੀ ਕੀ॥
Aarti Kunj Bihari Ki Shri Giridhar Krishna Murari Ki
ਅਰਥ:ਕੁੰਜਬਿਹਾਰੀ ਦੀ ਆਰਤੀ ਕਰੋ — ਸ਼੍ਰੀ ਗਿਰਿਧਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੁਰਾਰੀ ਦੀ।
ਛਪ੍ਪਨ ਭੋਗ ਛਤ੍ਤੀਸ ਵ੍ਯਂਜਨ। ਸੁਰਪਤਿਨ ਕੋ ਭੀ ਮਨ ਭਾਵਨ॥ ਚੌਂਸਠ ਯੋਗਿਨੀ ਨਾਚਤ ਗਗਨ। ਛਿਨ ਛਿਨ ਭੋਗ ਲਗਾਵਤ ਸਖਨ॥ ਭ੍ਰਮਰ ਸੀ ਅਲਕ, ਕਸ੍ਤੂਰੀ ਤਿਲਕ ਲਾਲੀ॥
Chhappan Bhog Chhattis Vyanjan Surpatin Ko Bhi Man Bhavan Chaunsath Yogini Nachat Gagan Chhin Chhin Bhog Lagavat Sakhan Bhramar Si Alak, Kasturi Tilak Lali
ਅਰਥ:ਛੱਪਨ ਭੋਗ ਅਤੇ ਛੱਤੀ ਵਿਅੰਜਨ — ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਮਨਭਾਉਂਦੇ। ਚੌਂਠ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਾਚਦੀਆਂ ਹਨ। ਛਿਣ-ਛਿਣ ਸਖਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਲਕਾਂ ਭੌਰੇ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਕਸਤੂਰੀ ਤਿਲਕ ਅਤੇ ਲਾਲ ਅਧਰ ਸਹਿਤ।
ਆਰਤੀ ਕੁਂਜਬਿਹਾਰੀ ਕੀ। ਸ਼੍ਰੀ ਗਿਰਿਧਰ ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਮੁਰਾਰੀ ਕੀ॥
Aarti Kunj Bihari Ki Shri Giridhar Krishna Murari Ki
ਅਰਥ:ਕੁੰਜਬਿਹਾਰੀ ਦੀ ਆਰਤੀ ਕਰੋ — ਸ਼੍ਰੀ ਗਿਰਿਧਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੁਰਾਰੀ ਦੀ।
ਜਹਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਕਟ ਭਈ ਗਂਗਾ। ਸਕਲ ਮਨ ਹਾਰਿਣਿ ਸ਼੍ਰੀ ਗਂਗਾ॥ ਸ੍ਮਰਣ ਤੇ ਹੋਤ ਮੋਹ ਭਂਗਾ। ਬਸੀ ਮੇਰੇ ਨਂਦਲਾਲ ਕੇ ਸਂਗਾ॥ ਭ੍ਰਮਰ ਸੀ ਅਲਕ, ਕਸ੍ਤੂਰੀ ਤਿਲਕ ਲਾਲੀ॥
Jahan Te Prakat Bhai Ganga Sakal Man Harini Shri Ganga Smaran Te Hot Moh Bhanga Basi Mere Nandlal Ke Sanga Bhramar Si Alak, Kasturi Tilak Lali
ਅਰਥ:ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ — ਸਕਲ ਮਨ ਨੂੰ ਹਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੰਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰਿਕ ਮੋਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਨੰਦਲਾਲ ਦੇ ਸੰਗ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਲਕਾਂ ਭੌਰੇ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਕਸਤੂਰੀ ਤਿਲਕ ਅਤੇ ਲਾਲ ਅਧਰ ਸਹਿਤ।
ਆਰਤੀ ਕੁਂਜਬਿਹਾਰੀ ਕੀ। ਸ਼੍ਰੀ ਗਿਰਿਧਰ ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਮੁਰਾਰੀ ਕੀ॥
Aarti Kunj Bihari Ki Shri Giridhar Krishna Murari Ki
ਅਰਥ:ਕੁੰਜਬਿਹਾਰੀ ਦੀ ਆਰਤੀ ਕਰੋ — ਸ਼੍ਰੀ ਗਿਰਿਧਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੁਰਾਰੀ ਦੀ।
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
Krishna Aarti — Aarti Kunj Bihari Ki ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਇਸ ਆਰਤੀ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਘਰ ਦਿਵਯ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਮੋਹ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਭਰਮ (ਮੋਹ) ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਸਰੂਪ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਆਨੰਦ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ
ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ
ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾ ਕਰਦੀ ਹੈ
ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਾਧਾ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਇਕੱਠੇ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ
Krishna Aarti — Aarti Kunj Bihari Ki ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਇੱਕ ਥਾਲੀ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾ ਜਾਂ ਕਪੂਰ ਜਗਾਓ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਜਾਂ ਤਸਵੀਰ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਵੋ। ਆਰਤੀ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਬਲਦੀ ਥਾਲੀ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਅੱਗੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘੜੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਘੁਮਾਓ। ਹੋ ਸਕੇ ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਘੰਟੀ ਵਜਾਓ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਸਭ ਨੂੰ ਜੋਤ ਅਰਪਣ ਕਰੋ। ਇਹ ਆਰਤੀ ਜਨਮਾਸ਼ਟਮੀ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੀ ਗਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ Krishna Aarti — Aarti Kunj Bihari Ki ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ