ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ 16.21 — ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਨਰਕਸ੍ਯੇਦਂ ਦ੍ਵਾਰਮ੍
श्रीमद्भगवद्गीता 16.21 — त्रिविधं नरकस्येदं द्वारम् in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗੀਤਾ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਚੇਤਾਵਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ: ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਲੋਭ — ਇਹ ਨਰਕ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦੁਆਰ ਹਨ, ਆਤਮਾ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਕੇ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਮਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਸਸ਼ਕਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Bhagavad Gita Chapter 16, Verse 21 · Bhagavan Sri Krishna (as recorded by Maharishi Veda Vyasa) · Ancient (part of the Mahabharata, c. 5th–2nd century BCE in present form)
ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਆਸੁਰੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਸੁਰੀ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਘਾਤਕ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ — ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਲੋਭ — ਨਿਚੋੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਦੁਆਰ ਹਨ। ਵਾਸ਼ਨਾ ਕਿਵੇਂ ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਪਤਨ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਉਸ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਸੰਗ (੨.੬੨–੬੩) ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਧੁਨੀ ਕਰਦਿਆਂ, ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਗੀਤਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਦਧ੍ਰਿਤ ਨੈਤਿਕ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਹਰ ਸਾਧਕ ਲਈ ਇੱਕ ਕਾਲਾਤੀਤ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਗੁਰੂਜਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਾਧਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਚੇਤਾਵਨੀ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਲੋਭ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਹਲਕਾ ਅਤੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਪਾਇਆ; ਜਦੋਂ ਵੀ ਇਹ ਅੰਦਰਲੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਿਲ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਨੂੰ ਢਾਲ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੰਤਰ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਨਰਕਸ੍ਯੇਦਂ ਦ੍ਵਾਰਂ ਨਾਸ਼ਨਮਾਤ੍ਮਨਃ।ਕਾਮਃ ਕ੍ਰੋਧਸ੍ਤਥਾ ਲੋਭਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦੇਤਤ੍ਤ੍ਰਯਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍॥
tri-vidhaṁ narakasyedaṁ dvāraṁ nāśhanam ātmanaḥ kāmaḥ krodhas tathā lobhas tasmād etat trayaṁ tyajet
ਅਰਥ:ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਲੋਭ — ਇਹ ਆਤਮਨਾਸ਼ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦੁਆਰ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
श्रीमद्भगवद्गीता 16.21 — त्रिविधं नरकस्येदं द्वारम् ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਲੋਭ ਨੂੰ ਨਰਕ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦੁਆਰ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ
ਆਤਮਾ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ (ਆਤਮ-ਨਾਸ਼ਨਮ੍) ਅੰਦਰਲੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਲੋਭ ਦੇ ਤਿਆਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਦਾ ਹੈ
ਪਤਨ ਅਤੇ ਬੰਧਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਤੋਂ ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਆਵੇਗਾਂ ਉੱਤੇ ਆਤਮ-ਸੰਜਮ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਮਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਪਦੇਸ਼
श्रीमद्भगवद्गीता 16.21 — त्रिविधं नरकस्येदं द्वारम् ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਲੋਭ 'ਨਰਕ ਦੇ ਦੁਆਰ, ਆਤਮਾ ਲਈ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ' ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਯਾਦ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੋ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਉੱਠੇ, ਰੁਕੋ ਅਤੇ 'ਤਸ੍ਮਾਦੇਤਤ੍ਤ੍ਰਯਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍' — ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿਓ — ਯਾਦ ਕਰੋ। ਇਸ ਜਾਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਸਥਿਰਤਾ ਤੇ ਸਦਗੁਣ ਵੱਲ ਮੋੜਨ ਲਈ ਕਰੋ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ श्रीमद्भगवद्गीता 16.21 — त्रिविधं नरकस्येदं द्वारम् ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ