ਹਨੁਮਾਨ ਆਰਤੀ
हनुमान आरती in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
ਹਨੂਮਾਨ ਆਰਤੀ ('ਆਰਤੀ ਕੀਜੈ ਹਨੂਮਾਨ ਲਲਾ ਕੀ') ਸ਼੍ਰੀ ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਉਸਤਤ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਭਗਤੀ-ਗੀਤ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ — ਲੰਕਾ ਦਹਨ, ਸੰਜੀਵਨੀ, ਅਹਿਰਾਵਣ ਵਧ — ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਰਤੀ ਰੱਖਿਆ, ਬਲ ਅਤੇ ਨਿਡਰਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬੈਕੁੰਠ ਦਾ ਪਰਮ ਪਦ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Hindu devotional folk tradition · Unknown (folk composition) · Medieval period
ਹਨੂਮਾਨ ਆਰਤੀ ਇੱਕ ਪਿਆਰਾ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਹੈ ਜੋ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਹਿੰਦੂ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਸੰਗ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ — ਹਨੂਮਾਨ ਦਾ ਲੰਕਾ ਦਹਨ, ਸੰਜੀਵਨੀ ਬੂਟੀ ਲਿਆਉਣਾ, ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਅਹਿਰਾਵਣ ਦਾ ਵਧ — ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਅਰਦਾਸ ਅਤੇ ਕਥਾ-ਪਰੰਪਰਾ ਦੋਵੇਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਪਦ, ਜੋ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਬੈਕੁੰਠ ਦਾ ਵਚਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਹਰਮਨਪਿਆਰੀਆਂ ਆਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਆਰਤੀ ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਰਾਕਸ਼ ਅਹਿਰਾਵਣ ਤੋਂ ਛੁਡਾਇਆ। ਮੌਤ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਭਗਤੀ ਇੰਨੀ ਪ੍ਰਬਲ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਹਿਰਾਵਣ ਨੂੰ ਚੀਰ ਸੁੱਟਿਆ ਅਤੇ ਰਾਮ-ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜਿਊਂਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਲੈ ਆਏ — ਇਹ ਚਮਤਕਾਰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੁੱਧ ਭਗਤੀ ਅੱਗੇ ਕੋਈ ਸ਼ਕਤੀ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮੌਤ ਵੀ, ਨਹੀਂ ਠਹਿਰ ਸਕਦੀ।
ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ ਜਪੋ
ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੂਰਾ ਪਾਠ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਆਰਤੀ ਕੀਜੈ ਹਨੁਮਾਨ ਲਲਾ ਕੀ। ਦੁਸ਼੍ਟ ਦਲਨ ਰਘੁਨਾਥ ਕਲਾ ਕੀ॥
Aarti Keejai Hanuman Lala Ki Dusht Dalan Raghunath Kala Ki
ਅਰਥ:ਪਿਆਰੇ ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਆਰਤੀ ਕਰੋ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੇ ਸੰਹਾਰ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਰਘੁਨਾਥ ਦੀ ਕਲਾ (ਸ਼ਕਤੀ) ਹਨ।
ਜਾਕੇ ਬਲ ਸੇ ਗਿਰਿਵਰ ਕਾਂਪੇ। ਰੋਗ ਦੋਸ਼ ਜਾਕੇ ਨਿਕਟ ਨ ਝਾਂਕੇ॥
Jake Bal Se Girivar Kampe Rog Dosh Jake Nikat Na Jhanke
ਅਰਥ:ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਪਰਬਤ ਕੰਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰੋਗ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਝਾਤੀ ਮਾਰਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।
ਅਂਜਨਿ ਪੁਤ੍ਰ ਮਹਾ ਬਲਦਾਈ। ਸਂਤਨ ਕੇ ਪ੍ਰਭੁ ਸਦਾ ਸਹਾਈ॥
Anjani Putra Maha Baldaai Santan Ke Prabhu Sada Sahaai
ਅਰਥ:ਅੰਜਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾ ਬਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ। ਸੰਤਾਂ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਸਦਾ ਸਹਾਈ।
ਦੇ ਬੀਰਾ ਰਘੁਨਾਥ ਪਠਾਏ। ਲਂਕਾ ਜਾਰਿ ਸਿਯਾ ਸੁਧਿ ਲਾਏ॥
De Bira Raghunath Pathaaye Lanka Jaari Siya Sudhi Laaye
ਅਰਥ:ਵੀਰ ਹਨੁਮਾਨ, ਰਘੁਨਾਥ ਦੁਆਰਾ ਭੇਜੇ ਗਏ, ਲੰਕਾ ਸਾੜ ਕੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਲੈ ਆਏ।
ਲਂਕਾ ਸੋ ਕੋਟ ਸਮੁਦ੍ਰ ਸੀ ਖਾਈ। ਜਾਤ ਪਵਨਸੁਤ ਬਾਰ ਨ ਲਾਈ॥
Lanka So Kot Samudra Si Khaai Jaat Pavansut Baar Na Laai
ਅਰਥ:ਲੰਕਾ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗੀ ਖਾਈ — ਪਵਨਸੁਤ ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪਾਰ ਕਰ ਗਏ।
ਲਂਕਾ ਜਾਰਿ ਅਸੁਰ ਸਂਹਾਰੇ। ਸਿਯਾਰਾਮਜੀ ਕੇ ਕਾਜ ਸਂਵਾਰੇ॥
Lanka Jaari Asur Sanhaare SiyaRamji Ke Kaaj Sanvaare
ਅਰਥ:ਲੰਕਾ ਸਾੜ ਕੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕੀਤਾ। ਸੀਤਾ-ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਾਰਜ ਸੰਵਾਰੇ।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ਮੂਰ੍ਛਿਤ ਪਡ़ੇ ਸਕਾਰੇ। ਆਣਿ ਸਂਜੀਵਨ ਪ੍ਰਾਣ ਉਬਾਰੇ॥
Lakshman Murchhit Pade Sakaare Aani Sanjeevan Praan Ubaare
ਅਰਥ:ਜਦੋਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਵੇਰੇ ਮੂਰਛਿਤ ਪਏ ਸਨ, ਤਦ ਸੰਜੀਵਨੀ ਲਿਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਬਚਾਏ।
ਪੈਠੀ ਪਾਤਾਲ ਤੋਰਿ ਜਮ ਕਾਰੇ। ਅਹਿਰਾਵਣ ਕੀ ਭੁਜਾ ਉਖਾਰੇ॥
Paithi Paataal Tori Jam Kaare Ahiravan Ki Bhuja Ukhaare
ਅਰਥ:ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ। ਅਹਿਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਭੁਜਾਵਾਂ ਉਖਾੜ ਸੁੱਟੀਆਂ।
ਬਾਏਂ ਭੁਜਾ ਅਸੁਰ ਦਲ ਮਾਰੇ। ਦਾਹਿਨੇ ਭੁਜਾ ਸਂਤਜਨ ਤਾਰੇ॥
Baayein Bhuja Asur Dal Maare Daahinein Bhuja Santjan Taare
ਅਰਥ:ਖੱਬੀ ਭੁਜਾ ਨਾਲ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਦਲ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੱਜੀ ਭੁਜਾ ਨਾਲ ਸੰਤਜਨਾਂ ਦਾ ਉੱਧਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸੁਰ ਨਰ ਮੁਨਿ ਜਨ ਆਰਤੀ ਉਤਾਰੇਂ। ਜਯ ਜਯ ਜਯ ਹਨੁਮਾਨ ਉਚਾਰੇਂ॥
Sur Nar Muni Jan Aarti Utaarein Jai Jai Jai Hanuman Uchaarein
ਅਰਥ:ਦੇਵ, ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਮੁਨੀਜਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਰਤੀ ਉਤਾਰਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਜੈ ਜੈ ਜੈ ਹਨੁਮਾਨ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕਂਚਨ ਥਾਰ ਕਪੂਰ ਲੌ ਛਾਈ। ਆਰਤੀ ਕਰਤ ਅਂਜਨਾ ਮਾਈ॥
Kanchan Thaar Kapur Lau Chhaai Aarti Karat Anjana Maai
ਅਰਥ:ਸੋਨੇ ਦੀ ਥਾਲੀ ਵਿੱਚ ਕਪੂਰ ਦੀ ਲੌ ਛਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਮਾਤਾ ਅੰਜਨਾ ਆਰਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਜੋ ਹਨੁਮਾਨਜੀ ਕੀ ਆਰਤੀ ਗਾਵੇ। ਬਸਿ ਬੈਕੁਂਠ ਪਰਮ ਪਦ ਪਾਵੇ॥
Jo Hanumanji Ki Aarti Gaave Basi Baikunth Param Pad Paave
ਅਰਥ:ਜੋ ਹਨੁਮਾਨਜੀ ਦੀ ਇਹ ਆਰਤੀ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰ ਕੇ ਪਰਮ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
हनुमान आरती ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਇਹ ਆਰਤੀ ਗਾਉਣ ਨਾਲ ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਬਲ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਘਰ ਵਿੱਚੋਂ ਡਰ, ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਨਾਂਹ-ਪੱਖੀ ਊਰਜਾ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਖ਼ਰੀ ਪਦ ਇਸ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬੈਕੁੰਠ (ਸਵਰਗ) ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਦਾ ਵਚਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰੋਗ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ, ਭਗਤੀ ਭਰਿਆ ਮਾਹੌਲ ਸਿਰਜਦੀ ਹੈ।
हनुमान आरती ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਸੋਨੇ ਜਾਂ ਸਟੀਲ ਦੀ ਥਾਲੀ ਵਿੱਚ ਦੀਪ (ਤੇਲ ਦਾ ਦੀਵਾ) ਜਾਂ ਕਪੂਰ ਜਗਾਓ। ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਜਾਂ ਤਸਵੀਰ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਜਾਂ ਬੈਠ ਕੇ ਆਰਤੀ ਗਾਓ। ਬਲਦੀ ਥਾਲੀ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਅੱਗੇ ਘੜੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘੁਮਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਰਤੀ ਗਾਓ। ਦੂਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਘੰਟੀ ਵਜਾਓ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਸਭ ਨਾਲ ਆਰਤੀ ਦੀ ਜੋਤ ਵੰਡੋ — ਹਰ ਕੋਈ ਜੋਤ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਫੇਰ ਕੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਛੁਹਾਏ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ हनुमान आरती ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ