लिंगाष्टकम्
✦ अर्थ
लिंगाष्टकम् शिवलिंग की स्तुति में आठ श्लोकों का प्रिय स्तोत्र है, जिसका प्रत्येक श्लोक "तत् प्रणमामि सदाशिव लिंगम्" से समाप्त होता है। यह लिंग को ब्रह्मा, विष्णु और देवताओं द्वारा पूजित, चंदन से सुगंधित, तथा पापों और दुखों का नाशक बताता है। भक्तिपूर्वक इसका गान दुखों को मिटाकर भक्त को शिवलोक ले जाने वाला माना जाता है।
उत्पत्ति और कथा
Traditional Sanskrit hymn (Shaiva tradition) · Unknown (attributed to ancient Shaiva tradition) · Ancient
The Lingashtakam celebrates the Shiva Lingam — the most sacred symbol in Shaivism. According to the Shiva Purana, when Brahma and Vishnu argued over who was supreme, an infinite pillar of fire (Jyotirlinga) appeared between them. Neither could find its beginning or end. Shiva revealed himself from the pillar, establishing his supremacy. The Lingam represents this infinite, formless divine presence, and the Lingashtakam is the most popular hymn praising it.
✦ शास्त्रों में वर्णित
The Shiva Purana narrates that the 12 Jyotirlingas across India are self-manifested Lingams of light where Shiva appeared. At Somnath, after the Lingam was destroyed by invaders multiple times, it was always rebuilt because devotees who chanted before it reported visions, healings, and the dissolving of lifetimes of karma in a single night of worship. The final verse declares the Lingam as 'Paratparam' — beyond even the concept of 'beyond'.
सुनें और साथ में जपें
सम्पूर्ण पाठ अर्थ सहित
किसी भी पंक्ति या ▶ बटन पर टैप कर सुनें
ब्रह्ममुरारिसुरार्चितलिङ्गं निर्मलभासितशोभितलिङ्गम्। जन्मजदुःखविनाशकलिङ्गं तत् प्रणमामि सदाशिवलिङ्गम्॥
Brahma Murari Surarchita Lingam Nirmala Bhasita Shobhita Lingam Janmaja Duhkha Vinashaka Lingam Tat Pranamami Sadashiva Lingam
अर्थ:ब्रह्मा, मुरारि (विष्णु) और देवों से अर्चित, निर्मल कान्ति से सुशोभित, जन्म-जनित दुःखों का नाश करने वाले — उस सदाशिव लिंग को मैं प्रणाम करता हूँ।
देवमुनिप्रवरार्चितलिङ्गं कामदहनकरुणाकरलिङ्गम्। रावणदर्पविनाशनलिङ्गं तत् प्रणमामि सदाशिवलिङ्गम्॥
Deva Muni Pravararchita Lingam Kama Dahana Karunakara Lingam Ravana Darpa Vinashana Lingam Tat Pranamami Sadashiva Lingam
अर्थ:देवों और श्रेष्ठ मुनियों से अर्चित, कामदेव को भस्म करने वाले करुणाकर, रावण के दर्प का नाश करने वाले — उस सदाशिव लिंग को मैं प्रणाम करता हूँ।
सर्वसुगन्धिसुलेपितलिङ्गं बुद्धिविवर्धनकारणलिङ्गम्। सिद्धसुरासुरवन्दितलिङ्गं तत् प्रणमामि सदाशिवलिङ्गम्॥
Sarva Sugandhi Sulepita Lingam Buddhi Vivardhana Karana Lingam Siddha Surasura Vandita Lingam Tat Pranamami Sadashiva Lingam
अर्थ:समस्त सुगन्धित द्रव्यों से लेपित, बुद्धि की वृद्धि के कारण, सिद्ध-सुर-असुरों से वन्दित — उस सदाशिव लिंग को मैं प्रणाम करता हूँ।
कनकमहामणिभूषितलिङ्गं फणिपतिवेष्टितशोभितलिङ्गम्। दक्षसुयज्ञविनाशनलिङ्गं तत् प्रणमामि सदाशिवलिङ्गम्॥
Kanaka Mahamani Bhushita Lingam Phanipati Veshtita Shobhita Lingam Daksha Suyajna Vinashana Lingam Tat Pranamami Sadashiva Lingam
अर्थ:स्वर्ण और महामणियों से भूषित, नागराज से वेष्टित एवं सुशोभित, दक्ष के यज्ञ का नाश करने वाले — उस सदाशिव लिंग को मैं प्रणाम करता हूँ।
कुङ्कुमचन्दनलेपितलिङ्गं पङ्कजहारसुशोभितलिङ्गम्। सञ्चितपापविनाशनलिङ्गं तत् प्रणमामि सदाशिवलिङ्गम्॥
Kunkuma Chandana Lepita Lingam Pankaja Hara Sushobhita Lingam Sanchita Papa Vinashana Lingam Tat Pranamami Sadashiva Lingam
अर्थ:कुंकुम और चन्दन से लेपित, कमल की माला से सुशोभित, संचित पापों का नाश करने वाले — उस सदाशिव लिंग को मैं प्रणाम करता हूँ।
देवगणार्चितसेवितलिङ्गं भावैर्भक्तिभिरेव च लिङ्गम्। दिनकरकोटिप्रभाकरलिङ्गं तत् प्रणमामि सदाशिवलिङ्गम्॥
Deva Ganarchita Sevita Lingam Bhavair Bhaktibhireva Cha Lingam Dinakara Koti Prabhakara Lingam Tat Pranamami Sadashiva Lingam
अर्थ:देवगणों से अर्चित एवं सेवित, केवल भाव और भक्ति से प्राप्य, करोड़ों सूर्यों की प्रभा वाले — उस सदाशिव लिंग को मैं प्रणाम करता हूँ।
अष्टदलोपरिवेष्टितलिङ्गं सर्वसमुद्भवकारणलिङ्गम्। अष्टदरिद्रविनाशितलिङ्गं तत् प्रणमामि सदाशिवलिङ्गम्॥
Ashta Dalopari Veshtita Lingam Sarva Samudbhava Karana Lingam Ashta Daridra Vinashita Lingam Tat Pranamami Sadashiva Lingam
अर्थ:आठ दलों से वेष्टित, समस्त सृष्टि के कारण, आठों प्रकार की दरिद्रता का नाश करने वाले — उस सदाशिव लिंग को मैं प्रणाम करता हूँ।
सुरगुरुसुरवरपूजितलिङ्गं सुरवनपुष्पसदार्चितलिङ्गम्। परात्परं परमात्मकलिङ्गं तत् प्रणमामि सदाशिवलिङ्गम्॥
Sura Guru Sura Vara Poojita Lingam Suravana Pushpa Sadarchita Lingam Paratparam Paramatmaka Lingam Tat Pranamami Sadashiva Lingam
अर्थ:देवगुरु (बृहस्पति) और श्रेष्ठ देवों से पूजित, देवोद्यान के पुष्पों से सदा अर्चित, परात्पर परमात्मस्वरूप — उस सदाशिव लिंग को मैं प्रणाम करता हूँ।
शब्द-दर-शब्द अर्थ
उच्चारण सुनने के लिए किसी भी शब्द पर क्लिक करें
लिंगाष्टकम् पाठ के लाभ
Deep connection with Lord Shiva in his formless (Nirguna) aspect
Each verse describes a different quality of the divine — comprehensive Shiva worship
Destroys sorrows, sins, pride, poverty and ignorance (as stated in each verse)
Enhances intellect and spiritual understanding
Extremely powerful when chanted while performing Shiva Lingam abhishekam
Regular recitation on Mondays and Maha Shivaratri brings Shiva's direct grace
लिंगाष्टकम् जप विधि
Ideally chanted while performing abhishekam (ritual bathing) of a Shiva Lingam with water, milk, or Ganga water. If no Lingam is available, chant while meditating on the formless divine. Each verse ends with 'Tat Pranamami Sadashiva Lingam' — bow at each refrain. The eight verses systematically describe eight aspects of the divine, making this a complete meditation on Shiva.
अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न
ये भी पढ़ें
ॐ
Explore more sacred mantras with complete meaning and chanting guides