દુર્ગા ચાલીસા
दुर्गा चालीसा in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
દુર્ગા ચાલીસા અજેય જગદંબા માં દુર્ગાની ચાલીસ ચોપાઈઓની સ્તુતિ છે, જે તેમનાં તેજોમય સ્વરૂપો અને અસુરો પરની વિજયોનું ગાન કરે છે. તેનો પાઠ રક્ષણ, નિર્ભયતા, બળ અને સાત્ત્વિક મનોકામનાઓની પૂર્તિ આપે છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Hindu devotional tradition · Unknown (folk devotional composition) · Medieval period
દુર્ગા ચાલીસા તેની કથા શાક્ત પરંપરાના સૌથી મહત્ત્વના ગ્રંથોમાંના એક માર્કંડેય પુરાણના દેવી માહાત્મ્ય (દુર્ગા સપ્તશતી કે ચંડી પાઠ) માંથી લે છે. તેમાં વર્ણવ્યું છે કે માં દુર્ગા સમસ્ત દેવોની સંયુક્ત શક્તિઓમાંથી પ્રગટ થયાં, જેથી તે મહિષાસુરનો સંહાર કરે જેને કોઈ દેવ પરાજિત ન કરી શક્યો. તેમણે નવ દિવસ-રાત યુદ્ધ કર્યું (નવરાત્રિનો ઉદ્ભવ) અને દસમા દિવસે (વિજયાદશમી/દશેરા) તેનો વધ કર્યો.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
દેવી માહાત્મ્યમાં વર્ણવ્યું છે કે જ્યારે મહિષાસુરે સ્વર્ગ અને પૃથ્વી પર અધિકાર જમાવ્યો, ત્યારે દેવોએ પોતાની દિવ્ય શક્તિઓ એકઠી કરી — દરેક દેવે એક અસ્ત્ર અને એક શક્તિ આપી — અને માં દુર્ગા પ્રગટ થયાં. તેઓ સિંહ પર સવાર થઈ યુદ્ધમાં ઊતર્યાં અને નવ રાત્રિ સુધી અસુર સેના સામે લડ્યાં. જ્યારે મહિષાસુર ભાગવા માટે પાડાનું રૂપ ધરી નાસ્યો, ત્યારે દુર્ગાએ તેના પર છલાંગ લગાવી, પગથી દબાવ્યો અને ત્રિશૂળથી વીંધ્યો. બુરાઈ પર ભલાઈની આ વિજય સમગ્ર ભારતમાં નવરાત્રિ અને દશેરા તરીકે ઊજવાય છે.
સાંભળતાં સાંભળતાં જપો
અર્થ સહિત સંપૂર્ણ પાઠ
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
નમો નમો દુર્ગે સુખ કરની । નમો નમો દુર્ગે દુઃખ હરની ॥
Namo namo durge sukha karani namo namo durge duhkha harani
અર્થ:નમો નમો સુખ આપનારી દુર્ગાને; નમો નમો દુઃખ હરનારી દુર્ગાને.
નિરંકાર હૈ જ્યોતિ તુમ્હારી । તિહૂં લોક ફૈલી ઉજિયારી ॥
Niramkara hai jyoti tumhari tihun loka phaili ujiyari
અર્થ:નિરાકાર છો, તમે શુદ્ધ જ્યોતિ છો; તમારું તેજ ત્રણેય લોકમાં ફેલાય છે.
શશિ લલાટ મુખ મહાવિશાલા । નેત્ર લાલ ભૃકુટિ વિકરાલા ॥
Shashi lalata mukha mahavishala netra lala bhrikuti vikarala
અર્થ:ચંદ્ર તમારા લલાટને શોભાવે છે, તમારું મુખ વિશાળ અને તેજસ્વી છે; તમારાં નેત્ર લાલ અને ભ્રમર ભયંકર છે.
રૂપ માતુ કો અધિક સુહાવે । દરશ કરત જન અતિ સુખ પાવે ॥
Rupa matu ko adhika suhave darasha karata jana ati sukha pave
અર્થ:હે માતા, તમારું રૂપ અત્યંત મનોહર છે; એને જોઈને ભક્તો પરમ આનંદ પામે છે.
તુમ સંસાર શક્તિ લૈ કીના । પાલન હેતુ અન્ન ધન દીના ॥
Tuma samsara shakti lai kina palana hetu anna dhana dina
અર્થ:તમે જગતની સમસ્ત શક્તિ ધારણ કરી; એના પાલન માટે અન્ન અને ધન આપ્યાં.
અન્નપૂર્ણા હુઈ જગ પાલા । તુમ હી આદિ સુન્દરી બાલા ॥
Annapurna hui jaga pala tuma hi adi sundari bala
અર્થ:અન્નપૂર્ણા રૂપે તમે જગતનું પોષણ કર્યું; તમે જ આદિ સુંદરી છો.
પ્રલયકાલ સબ નાશન હારી । તુમ ગૌરી શિવશંકર પ્યારી ॥
Pralayakala saba nashana hari tuma gauri shivashamkara pyari
અર્થ:પ્રલય સમયે તમે સર્વનો સંહાર કરો છો; તમે જ ગૌરી છો, શિવ-શંકરની પ્રિયા.
શિવ યોગી તુમ્હરે ગુણ ગાવેં । બ્રહ્મા વિષ્ણુ તુમ્હેં નિત ધ્યાવેં ॥
Shiva yogi tumhare guna gavem brahma vishnu tumhem nita dhyavem
અર્થ:યોગી શિવ તમારા ગુણ ગાય છે; બ્રહ્મા અને વિષ્ણુ સદા તમારું ધ્યાન કરે છે.
રૂપ સરસ્વતી કો તુમ ધારા । દે સુબુદ્ધિ ઋષિ મુનિન ઉબારા ॥
Rupa sarasvati ko tuma dhara de subuddhi rishi munina ubara
અર્થ:તમે સરસ્વતીનું રૂપ ધારણ કર્યું; ઉત્તમ બુદ્ધિ આપીને ઋષિઓનો ઉદ્ધાર કર્યો.
ધરયો રૂપ નરસિંહ કો અમ્બા । પરગટ ભઈ ફાડ઼કર ખમ્બા ॥
Dharayo rupa narasimha ko amba paragata bhai phaड़kara khamba
અર્થ:તમે નરસિંહનું રૂપ ધારણ કર્યું, હે અંબા, સ્તંભમાંથી પ્રગટ થઈને પ્રગટ થયાં.
રક્ષા કરિ પ્રહ્લાદ બચાયો । હિરણ્યાક્ષ કો સ્વર્ગ પઠાયો ॥
Raksha kari prahlada bachayo hiranyaksha ko svarga pathayo
અર્થ:તમે પ્રહ્લાદની રક્ષા કરી, અને હિરણ્યકશિપુનો અંત આણ્યો.
લક્ષ્મી રૂપ ધરો જગ માહીં । શ્રી નારાયણ અંગ સમાહીં ॥
Lakshmi rupa dharo jaga mahim shri narayana amga samahim
અર્થ:તમે જગતમાં લક્ષ્મીનું રૂપ ધારણ કર્યું; તમે શ્રી નારાયણના અંગમાં વિલીન છો.
ક્ષીરસિન્ધુ મેં કરત વિલાસા । દયાસિન્ધુ દીજૈ મન આસા ॥
Kshirasindhu mem karata vilasa dayasindhu dijai mana asa
અર્થ:ક્ષીરસાગરમાં તમે વિહાર કરો છો; હે કરુણાસાગર, હૃદયની આશા પૂર્ણ કરો.
હિંગલાજ મેં તુમ્હીં ભવાની । મહિમા અમિત ન જાત બખાની ॥
Himgalaja mem tumhim bhavani mahima amita na jata bakhani
અર્થ:હિંગળાજમાં તમે જ છો, હે ભવાની; તમારી અનંત મહિમા સંપૂર્ણપણે કહી શકાતી નથી.
માતંગી અરુ ધૂમાવતિ માતા । ભુવનેશ્વરી બગલા સુખ દાતા ॥
Matamgi aru dhumavati mata bhuvaneshvari bagala sukha data
અર્થ:માતંગી અને માતા ધૂમાવતી રૂપે; ભુવનેશ્વરી અને બગલા, સુખ આપનારી.
શ્રી ભૈરવ તારા જગ તારિણી । છિન્ન ભાલ ભવ દુઃખ નિવારિણી ॥
Shri bhairava tara jaga tarini chhinna bhala bhava duhkha nivarini
અર્થ:શ્રી ભૈરવી અને તારા, જગતની રક્ષક; છિન્નમસ્તા, સંસારના દુઃખની નિવારક.
કેહરિ વાહન સોહ ભવાની । લાંગુર વીર ચલત અગવાની ॥
Kehari vahana soha bhavani lamgura vira chalata agavani
અર્થ:સિંહ પર સવાર, હે ભવાની; વીર લાંગૂર (હનુમાન) તમારા અગ્રદૂત રૂપે આગળ ચાલે છે.
કર મેં ખપ્પર ખડ્ગ વિરાજૈ । જાકો દેખ કાલ ડર ભાજૈ ॥
Kara mem khappara khadga virajai jako dekha kala dara bhajai
અર્થ:તમારા હાથમાં કપાલ અને ખડ્ગ શોભે છે; જેને જોઈને સ્વયં કાળ પણ ભયભીત થઈને ભાગે છે.
સોહૈ અસ્ત્ર ઔર ત્રિશૂલા । જાતે ઉઠત શત્રુ હિય શૂલા ॥
Sohai astra aura trishula jate uthata shatru hiya shula
અર્થ:મહાશક્તિશાળી અસ્ત્રો અને ત્રિશૂળ પણ ચમકે છે; જેનાથી શત્રુના હૃદયમાં પીડા ઊપજે છે.
નગરકોટ મેં તુમ્હીં વિરાજત । તિહુંલોક મેં ડંકા બાજત ॥
Nagarakota mem tumhim virajata tihunloka mem damka bajata
અર્થ:નાગરકોટમાં પણ તમે બિરાજો છો; ત્રણેય લોકમાં તમારી જયનો ડંકો વાગે છે.
શુમ્ભ નિશુમ્ભ દાનવ તુમ મારે । રક્તબીજ શંખન સંહારે ॥
Shumbha nishumbha danava tuma mare raktabija shamkhana samhare
અર્થ:તમે શુંભ અને નિશુંભ અસુરોનો વધ કર્યો; રક્તબીજ અને એના ફેલાતા પ્રતિરૂપોનો સંહાર કર્યો.
મહિષાસુર નૃપ અતિ અભિમાની । જેહિ અઘ ભાર મહી અકુલાની ॥
Mahishasura nripa ati abhimani jehi agha bhara mahi akulani
અર્થ:અભિમાની રાજા મહિષાસુર — જેના પાપના ભારથી પૃથ્વી કણસી ઊઠી —
રૂપ કરાલ કાલિકા ધારા । સેન સહિત તુમ તિહિ સંહારા ॥
Rupa karala kalika dhara sena sahita tuma tihi samhara
અર્થ:કાલિકાનું ભયંકર રૂપ ધારણ કરી, તમે એને એની સમસ્ત સેના સહિત નષ્ટ કર્યો.
પરી ગાढ़ સન્તન પર જબ જબ । ભઈ સહાય માતુ તુમ તબ તબ ॥
Pari gaढ़ santana para jaba jaba bhai sahaya matu tuma taba taba
અર્થ:જ્યારે જ્યારે સંતો પર સંકટ આવ્યું, ત્યારે ત્યારે, હે માતા, તમે વારંવાર એમની સહાયે આવ્યાં.
અમરપુરી અરુ બાસવ લોકા । તબ મહિમા સબ રહેં અશોકા ॥
Amarapuri aru basava loka taba mahima saba rahem ashoka
અર્થ:અમરાવતી અને ઇન્દ્રનો લોક — તમારી મહિમાથી સૌ નિઃશોક રહ્યા.
જ્વાલા મેં હૈ જ્યોતિ તુમ્હારી । તુમ્હેં સદા પૂજેં નરનારી ॥
Jvala mem hai jyoti tumhari tumhem sada pujem naranari
અર્થ:જ્વાલાજીમાં તમારી જ્યોતની જ્વાળા બળે છે; નર-નારી સદા તમારી પૂજા કરે છે.
પ્રેમ ભક્તિ સે જો યશ ગાવેં । દુઃખ દારિદ્ર નિકટ નહિં આવેં ॥
Prema bhakti se jo yasha gavem duhkha daridra nikata nahim avem
અર્થ:જે પ્રેમપૂર્વક ભક્તિથી તમારી મહિમા ગાય છે — શોક અને દરિદ્રતા એમની પાસે આવતાં નથી.
ધ્યાવે તુમ્હેં જો નર મન લાઈ । જન્મમરણ તાકૌ છુટિ જાઈ ॥
Dhyave tumhem jo nara mana lai janmamarana takau chhuti jai
અર્થ:જે એકાગ્ર મનથી તમારું ધ્યાન કરે છે — એમનું જન્મ-મરણનું ચક્ર તૂટી જાય છે.
જોગી સુર મુનિ કહત પુકારી । યોગ ન હો બિન શક્તિ તુમ્હારી ॥
Jogi sura muni kahata pukari yoga na ho bina shakti tumhari
અર્થ:યોગી, દેવ અને ઋષિ ઉચ્ચ સ્વરે ઘોષણા કરે છે: તમારી શક્તિ વિના કોઈ સિદ્ધિ (યોગ) નથી.
શંકર આચારજ તપ કીનો । કામ અરુ ક્રોધ જીતિ સબ લીનો ॥
Shamkara acharaja tapa kino kama aru krodha jiti saba lino
અર્થ:શંકરાચાર્યે તપ કર્યું; એમણે કામ અને ક્રોધ પૂર્ણપણે જીત્યાં.
નિશિદિન ધ્યાન ધરો શંકર કો । કાહુ કાલ નહિં સુમિરો તુમકો ॥
Nishidina dhyana dharo shamkara ko kahu kala nahim sumiro tumako
અર્થ:દિવસ-રાત એમણે શંકરનું ધ્યાન કર્યું, પણ કોઈ સમયે તમને સ્મર્યાં નહીં.
શક્તિ રૂપ કા મરમ ન પાયો । શક્તિ ગઈ તબ મન પછિતાયો ॥
Shakti rupa ka marama na payo shakti gai taba mana pachhitayo
અર્થ:એમણે શક્તિ-તત્ત્વનું રહસ્ય ન સમજ્યું; જ્યારે એમની શક્તિ ચાલી ગઈ, ત્યારે મને પશ્ચાત્તાપ કર્યો.
શરણાગત હુઈ કીર્તિ બખાની । જય જય જય જગદમ્બ ભવાની ॥
Sharanagata hui kirti bakhani jaya jaya jaya jagadamba bhavani
અર્થ:શરણ લઈને એમણે તમારી કીર્તિનું ગાન કર્યું: "જય, જય, જય જગદંબા ભવાની!"
ભઈ પ્રસન્ન આદિ જગદમ્બા । દઈ શક્તિ નહિં કીન વિલમ્બા ॥
Bhai prasanna adi jagadamba dai shakti nahim kina vilamba
અર્થ:આદિ જગદંબા પ્રસન્ન થયાં, અને વિના વિલંબ એમની શક્તિ પાછી આપી.
મોકો માતુ કષ્ટ અતિ ઘેરો । તુમ બિન કૌન હરૈ દુઃખ મેરો ॥
Moko matu kashta ati ghero tuma bina kauna harai duhkha mero
અર્થ:"હે માતા, મહાન સંકટ મને ઘેરી વળ્યું છે; તમારા વિના મારું દુઃખ કોણ હરશે?
આશા તૃષ્ણા નિપટ સતાવેં । મોહ મદાદિક સબ બિનશાવેં ॥
Asha trishna nipata satavem moha madadika saba binashavem
અર્થ:આશા અને તૃષ્ણા મને અત્યંત પીડે છે; મોહ, અહંકાર વગેરે — એ સૌનો નાશ કરો.
શત્રુ નાશ કીજૈ મહારાની । સુમિરૌં ઇકચિત તુમ્હેં ભવાની ॥
Shatru nasha kijai maharani sumiraum ikachita tumhem bhavani
અર્થ:મારા શત્રુઓનો નાશ કરો, હે મહારાણી; એકાગ્ર મનથી હું તમને સ્મરું છું, હે ભવાની.
કરો કૃપા હે માતુ દયાલા । ઋદ્ધિસિદ્ધિ દૈ કરહુ નિહાલા ॥
Karo kripa he matu dayala riddhisiddhi dai karahu nihala
અર્થ:દયા કરો, હે કરુણામયી માતા; સમૃદ્ધિ અને સિદ્ધિ આપીને મને ધન્ય કરો.
જબ લગિ જિઊં દયા ફલ પાઊં । તુમ્હરો યશ મૈં સદા સુનાઊં ॥
Jaba lagi jiun daya phala paun tumharo yasha maim sada sunaun
અર્થ:જ્યાં સુધી હું જીવું ત્યાં સુધી તમારી કૃપાનું ફળ ભોગવું, અને સદા તમારી મહિમાનું ગાન કરું.
શ્રી દુર્ગા ચાલીસા જો કોઈ ગાવૈ । સબ સુખ ભોગ પરમપદ પાવૈ ॥
Shri durga chalisa jo koi gavai saba sukha bhoga paramapada pavai
અર્થ:જે આ દુર્ગા ચાલીસા ગાય છે, તે સમસ્ત સુખ પામીને પરમ પદ પ્રાપ્ત કરે છે.
દેવીદાસ શરણ નિજ જાની । કહુ કૃપા જગદમ્બ ભવાની ॥
Devidasa sharana nija jani kahu kripa jagadamba bhavani
અર્થ:દેવીદાસ (આ ભક્ત)ને તમારી શરણે આવેલો જાણીને — દયા દાખવો, હે જગદંબા ભવાની.
શરણાગત રક્ષા કરે, ભક્ત રહે નિ શંક । મૈં આયા તેરી શરણ મેં, માતુ લિજિયે અંક ॥
Sharanagata raksha kare, bhakta rahe ni shamka maim aya teri sharana mem, matu lijiye amka
અર્થ:"શરણાગતની રક્ષા કરો, જેથી ભક્ત નિર્ભય રહે; હું તમારી શરણે આવ્યો છું, હે માતા — મને તમારા ખોળામાં લઈ લો."
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
दुर्गा चालीसा પાઠના લાભ
બુરાઈનો નાશ કરનારી માં દુર્ગાની રક્ષક શક્તિનું આવાહન કરે છે
નવરાત્રિ (દુર્ગા પૂજાની નવ રાત્રિઓ) માં અત્યંત આવશ્યક છે
ભય, નકારાત્મકતા અને દરેક પ્રકારના દુઃખને દૂર કરે છે
મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવાનું સાહસ, આત્મવિશ્વાસ અને બળ આપે છે
શત્રુઓ, કાળા જાદુ અને દુષ્ટ શક્તિઓથી રક્ષણ આપે છે
નવરાત્રિમાં સાચી ભક્તિથી જપ કરવાથી મનોકામનાઓ પૂર્ણ કરે છે
दुर्गा चालीसा જપ વિધિ
માં દુર્ગાની પ્રતિમા સમક્ષ ઘીનો દીવો પ્રગટાવો. લાલ ફૂલ અને કુમકુમ અર્પણ કરો. મહત્તમ લાભ માટે નવરાત્રિમાં દુર્ગા ચાલીસાનો 9 વાર પાઠ કરો. સામાન્ય દિવસોમાં દિવસમાં એક વાર પૂરતું છે. પૂર્વ કે ઉત્તર તરફ મુખ રાખો. અષ્ટમી (નવરાત્રિનો આઠમો દિવસ) પર પાઠ વિશેષ ફળદાયી છે.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ दुर्गा चालीसा શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ