𑌭𑌜 𑌗𑍋𑌵𑌿𑌨𑍍𑌦𑌮𑍍
भज गोविन्दम् in Grantha · 𑌗𑍍𑌰𑌨𑍍𑌥
Read in your language / script
Origin & Story
Composed independently by Adi Shankaracharya · Adi Shankaracharya · 8th century CE (circa 788-820)
According to tradition, Shankaracharya was walking through the streets of Varanasi (Kashi) with his disciples when he saw an aged scholar laboriously memorizing Panini's Sanskrit grammar rules. Moved by compassion, Shankaracharya spontaneously composed 'Bhaja Govindam' — urging the old man that grammar rules would not save him at the hour of death and that he should instead turn his mind to God. Each of his 14 disciples then added one verse, making it a collective composition. The work is also called 'Moha Mudgara' — the hammer that shatters delusion.
✦ As told in scripture
Shankaracharya himself demonstrated the teaching of Bhaja Govindam through his life. Despite dying at age 32, he established four mathas (monasteries) across India, wrote commentaries on the Upanishads, Brahma Sutras and Bhagavad Gita, composed dozens of devotional hymns, and defeated every philosophical opponent in debate. His life proves that one who worships Govinda (turns to the Divine) accomplishes more in a short life than those who spend decades in material pursuits.
Listen & Chant Along
Complete Text with Meaning
Tap any line — or the ▶ button — to hear it recited
𑌭𑌜 𑌗𑍋𑌵𑌿𑌨𑍍𑌦𑌂 𑌭𑌜 𑌗𑍋𑌵𑌿𑌨𑍍𑌦𑌂 𑌗𑍋𑌵𑌿𑌨𑍍𑌦𑌂 𑌭𑌜 𑌮𑍂𑌢𑌮𑌤𑍇 । 𑌸𑌮𑍍𑌪𑍍𑌰𑌾𑌪𑍍𑌤𑍇 𑌸𑌨𑍍𑌨𑌿𑌹𑌿𑌤𑍇 𑌕𑌾𑌲𑍇 𑌨𑌹𑌿 𑌨𑌹𑌿 𑌰𑌕𑍍𑌷𑌤𑌿 𑌡𑍁𑌕𑍃𑌞𑍍𑌕𑌰𑌣𑍇 ॥
Bhaja govindam bhaja govindam govindam bhaja mudhamate Samprapte sannihite kale nahi nahi rakshati dukrinkarane
Meaning:गोविन्द को भजो, गोविन्द को भजो, गोविन्द को भजो, हे मूढ़ बुद्धि! जब मृत्यु का नियत समय निकट आ जाएगा, तब व्याकरण के नियम ('डुकृञ्करणे') तुम्हारी तनिक भी रक्षा नहीं करेंगे।
𑌮𑍂𑌢 𑌜𑌹𑍀𑌹𑌿 𑌧𑌨𑌾𑌗𑌮𑌤𑍃𑌷𑍍𑌣𑌾𑌂 𑌕𑍁𑌰𑍁 𑌸𑌦𑍍𑌬𑍁𑌦𑍍𑌧𑌿𑌂 𑌮𑌨𑌸𑌿 𑌵𑌿𑌤𑍃𑌷𑍍𑌣𑌾𑌮𑍍 । 𑌯𑌲𑍍𑌲𑌭𑌸𑍇 𑌨𑌿𑌜𑌕𑌰𑍍𑌮𑍋𑌪𑌾𑌤𑍍𑌤𑌂 𑌵𑌿𑌤𑍍𑌤𑌂 𑌤𑍇𑌨 𑌵𑌿𑌨𑍋𑌦𑌯 𑌚𑌿𑌤𑍍𑌤𑌮𑍍 ॥
Mudha jahihi dhanagamatrishnam kuru sadbuddhim manasi vitrishnam Yallabhase nijakarmopattam vittam tena vinodaya chittam
Meaning:हे मूढ़! धन कमाने की तृष्णा त्याग दे; मन में तृष्णारहित सद्बुद्धि धारण कर। अपने सत्कर्म से जो भी प्राप्त हो, उसी से अपने चित्त को सन्तुष्ट रख।
𑌨𑌾𑌰𑍀𑌸𑍍𑌤𑌨𑌭𑌰 𑌨𑌾𑌭𑍀𑌦𑍇𑌶𑌂 𑌦𑍃𑌷𑍍𑌟𑍍𑌵𑌾 𑌮𑌾 𑌗𑌾 𑌮𑍋𑌹𑌾𑌵𑍇𑌶𑌮𑍍 । 𑌏𑌤𑌨𑍍𑌮𑌾𑌂𑌸𑌵𑌸𑌾𑌦𑌿𑌵𑌿𑌕𑌾𑌰𑌂 𑌮𑌨𑌸𑌿 𑌵𑌿𑌚𑌿𑌨𑍍𑌤𑌯 𑌵𑌾𑌰𑌂 𑌵𑌾𑌰𑌮𑍍 ॥
Naristanabhara nabhidesham drishtva ma ga mohavesham Etanmamsavasadivikaram manasi vichintaya varam varam
Meaning:स्त्री के शरीर को देखकर मोह और आवेश में मत पड़; बार-बार मन में विचार कर कि यह तो मांस, चर्बी आदि का ही विकार है।
𑌨𑌲𑌿𑌨𑍀𑌦𑌲 𑌗𑌤𑌜𑌲𑌮𑌤𑌿𑌤𑌰𑌲𑌂 𑌤𑌦𑍍𑌵𑌜𑍍𑌜𑍀𑌵𑌿𑌤𑌮𑌤𑌿𑌶𑌯 𑌚𑌪𑌲𑌮𑍍 । 𑌵𑌿𑌦𑍍𑌧𑌿 𑌵𑍍𑌯𑌾𑌧𑍍𑌯𑌭𑌿𑌮𑌾𑌨𑌗𑍍𑌰𑌸𑍍𑌤𑌂 𑌲𑍋𑌕𑌂 𑌶𑍋𑌕𑌹𑌤𑌂 𑌚 𑌸𑌮𑌸𑍍𑌤𑌮𑍍 ॥
Nalinidala gatajalamatitaralam tadvajjivitamatishaya chapalam Viddhi vyadhyabhimanagrastam lokam shokahatam cha samastam
Meaning:कमल के पत्ते पर पड़ी जल की बूँद के समान जीवन अत्यन्त चंचल है। जान ले कि यह समस्त संसार रोग, अभिमान और शोक से ग्रस्त है।
𑌯𑌾𑌵𑌦𑍍𑌵𑌿𑌤𑍍𑌤𑍋𑌪𑌾𑌰𑍍𑌜𑌨𑌸𑌕𑍍𑌤𑌃 𑌤𑌾𑌵𑌨𑍍𑌨𑌿𑌜𑌪𑌰𑌿𑌵𑌾𑌰𑍋 𑌰𑌕𑍍𑌤𑌃 । 𑌪𑌶𑍍𑌚𑌾𑌜𑍍𑌜𑍀𑌵𑌤𑌿 𑌜𑌰𑍍𑌜𑌰𑌦𑍇𑌹𑍇 𑌵𑌾𑌰𑍍𑌤𑌾𑌂 𑌕𑍋𑌽𑌪𑌿 𑌨 𑌪𑍃𑌚𑍍𑌛𑌤𑌿 𑌗𑍇𑌹𑍇 ॥
Yavadvittoparjanasaktah tavannijaparivaro raktah Pashchajjivati jarjaradehe vartam kopi na prichchhati gehe
Meaning:जब तक तू धन कमाने में समर्थ है, तभी तक तेरा परिवार तुझसे स्नेह रखता है; बाद में जब शरीर जर्जर हो जाता है, तब घर में कोई तेरा हाल तक नहीं पूछता।
𑌯𑌾𑌵𑌤𑍍𑌪𑌵𑌨𑍋 𑌨𑌿𑌵𑌸𑌤𑌿 𑌦𑍇𑌹𑍇 𑌤𑌾𑌵𑌤𑍍𑌪𑍃𑌚𑍍𑌛𑌤𑌿 𑌕𑍁𑌶𑌲𑌂 𑌗𑍇𑌹𑍇 । 𑌗𑌤𑌵𑌤𑌿 𑌵𑌾𑌯𑍗 𑌦𑍇𑌹𑌾𑌪𑌾𑌯𑍇 𑌭𑌾𑌰𑍍𑌯𑌾 𑌬𑌿𑌭𑍍𑌯𑌤𑌿 𑌤𑌸𑍍𑌮𑌿𑌨𑍍𑌕𑌾𑌯𑍇 ॥
Yavatpavano nivasati dehe tavatprichchhati kushalam gehe Gatavati vayau dehapaye bharya bibhyati tasminkaye
Meaning:जब तक देह में प्राण-वायु है, तभी तक घर में लोग कुशल पूछते हैं; प्राण निकल जाने और देह के नष्ट होने पर, उसी शरीर से पत्नी भी डरने लगती है।
𑌬𑌾𑌲𑌸𑍍𑌤𑌾𑌵𑌤𑍍𑌕𑍍𑌰𑍀𑌡𑌾𑌸𑌕𑍍𑌤𑌃 𑌤𑌰𑍁𑌣𑌸𑍍𑌤𑌾𑌵𑌤𑍍𑌤𑌰𑍁𑌣𑍀𑌸𑌕𑍍𑌤𑌃 । 𑌵𑍃𑌦𑍍𑌧𑌸𑍍𑌤𑌾𑌵𑌚𑍍𑌚𑌿𑌨𑍍𑌤𑌾𑌸𑌕𑍍𑌤𑌃 𑌪𑌰𑌮𑍇 𑌬𑍍𑌰𑌹𑍍𑌮𑌣𑌿 𑌕𑍋𑌽𑌪𑌿 𑌨 𑌸𑌕𑍍𑌤𑌃 ॥
Balastavatkridasaktah tarunastavattarunisaktah Vriddhastavachchintasaktah parame brahmani kopi na saktah
Meaning:बालक खेल में लगा है, युवक युवती में आसक्त है, वृद्ध चिन्ता में डूबा है — पर परब्रह्म में, हाय, कोई भी आसक्त नहीं है।
𑌕𑌾 𑌤𑍇 𑌕𑌾𑌨𑍍𑌤𑌾 𑌕𑌸𑍍𑌤𑍇 𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑌃 𑌸𑌂𑌸𑌾𑌰𑍋𑌽𑌯𑌮𑌤𑍀𑌵 𑌵𑌿𑌚𑌿𑌤𑍍𑌰𑌃 । 𑌕𑌸𑍍𑌯 𑌤𑍍𑌵𑌂 𑌕𑌃 𑌕𑍁𑌤 𑌆𑌯𑌾𑌤𑌃 𑌤𑌤𑍍𑌤𑍍𑌵𑌂 𑌚𑌿𑌨𑍍𑌤𑌯 𑌤𑌦𑌿𑌹 𑌭𑍍𑌰𑌾𑌤𑌃 ॥
Ka te kanta kaste putrah samsaroyamativa vichitrah Kasya tvam kah kuta ayatah tattvam chintaya tadiha bhratah
Meaning:तेरी पत्नी कौन? तेरा पुत्र कौन? यह संसार अत्यन्त विचित्र है। तू किसका है? कहाँ से आया है? हे भाई! इस तत्त्व का यहाँ विचार कर।
𑌸𑌤𑍍𑌸𑌙𑍍𑌗𑌤𑍍𑌵𑍇 𑌨𑌿𑌸𑍍𑌸𑌙𑍍𑌗𑌤𑍍𑌵𑌂 𑌨𑌿𑌸𑍍𑌸𑌙𑍍𑌗𑌤𑍍𑌵𑍇 𑌨𑌿𑌰𑍍𑌮𑍋𑌹𑌤𑍍𑌵𑌮𑍍 । 𑌨𑌿𑌰𑍍𑌮𑍋𑌹𑌤𑍍𑌵𑍇 𑌨𑌿𑌶𑍍𑌚𑌲𑌤𑌤𑍍𑌤𑍍𑌵𑌂 𑌨𑌿𑌶𑍍𑌚𑌲𑌤𑌤𑍍𑌤𑍍𑌵𑍇 𑌜𑍀𑌵𑌨𑍍𑌮𑍁𑌕𑍍𑌤𑌿𑌃 ॥
Satsangatve nissangatvam nissangatve nirmohatvam Nirmohatve nishchalatattvam nishchalatattve jivanmuktih
Meaning:सत्संग से निःसंगता आती है; निःसंगता से निर्मोहता; निर्मोहता से निश्चल तत्त्व; और निश्चल तत्त्व से जीवन्मुक्ति प्राप्त होती है।
𑌵𑌯𑌸𑌿 𑌗𑌤𑍇 𑌕𑌃 𑌕𑌾𑌮𑌵𑌿𑌕𑌾𑌰𑌃 𑌶𑍁𑌷𑍍𑌕𑍇 𑌨𑍀𑌰𑍇 𑌕𑌃 𑌕𑌾𑌸𑌾𑌰𑌃 । 𑌕𑍍𑌷𑍀𑌣𑍇 𑌵𑌿𑌤𑍍𑌤𑍇 𑌕𑌃 𑌪𑌰𑌿𑌵𑌾𑌰𑌃 𑌜𑍍𑌞𑌾𑌤𑍇 𑌤𑌤𑍍𑌤𑍍𑌵𑍇 𑌕𑌃 𑌸𑌂𑌸𑌾𑌰𑌃 ॥
Vayasi gate kah kamavikarah shushke nire kah kasarah Kshine vitte kah parivarah jnate tattve kah samsarah
Meaning:यौवन बीत जाने पर कामविकार कहाँ? जल सूख जाने पर सरोवर कहाँ? धन क्षीण होने पर परिवार कहाँ? तत्त्वज्ञान हो जाने पर संसार कहाँ?
𑌮𑌾 𑌕𑍁𑌰𑍁 𑌧𑌨 𑌯𑍗𑌵𑌨 𑌗𑌰𑍍𑌵𑌂 𑌹𑌰𑌤𑌿 𑌨𑌿𑌮𑍇𑌷𑌾𑌤𑍍𑌕𑌾𑌲𑌃 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌮𑍍 । 𑌮𑌾𑌯𑌾𑌮𑌯𑌮𑌿𑌦𑌮𑌖𑌿𑌲𑌂 𑌹𑌿𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌬𑍍𑌰𑌹𑍍𑌮𑌪𑌦𑌂 𑌤𑍍𑌵𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌵𑌿𑌶 𑌵𑌿𑌦𑌿𑌤𑍍𑌵𑌾 ॥
Ma kuru dhana yauvana garvam harati nimeshatkalah sarvam Mayamayamidamakhilam hitva brahmapadam tvam pravisha viditva
Meaning:धन, जन और यौवन का गर्व मत कर; काल क्षण भर में इन सबको हर लेता है। इस समस्त मायामय जगत् को त्यागकर, ब्रह्मपद को जानकर उसमें प्रवेश कर।
𑌦𑌿𑌨𑌯𑌾𑌮𑌿𑌨𑍍𑌯𑍗 𑌸𑌾𑌯𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌤𑌃 𑌶𑌿𑌶𑌿𑌰𑌵𑌸𑌨𑍍𑌤𑍗 𑌪𑍁𑌨𑌰𑌾𑌯𑌾𑌤𑌃 । 𑌕𑌾𑌲𑌃 𑌕𑍍𑌰𑍀𑌡𑌤𑌿 𑌗𑌚𑍍𑌛𑌤𑍍𑌯𑌾𑌯𑍁𑌃 𑌤𑌦𑌪𑌿 𑌨 𑌮𑍁𑌞𑍍𑌚𑌤𑍍𑌯𑌾𑌶𑌾𑌵𑌾𑌯𑍁𑌃 ॥
Dinayaminyau sayam pratah shishiravasantau punarayatah Kalah kridati gachchhatyayuh tadapi na munchatyashavayuh
Meaning:दिन-रात, सायं-प्रातः, शिशिर-वसन्त बार-बार आते-जाते हैं; काल क्रीड़ा करता है, आयु बीतती जाती है — फिर भी आशा-रूपी वायु नहीं छोड़ती।
𑌕𑌾 𑌤𑍇 𑌕𑌾𑌨𑍍𑌤𑌾 𑌧𑌨𑌗𑌤𑌚𑌿𑌨𑍍𑌤𑌾 𑌵𑌾𑌤𑍁𑌲 𑌕𑌿𑌂 𑌤𑌵 𑌨𑌾𑌸𑍍𑌤𑌿 𑌨𑌿𑌯𑌨𑍍𑌤𑌾 । 𑌤𑍍𑌰𑌿𑌜𑌗𑌤𑌿 𑌸𑌜𑍍𑌜𑌨𑌸𑌙𑍍𑌗𑌤𑌿𑌰𑍇𑌕𑌾 𑌭𑌵𑌤𑌿 𑌭𑌵𑌾𑌰𑍍𑌣𑌵𑌤𑌰𑌣𑍇 𑌨𑍗𑌕𑌾 ॥
Ka te kanta dhanagatachinta vatula kim tava nasti niyanta Trijagati sajjanasangatireka bhavati bhavarnavatarane nauka
Meaning:हे बावले! पत्नी और धन की यह चिन्ता क्यों? क्या तेरा कोई नियन्ता (मार्गदर्शक) नहीं? तीनों लोकों में सत्संगति ही एकमात्र नौका है जो भवसागर से पार उतारती है।
𑌦𑍍𑌵𑌾𑌦𑌶 𑌮𑌞𑍍𑌜𑌰𑌿𑌕𑌾𑌭𑌿𑌰𑌶𑍇𑌷𑌃 𑌕𑌥𑌿𑌤𑍋 𑌵𑍈𑌯𑌾𑌕𑌰𑌣𑌸𑍍𑌯𑍈𑌷𑌃 । 𑌉𑌪𑌦𑍇𑌶𑍋𑌽𑌭𑍂𑌦𑍍𑌵𑌿𑌦𑍍𑌯𑌾 𑌨𑌿𑌪𑍁𑌣𑍈𑌃 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌚𑍍𑌛𑌙𑍍𑌕𑌰 𑌭𑌗𑌵𑌚𑍍𑌛𑌰𑌣𑍈𑌃 ॥
Dvadasha manjarikabhirasheshah kathito vaiyakaranasyaishah Upadeshobhudvidya nipunaih shrimachchhankara bhagavachchharanaih
Meaning:बारह श्लोकों (द्वादश-मञ्जरिका) में कहा गया यह सम्पूर्ण उपदेश, विद्या में निपुण श्रीमद् भगवान् शंकराचार्य के चरणों द्वारा (उस) वैयाकरण को दिया गया।
𑌜𑌟𑌿𑌲𑍋 𑌮𑍁𑌣𑍍𑌡𑍀 𑌲𑍁𑌞𑍍𑌛𑌿𑌤𑌕𑍇𑌶𑌃 𑌕𑌾𑌷𑌾𑌯𑌾𑌮𑍍𑌬𑌰 𑌬𑌹𑍁𑌕𑍃𑌤𑌵𑍇𑌷𑌃 । 𑌪𑌶𑍍𑌯𑌨𑍍𑌨𑌪𑌿 𑌚 𑌨 𑌪𑌶𑍍𑌯𑌤𑌿 𑌮𑍂𑌢𑌃 𑌉𑌦𑌰𑌨𑌿𑌮𑌿𑌤𑍍𑌤𑌂 𑌬𑌹𑍁𑌕𑍃𑌤𑌵𑍇𑌷𑌃 ॥
Jatilo mundi lunchhitakeshah kashayambara bahukritaveshah Pashyannapi cha na pashyati mudhah udaranimittam bahukritaveshah
Meaning:कोई जटाधारी, कोई मुण्डित, कोई केश-लुञ्चित, कोई काषाय वस्त्रों में अनेक वेष धारण किए — मूढ़ देखते हुए भी नहीं देखता; ये अनेक वेष केवल पेट के लिए हैं।
𑌅𑌙𑍍𑌗𑌂 𑌗𑌲𑌿𑌤𑌂 𑌪𑌲𑌿𑌤𑌂 𑌮𑍁𑌣𑍍𑌡𑌂 𑌦𑌶𑌨𑌵𑌿𑌹𑍀𑌨𑌂 𑌜𑌾𑌤𑌂 𑌤𑍁𑌣𑍍𑌡𑌮𑍍 । 𑌵𑍃𑌦𑍍𑌧𑍋 𑌯𑌾𑌤𑌿 𑌗𑍃𑌹𑍀𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌦𑌣𑍍𑌡𑌂 𑌤𑌦𑌪𑌿 𑌨 𑌮𑍁𑌞𑍍𑌚𑌤𑍍𑌯𑌾𑌶𑌾𑌪𑌿𑌣𑍍𑌡𑌮𑍍 ॥
Angam galitam palitam mundam dashanavihinam jatam tundam Vriddho yati grihitva dandam tadapi na munchatyashapindam
Meaning:अंग शिथिल, सिर श्वेत, मुख दन्तहीन हो गया; वृद्ध हाथ में लाठी लेकर चलता है — फिर भी वह आशा का पिण्ड नहीं छोड़ता।
𑌅𑌗𑍍𑌰𑍇 𑌵𑌹𑍍𑌨𑌿𑌃 𑌪𑍃𑌷𑍍𑌠𑍇 𑌭𑌾𑌨𑍁𑌃 𑌰𑌾𑌤𑍍𑌰𑍗 𑌚𑍁𑌬𑍁𑌕 𑌸𑌮𑌰𑍍𑌪𑌿𑌤 𑌜𑌾𑌨𑍁𑌃 । 𑌕𑌰𑌤𑌲 𑌭𑌿𑌕𑍍𑌷𑌸𑍍𑌤𑌰𑍁𑌤𑌲𑌵𑌾𑌸𑌃 𑌤𑌦𑌪𑌿 𑌨 𑌮𑍁𑌞𑍍𑌚𑌤𑍍𑌯𑌾𑌶𑌾𑌪𑌾𑌶𑌃 ॥
Agre vahnih prishthe bhanuh ratrau chubuka samarpita januh Karatala bhikshastarutalavasah tadapi na munchatyashapashah
Meaning:आगे आग, पीठ पीछे सूर्य की धूप; रात में घुटनों को ठोड़ी से लगाए बैठा; हथेली में भिक्षा, वृक्ष के नीचे निवास — फिर भी आशा का फंदा नहीं छूटता।
𑌕𑍁𑌰𑍁𑌤𑍇 𑌗𑌙𑍍𑌗𑌾𑌸𑌾𑌗𑌰𑌗𑌮𑌨𑌂 𑌵𑍍𑌰𑌤 𑌪𑌰𑌿𑌪𑌾𑌲𑌨𑌮𑌥𑌵𑌾 𑌦𑌾𑌨𑌮𑍍 । 𑌜𑍍𑌞𑌾𑌨𑌵𑌿𑌹𑍀𑌨𑌃 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌮𑌤𑍇𑌨 𑌭𑌜𑌤𑌿 𑌨 𑌮𑍁𑌕𑍍𑌤𑌿𑌂 𑌜𑌨𑍍𑌮𑌶𑌤𑍇𑌨 ॥
Kurute gangasagaragamanam vrata paripalanamathava danam Jnanavihinah sarvamatena bhajati na muktim janmashatena
Meaning:कोई गंगासागर की यात्रा करे, व्रत पाले अथवा दान दे — फिर भी ज्ञान से रहित होने पर, समस्त मतों के अनुसार, सौ जन्मों में भी मुक्ति नहीं पाता।
𑌸𑍁𑌰𑌮𑌨𑍍𑌦𑌿𑌰 𑌨𑌿𑌵𑌾𑌸𑌃 𑌶𑌯𑍍𑌯𑌾 𑌭𑍂𑌤𑌲𑌮𑌜𑌿𑌨𑌂 𑌵𑌾𑌸𑌃 । 𑌸𑌰𑍍𑌵 𑌪𑌰𑌿𑌗𑍍𑌰𑌹 𑌭𑍋𑌗𑌤𑍍𑌯𑌾𑌗𑌃 𑌕𑌸𑍍𑌯 𑌸𑍁𑌖𑌂 𑌨 𑌕𑌰𑍋𑌤𑌿 𑌵𑌿𑌰𑌾𑌗𑌃 ॥
Suramandira nivasah shayya bhutalamajinam vasah Sarva parigraha bhogatyagah kasya sukham na karoti viragah
Meaning:देव-मन्दिर में निवास, शय्या के रूप में भूमि, वस्त्र के रूप में मृगचर्म — समस्त परिग्रह और भोग का त्याग: ऐसा वैराग्य किसे सुख नहीं देता?
𑌯𑍋𑌗𑌰𑌤𑍋 𑌵𑌾 𑌭𑍋𑌗𑌰𑌤𑍋 𑌵𑌾 𑌸𑌙𑍍𑌗𑌰𑌤𑍋 𑌵𑌾 𑌸𑌙𑍍𑌗𑌵𑌿𑌹𑍀𑌨𑌃 । 𑌯𑌸𑍍𑌯 𑌬𑍍𑌰𑌹𑍍𑌮𑌣𑌿 𑌰𑌮𑌤𑍇 𑌚𑌿𑌤𑍍𑌤𑌂 𑌨𑌨𑍍𑌦𑌤𑌿 𑌨𑌨𑍍𑌦𑌤𑌿 𑌨𑌨𑍍𑌦𑌤𑍍𑌯𑍇𑌵 ॥
Yogarato va bhogarato va sangarato va sangavihinah Yasya brahmani ramate chittam nandati nandati nandatyeva
Meaning:योग में रत हो या भोग में, संग में हो या संगरहित — जिसका चित्त ब्रह्म में रमता है, वही आनन्दित होता है, आनन्दित होता है, सचमुच आनन्दित होता है।
𑌭𑌗𑌵𑌦𑍍𑌗𑍀𑌤𑌾 𑌕𑌿𑌞𑍍𑌚𑌿𑌦𑌧𑍀𑌤𑌾 𑌗𑌙𑍍𑌗𑌾𑌜𑌲 𑌲𑌵𑌕𑌣𑌿𑌕𑌾 𑌪𑍀𑌤𑌾 । 𑌸𑌕𑍃𑌦𑌪𑌿 𑌯𑍇𑌨 𑌮𑍁𑌰𑌾𑌰𑌿𑌸𑌮𑌰𑍍𑌚𑌾 𑌕𑍍𑌰𑌿𑌯𑌤𑍇 𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌯𑌮𑍇𑌨 𑌨 𑌚𑌰𑍍𑌚𑌾 ॥
Bhagavadgita kinchidadhita gangajala lavakanika pita Sakridapi yena murarisamarcha kriyate tasya yamena na charcha
Meaning:जिसने भगवद्गीता का थोड़ा भी अध्ययन किया, गंगाजल की एक बूँद भी पी, और एक बार भी मुरारि की अर्चना की — उससे यम (मृत्यु) कोई विवाद नहीं करता।
𑌪𑍁𑌨𑌰𑌪𑌿 𑌜𑌨𑌨𑌂 𑌪𑍁𑌨𑌰𑌪𑌿 𑌮𑌰𑌣𑌂 𑌪𑍁𑌨𑌰𑌪𑌿 𑌜𑌨𑌨𑍀𑌜𑌠𑌰𑍇 𑌶𑌯𑌨𑌮𑍍 । 𑌇𑌹 𑌸𑌂𑌸𑌾𑌰𑍇 𑌬𑌹𑍁𑌦𑍁𑌸𑍍𑌤𑌾𑌰𑍇 𑌕𑍃𑌪𑌯𑌾𑌽𑌪𑌾𑌰𑍇 𑌪𑌾𑌹𑌿 𑌮𑍁𑌰𑌾𑌰𑍇 ॥
Punarapi jananam punarapi maranam punarapi jananijathare shayanam Iha samsare bahudustare kripayapare pahi murare
Meaning:फिर जन्म, फिर मृत्यु, फिर माता के गर्भ में शयन — यह संसार पार करना अत्यन्त कठिन है। हे मुरारे! अपनी अपार कृपा से मेरी रक्षा कीजिए।
𑌰𑌥𑍍𑌯𑌾𑌚𑌰𑍍𑌪𑌟 𑌵𑌿𑌰𑌚𑌿𑌤 𑌕𑌨𑍍𑌥𑌃 𑌪𑍁𑌣𑍍𑌯𑌾𑌪𑍁𑌣𑍍𑌯 𑌵𑌿𑌵𑌰𑍍𑌜𑌿𑌤 𑌪𑌨𑍍𑌥𑌃 । 𑌯𑍋𑌗𑍀 𑌯𑍋𑌗𑌨𑌿𑌯𑍋𑌜𑌿𑌤 𑌚𑌿𑌤𑍍𑌤𑌃 𑌰𑌮𑌤𑍇 𑌬𑌾𑌲𑍋𑌨𑍍𑌮𑌤𑍍𑌤𑌵𑌦𑍇𑌵 ॥
Rathyacharpata virachita kanthah punyapunya vivarjita panthah Yogi yoganiyojita chittah ramate balonmattavadeva
Meaning:गली के चिथड़ों से बनी गुदड़ी पहने, पुण्य-पाप से परे मार्ग पर चलते हुए, योग में चित्त लगाए योगी बालक अथवा उन्मत्त के समान विचरता है।
𑌕𑌸𑍍𑌤𑍍𑌵𑌂 𑌕𑍋𑌽𑌹𑌂 𑌕𑍁𑌤 𑌆𑌯𑌾𑌤𑌃 𑌕𑌾 𑌮𑍇 𑌜𑌨𑌨𑍀 𑌕𑍋 𑌮𑍇 𑌤𑌾𑌤𑌃 । 𑌇𑌤𑌿 𑌪𑌰𑌿𑌭𑌾𑌵𑌯 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌮𑌸𑌾𑌰𑌂 𑌵𑌿𑌶𑍍𑌵𑌂 𑌤𑍍𑌯𑌕𑍍𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌸𑍍𑌵𑌪𑍍𑌨𑌵𑌿𑌚𑌾𑌰𑌮𑍍 ॥
Kastvam koham kuta ayatah ka me janani ko me tatah Iti paribhavaya sarvamasaram vishvam tyaktva svapnavicharam
Meaning:तू कौन है? मैं कौन हूँ? कहाँ से आया हूँ? मेरी माता कौन, पिता कौन? इस प्रकार विचार कर, और इस समस्त संसार को स्वप्न-सा असार जानकर त्याग दे।
𑌤𑍍𑌵𑌯𑌿 𑌮𑌯𑌿 𑌚𑌾𑌨𑍍𑌯𑌤𑍍𑌰𑍈𑌕𑍋 𑌵𑌿𑌷𑍍𑌣𑍁𑌃 𑌵𑍍𑌯𑌰𑍍𑌥𑌂 𑌕𑍁𑌪𑍍𑌯𑌸𑌿 𑌮𑌯𑍍𑌯𑌸𑌹𑌿𑌷𑍍𑌣𑍁𑌃 । 𑌭𑌵 𑌸𑌮𑌚𑌿𑌤𑍍𑌤𑌃 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌤𑍍𑌰 𑌤𑍍𑌵𑌂 𑌵𑌾𑌞𑍍𑌛𑌸𑍍𑌯𑌚𑌿𑌰𑌾𑌦𑍍𑌯𑌦𑌿 𑌵𑌿𑌷𑍍𑌣𑍁𑌤𑍍𑌵𑌮𑍍 ॥
Tvayi mayi chanyatraiko vishnuh vyartham kupyasi mayyasahishnuh Bhava samachittah sarvatra tvam vanchhasyachiradyadi vishnutvam
Meaning:तुझमें, मुझमें और सर्वत्र एक ही विष्णु हैं। तू व्यर्थ ही असहिष्णु होकर मुझ पर क्रोध करता है। यदि शीघ्र विष्णुत्व पाना चाहता है तो सर्वत्र समचित्त हो जा।
𑌶𑌤𑍍𑌰𑍗 𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑍇 𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑍇 𑌬𑌨𑍍𑌧𑍗 𑌮𑌾 𑌕𑍁𑌰𑍁 𑌯𑌤𑍍𑌨𑌂 𑌵𑌿𑌗𑍍𑌰𑌹𑌸𑌨𑍍𑌧𑍗 । 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌸𑍍𑌮𑌿𑌨𑍍𑌨𑌪𑌿 𑌪𑌶𑍍𑌯𑌾𑌤𑍍𑌮𑌾𑌨𑌂 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌤𑍍𑌰𑍋𑌤𑍍𑌸𑍃𑌜 𑌭𑍇𑌦𑌾𑌜𑍍𑌞𑌾𑌨𑌮𑍍 ॥
Shatrau mitre putre bandhau ma kuru yatnam vigrahasandhau Sarvasminnapi pashyatmanam sarvatrotsrija bhedajnanam
Meaning:शत्रु, मित्र, पुत्र या बन्धु से विग्रह या सन्धि का प्रयत्न मत कर। सबमें आत्मा को देखकर, सर्वत्र भेद के अज्ञान को त्याग दे।
𑌕𑌾𑌮𑌂 𑌕𑍍𑌰𑍋𑌧𑌂 𑌲𑍋𑌭𑌂 𑌮𑍋𑌹𑌂 𑌤𑍍𑌯𑌕𑍍𑌤𑍍𑌵𑌾𑌽𑌽𑌤𑍍𑌮𑌾𑌨𑌂 𑌪𑌶𑍍𑌯𑌤𑌿 𑌸𑍋𑌽𑌹𑌮𑍍 । 𑌆𑌤𑍍𑌮𑌜𑍍𑌞𑌾𑌨𑌵𑌿𑌹𑍀𑌨𑌾 𑌮𑍂𑌢𑌾𑌃 𑌤𑍇 𑌪𑌚𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌨𑌰𑌕𑌨𑌿𑌗𑍂𑌢𑌾𑌃 ॥
Kamam krodham lobham moham tyaktvatmanam pashyati soham Atmajnanavihina mudhah te pachyante narakanigudhah
Meaning:काम, क्रोध, लोभ और मोह को त्यागकर मनुष्य आत्मा को 'सोऽहम्' रूप में देखता है। आत्मज्ञान से रहित मूढ़ नरकों में गुप्त रूप से पीड़ित किए जाते हैं।
𑌗𑍇𑌯𑌂 𑌗𑍀𑌤𑌾 𑌨𑌾𑌮𑌸𑌹𑌸𑍍𑌰𑌂 𑌧𑍍𑌯𑍇𑌯𑌂 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌪𑌤𑌿 𑌰𑍂𑌪𑌮𑌜𑌸𑍍𑌰𑌮𑍍 । 𑌨𑍇𑌯𑌂 𑌸𑌜𑍍𑌜𑌨 𑌸𑌙𑍍𑌗𑍇 𑌚𑌿𑌤𑍍𑌤𑌂 𑌦𑍇𑌯𑌂 𑌦𑍀𑌨𑌜𑌨𑌾𑌯 𑌚 𑌵𑌿𑌤𑍍𑌤𑌮𑍍 ॥
Geyam gita namasahasram dhyeyam shripati rupamajasram Neyam sajjana sange chittam deyam dinajanaya cha vittam
Meaning:गीता और (विष्णु-)सहस्रनाम गाने योग्य हैं; श्रीपति के रूप का निरन्तर ध्यान करना चाहिए; चित्त को सत्संग में लगाना चाहिए; और धन दीन-जनों को देना चाहिए।
𑌸𑍁𑌖𑌤𑌃 𑌕𑍍𑌰𑌿𑌯𑌤𑍇 𑌕𑌾𑌮𑌾𑌭𑍋𑌗𑌃 𑌪𑌶𑍍𑌚𑌾𑌦𑌨𑍍𑌤 𑌶𑌰𑍀𑌰𑍇 𑌰𑍋𑌗𑌃 । 𑌯𑌦𑍍𑌯𑌪𑌿 𑌲𑍋𑌕𑍇 𑌮𑌰𑌣𑌂 𑌶𑌰𑌣𑌂 𑌤𑌦𑌪𑌿 𑌨 𑌮𑍁𑌞𑍍𑌚𑌤𑌿 𑌪𑌾𑌪𑌾𑌚𑌰𑌣𑌮𑍍 ॥
Sukhatah kriyate kamabhogah pashchadanta sharire rogah Yadyapi loke maranam sharanam tadapi na munchati papacharanam
Meaning:सुखपूर्वक भोग किया जाता है — पर बाद में, हाय! शरीर में रोग लग जाता है। यद्यपि संसार में मरण ही सबका अन्त है, फिर भी मनुष्य पापाचरण नहीं छोड़ता।
𑌅𑌰𑍍𑌥𑌮𑌨𑌰𑍍𑌥𑌂 𑌭𑌾𑌵𑌯 𑌨𑌿𑌤𑍍𑌯𑌂 𑌨𑌾𑌸𑍍𑌤𑌿𑌤𑌤𑌃 𑌸𑍁𑌖𑌲𑍇𑌶𑌃 𑌸𑌤𑍍𑌯𑌮𑍍 । 𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑌾𑌦𑌪𑌿 𑌧𑌨𑌭𑌾𑌜𑌾𑌂 𑌭𑍀𑌤𑌿𑌃 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌤𑍍𑌰𑍈𑌷𑌾 𑌵𑌿𑌹𑌿𑌤𑌾 𑌰𑍀𑌤𑌿𑌃 ॥
Arthamanartham bhavaya nityam nastitatah sukhaleshah satyam Putradapi dhanabhajam bhitih sarvatraisha vihita ritih
Meaning:सदा विचार कर कि धन अनर्थकारी है; सत्य तो यह है कि उसमें सुख का लेश भी नहीं। धनवानों को अपने पुत्र से भी भय रहता है — सर्वत्र यही रीति है।
𑌪𑍍𑌰𑌾𑌣𑌾𑌯𑌾𑌮𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌤𑍍𑌯𑌾𑌹𑌾𑌰𑌂 𑌨𑌿𑌤𑍍𑌯𑌾𑌨𑌿𑌤𑍍𑌯 𑌵𑌿𑌵𑍇𑌕𑌵𑌿𑌚𑌾𑌰𑌮𑍍 । 𑌜𑌾𑌪𑍍𑌯𑌸𑌮𑍇𑌤𑌸𑌮𑌾𑌧𑌿𑌵𑌿𑌧𑌾𑌨𑌂 𑌕𑍁𑌰𑍍𑌵𑌵𑌧𑌾𑌨𑌂 𑌮𑌹𑌦𑌵𑌧𑌾𑌨𑌮𑍍 ॥
Pranayamam pratyaharam nityanitya vivekavicharam Japyasametasamadhividhanam kurvavadhanam mahadavadhanam
Meaning:प्राणायाम, प्रत्याहार, नित्य-अनित्य का विवेक-विचार, और जप-सहित समाधि का अनुष्ठान — इन्हें बड़ी सावधानी से, बड़ी एकाग्रता से कर।
𑌗𑍁𑌰𑍁𑌚𑌰𑌣𑌾𑌮𑍍𑌬𑍁𑌜 𑌨𑌿𑌰𑍍𑌭𑌰𑌭𑌕𑍍𑌤𑌃 𑌸𑌂𑌸𑌾𑌰𑌾𑌦𑌚𑌿𑌰𑌾𑌦𑍍𑌭𑌵 𑌮𑍁𑌕𑍍𑌤𑌃 । 𑌸𑍇𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌿𑌯𑌮𑌾𑌨𑌸 𑌨𑌿𑌯𑌮𑌾𑌦𑍇𑌵𑌂 𑌦𑍍𑌰𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌸𑌿 𑌨𑌿𑌜𑌹𑍃𑌦𑌯𑌸𑍍𑌥𑌂 𑌦𑍇𑌵𑌮𑍍 ॥
Gurucharanambuja nirbharabhaktah samsaradachiradbhava muktah Sendriyamanasa niyamadevam drakshyasi nijahridayastham devam
Meaning:गुरु के चरण-कमलों में पूर्ण भक्ति रखने वाला बनकर संसार से शीघ्र मुक्त हो जा। इस प्रकार इन्द्रिय और मन के संयम से तू अपने हृदय में स्थित देव का दर्शन करेगा।
𑌮𑍂𑌢𑌃 𑌕𑌶𑍍𑌚𑌨 𑌵𑍈𑌯𑌾𑌕𑌰𑌣𑍋 𑌡𑍁𑌃𑌕𑍃𑌙𑍍𑌕𑌰𑌣𑌾𑌧𑍍𑌯𑌯𑌨𑌧𑍁𑌰𑍀𑌣𑌃 । 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌚𑍍𑌛𑌙𑍍𑌕𑌰 𑌭𑌗𑌵𑌚𑍍𑌛𑌿𑌷𑍍𑌯𑍈𑌃 𑌬𑍋𑌧𑌿𑌤 𑌆𑌸𑍀𑌚𑍍𑌛𑍋𑌧𑌿𑌤 𑌕𑌰𑌣𑌃 ॥
Mudhah kashchana vaiyakarano duhkrinkaranadhyayanadhurinah Shrimachchhankara bhagavachchhishyaih bodhita asichchhodhita karanah
Meaning:कोई मूढ़ वैयाकरण व्याकरण के नियमों ('डुकृङ्करण') के अध्ययन में लीन था; श्रीमद् भगवान् शंकराचार्य के शिष्यों ने उसे समझाकर उसकी बुद्धि शुद्ध (सही) कर दी।
𑌭𑌜 𑌗𑍋𑌵𑌿𑌨𑍍𑌦𑌂 𑌭𑌜 𑌗𑍋𑌵𑌿𑌨𑍍𑌦𑌂 𑌗𑍋𑌵𑌿𑌨𑍍𑌦𑌂 𑌭𑌜 𑌮𑍂𑌢𑌮𑌤𑍇 । 𑌨𑌾𑌮𑌸𑍍𑌮𑌰𑌣𑌾𑌦𑌨𑍍𑌯𑌮𑍁𑌪𑌾𑌯𑌂 𑌨𑌹𑌿 𑌪𑌶𑍍𑌯𑌾𑌮𑍋 𑌭𑌵𑌤𑌰𑌣𑍇 ॥
Bhaja govindam bhaja govindam govindam bhaja mudhamate Namasmaranadanyamupayam nahi pashyamo bhavatarane
Meaning:गोविन्द को भजो, गोविन्द को भजो, गोविन्द को भजो, हे मूढ़ बुद्धि! भवसागर से पार होने के लिए, नाम-स्मरण के अतिरिक्त हम कोई और उपाय नहीं देखते।
Word-by-Word Meaning
Click any word to hear its pronunciation
Benefits of Chanting भज गोविन्दम्
Profound wake-up call for the mind lost in material pursuits
Cultivates vairagya (detachment) — the foundation of spiritual progress
Written by Adi Shankaracharya — the greatest philosopher-sage of India
Each verse is a complete meditation on the nature of life and death
Frees the mind from attachment to wealth, body and relationships
One of the most quoted philosophical texts in all of Hinduism
How to Chant भज गोविन्दम्
Bhaja Govindam is best read slowly, contemplating each verse deeply. It is not a mantra for rapid repetition but a philosophical meditation. Read one verse, close your eyes, and let its meaning penetrate. It is traditionally chanted in groups during satsang. The refrain 'Bhaja Govindam' should be felt as a direct call from the guru to your own wandering mind.
Frequently Asked Questions
You May Also Like
ॐ
Read the full भज गोविन्दम् with verse-by-verse meaning, or explore more sacred texts