ਅਸਮ੍ਭਵਂ ਹੇਮਮ੍ਰਿਗਸ੍ਯ ਜਨ੍ਮ
असम्भवं हेममृगस्य जन्म in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
'ਅਸੰਭਵੰ ਹੇਮਮ੍ਰਿਗਸ੍ਯ ਜਨਮ' ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਹਿਰਨ ਪ੍ਰਸੰਗ 'ਤੇ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਸੁਨਹਿਰੀ ਹਿਰਨ ਕਦੇ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਗਿਆਨੀ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਗਏ — ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਬਿਪਤਾ ਆਉਣੀ ਨਿਯਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਵੀ ਮਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਬਿਪਤਾ ਵਿਵੇਕ ਨੂੰ ਧੁੰਦਲਾ ਕਰ ਕੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲਲਚਾ ਸਕਦੀ ਹੈ — ਇਸ ਸੱਚ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਸਦੀਵੀ ਸੂਤਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Subhashita drawn from the Ramayana tradition (golden deer episode, Aranya Kanda) · Traditional (Subhashita reflecting on Valmiki Ramayana) · Classical Sanskrit literature
ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਰਾਖਸ਼ ਮਾਰੀਚ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਲਲਚਾਉਣ ਲਈ ਚਮਕਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਹਿਰਨ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਭਾਵੇਂ ਸੁਨਹਿਰੀ ਹਿਰਨ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਅਸੰਭਵ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਸੀਤਾ ਉਸ 'ਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਰਾਮ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਨਿਕਲ ਪਏ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਕੇ — ਅਤੇ ਇਸੇ ਤੋਂ ਉਹ ਘਟਨਾ-ਲੜੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਜੋ ਸੀਤਾਹਰਨ ਵੱਲ ਲੈ ਗਈ। ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਬਿਪਤਾ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਵੀ ਮਲੀਨ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ — ਇਸ ਸੂਤਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਉਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਕਥਾਕਾਰ ਨੋਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕੋ ਸ਼ਲੋਕ ਸਮੁੱਚੇ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਮੋੜ-ਬਿੰਦੂ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ — ਕਿ ਰਾਵਣ ਉੱਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਇਹ ਵਿਰਾਟ ਦਿਵ੍ਯ ਨਾਟਕ ਉਸ ਪਲ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਨਿਯਤੀ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਵਤਰੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਵਿਵੇਕ ਨੂੰ ਧੁੰਦਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਸਕੇ।
ਮੰਤਰ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਅਸਮ੍ਭਵਂ ਹੇਮਮ੍ਰਿਗਸ੍ਯ ਜਨ੍ਮ ਤਥਾਪਿ ਰਾਮੋ ਲੁਲੁਭੇ ਮ੍ਰਿਗਾਯ। ਪ੍ਰਾਯਃ ਸਮਾਪਨ੍ਨਵਿਪਤ੍ਤਿਕਾਲੇ ਧਿਯੋऽਪਿ ਪੁਂਸਾਂ ਮਲਿਨੀ ਭਵਨ੍ਤਿ॥
asambhavaṁ hemamṛgasya janma tathāpi rāmo lulubhe mṛgāya। prāyaḥ samāpanna-vipatti-kāle dhiyo'pi puṁsāṁ malinī bhavanti॥
ਅਰਥ:ਸੋਨੇ ਦੇ ਹਿਰਨ ਦਾ ਜਨਮ ਅਸੰਭਵ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਰਾਮ ਉਸ ਹਿਰਨ ਦੇ ਲੋਭ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ; ਸੱਚਮੁੱਚ, ਜਦੋਂ ਬਿਪਤਾ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਵੀ ਮਲੀਨ (ਭ੍ਰਮਿਤ) ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਰੀਚ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਹਿਰਨ ਦੇ ਲੋਭ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਕਿਵੇਂ ਸੀਤਾਹਰਨ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚੇ ਗਏ, ਇਹ ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਲੋਕ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
असम्भवं हेममृगस्य जन्म ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਨਿਮਰਤਾ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ — ਕਿ ਭਾਗ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਹੋਣ 'ਤੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬੁੱਧੀ ਵੀ ਡੋਲ ਸਕਦੀ ਹੈ
ਜੋ ਸੱਚ ਮੰਨਣਾ ਔਖਾ ਹੋਵੇ ਏਨਾ ਲੁਭਾਉਣਾ ਲੱਗੇ, ਅਜਿਹੇ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਵਧਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦਾ ਹੈ
ਵਿਵੇਕ ਦੀਆਂ ਭੁੱਲਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ — ਇਹ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ
ਨਿਯਤੀ ਦੀ ਲੀਲਾ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ 'ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਚਿੰਤਨ ਹੈ
ਜੋ ਅਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਲੱਗੇ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੁਕ ਕੇ ਸੋਚਣ ਦਾ ਚੇਤਾ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ
ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਭਾਅ ਬਾਰੇ ਰਾਮਾਇਣ ਦੀ ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ ਕਦਰ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾ ਕਰਦਾ ਹੈ
असम्भवं हेममृगस्य जन्म ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਹਿਰਨ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਮਨਨ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕਰੋ। ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੇਤਾ ਕਰਾਏ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਅਤਿ ਲੁਭਾਉਣੀ ਲੱਗੇ, ਤਦੋਂ ਰੁਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵਿਵੇਕ ਨੂੰ ਪਰਖੋ, ਅਤੇ ਇਸ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਮਰ ਰਹੋ ਕਿ ਬਿਪਤਾ ਨੇੜੇ ਆਉਣ 'ਤੇ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵੀ ਮਲੀਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਵਿਵੇਕ ਅਤੇ ਸਮਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਉੱਤਮ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ असम्भवं हेममृगस्य जन्म ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ