મધુરાષ્ટકમ્
मधुराष्टकम् in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
મધુરાષ્ટકમ્ શ્રી વલ્લભાચાર્ય દ્વારા રચિત આઠ શ્લોકોનું મધુર સ્તોત્ર છે જેમાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના પ્રત્યેક ગુણને 'મધુરમ્' કહેવામાં આવ્યો છે. તે હૃદયને કૃષ્ણ-પ્રેમ અને માધુર્ય-ભાવથી ભરી દે છે, ખાસ કરીને જન્માષ્ટમી અને ભાગવત પાઠમાં ગવાય છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Composed by Sri Vallabhacharya · Sri Vallabhacharya · c. 15th–16th century CE
કૃષ્ણ-ભક્તિના મહાન આચાર્ય અને પુષ્ટિમાર્ગના સ્થાપક શ્રી વલ્લભાચાર્યે મધુરાષ્ટકમ્ની રચના પ્રેમના સ્વયંસ્ફુરિત ઉદ્ગાર રૂપે કરી. ગોકુલમાં શ્રીકૃષ્ણના સૌંદર્યથી અભિભૂત થઈને તેમણે ગાયું કે મધુરાધિપતિનો પ્રત્યેક અંશ — તેમનું રૂપ, તેમની વેણુ, તેમની લીલા, ત્યાં સુધી કે તેમના ચરણોની ધૂળ અને યમુનાની લહેરો પણ — સ્વયં મધુરતા સિવાય બીજું કંઈ નથી.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
પુષ્ટિમાર્ગના ભક્તો માને છે કે મધુરાષ્ટકમ્ સ્વયં એ જ મધુરતા ધારણ કરે છે જેનું તે વર્ણન કરે છે: જે તેને પ્રેમથી ગાય છે, તેઓ કૃષ્ણની ઉપસ્થિતિના માધુર્ય — મધુમય આનંદ — નો આસ્વાદ માણે છે, અને તેમનું હૃદય સહજ રીતે ભક્તિમાં ખેંચાઈ જાય છે.
સાંભળતાં સાંભળતાં જપો
અર્થ સહિત સંપૂર્ણ પાઠ
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
અધરં મધુરં વદનં મધુરં નયનં મધુરં હસિતં મધુરમ્ । હૃદયં મધુરં ગમનં મધુરં મધુરાધિપતેરખિલં મધુરમ્ ॥ ૧॥
Adharam madhuram vadanam madhuram nayanam madhuram hasitam madhuram Hridayam madhuram gamanam madhuram madhuradhipaterakhilam madhuram
અર્થ:તેમના અધર મધુર છે, મુખ મધુર છે, નેત્ર મધુર છે, સ્મિત મધુર છે; હૃદય મધુર છે, ચાલ મધુર છે — મધુરાધિપતિ (શ્રીકૃષ્ણ)નું સર્વસ્વ મધુર છે.
વચનં મધુરં ચરિતં મધુરં વસનં મધુરં વલિતં મધુરમ્ । ચલિતં મધુરં ભ્રમિતં મધુરં મધુરાધિપતેરખિલં મધુરમ્ ॥ ૨॥
Vachanam madhuram charitam madhuram vasanam madhuram valitam madhuram Chalitam madhuram bhramitam madhuram madhuradhipaterakhilam madhuram
અર્થ:તેમના વચન મધુર છે, ચરિત્ર મધુર છે, વસ્ત્ર મધુર છે, અંગભંગિમા મધુર છે; ચાલવું મધુર છે, વિચરણ મધુર છે — મધુરાધિપતિનું સર્વસ્વ મધુર છે.
વેણુર્મધુરો રેણુર્મધુરઃ પાણિર્મધુરઃ પાદૌ મધુરૌ । નૃત્યં મધુરં સખ્યં મધુરં મધુરાધિપતેરખિલં મધુરમ્ ॥ ૩॥
Venurmadhuro renurmadhurah panirmadhurah padau madhurau Nrityam madhuram sakhyam madhuram madhuradhipaterakhilam madhuram
અર્થ:તેમની વેણુ મધુર છે, ચરણધૂળ મધુર છે, હાથ મધુર છે, ચરણ મધુર છે; નૃત્ય મધુર છે, મિત્રતા મધુર છે — મધુરાધિપતિનું સર્વસ્વ મધુર છે.
ગીતં મધુરં પીતં મધુરં ભુક્તં મધુરં સુપ્તં મધુરમ્ । રૂપં મધુરં તિલકં મધુરં મધુરાધિપતેરખિલં મધુરમ્ ॥ ૪॥
Gitam madhuram pitam madhuram bhuktam madhuram suptam madhuram Rupam madhuram tilakam madhuram madhuradhipaterakhilam madhuram
અર્થ:તેમનું ગીત મધુર છે, પીવું મધુર છે, ભોજન મધુર છે, શયન મધુર છે; રૂપ મધુર છે, તિલક મધુર છે — મધુરાધિપતિનું સર્વસ્વ મધુર છે.
કરણં મધુરં તરણં મધુરં હરણં મધુરં રમણં મધુરમ્ । વમિતં મધુરં શમિતં મધુરં મધુરાધિપતેરખિલં મધુરમ્ ॥ ૫॥
Karanam madhuram taranam madhuram haranam madhuram ramanam madhuram Vamitam madhuram shamitam madhuram madhuradhipaterakhilam madhuram
અર્થ:તેમનું કર્મ મધુર છે, તરવું મધુર છે, હરણ મધુર છે, રમણ મધુર છે; શમન મધુર છે, શાંત કરવું મધુર છે — મધુરાધિપતિનું સર્વસ્વ મધુર છે.
ગુઞ્જા મધુરા માલા મધુરા યમુના મધુરા વીચી મધુરા । સલિલં મધુરં કમલં મધુરં મધુરાધિપતેરખિલં મધુરમ્ ॥ ૬॥
Gunja madhura mala madhura yamuna madhura vichi madhura Salilam madhuram kamalam madhuram madhuradhipaterakhilam madhuram
અર્થ:ગુંજા (માળા) મધુર છે, માળા મધુર છે, યમુના મધુર છે, તેની લહેરો મધુર છે; જળ મધુર છે, કમળ મધુર છે — મધુરાધિપતિનું સર્વસ્વ મધુર છે.
ગોપી મધુરા લીલા મધુરા યુક્તં મધુરં મુક્તં મધુરમ્ । દૃષ્ટં મધુરં શિષ્ટં મધુરં મધુરાધિપતેરખિલં મધુરમ્ ॥ ૭॥
Gopi madhura lila madhura yuktam madhuram muktam madhuram Drishtam madhuram shishtam madhuram madhuradhipaterakhilam madhuram
અર્થ:ગોપીઓ મધુર છે, લીલા મધુર છે, મિલન મધુર છે, મુક્તિ આપવી મધુર છે; દૃષ્ટિ મધુર છે, શિષ્ટાચાર મધુર છે — મધુરાધિપતિનું સર્વસ્વ મધુર છે.
ગોપા મધુરા ગાવો મધુરા યષ્ટિર્મધુરા સૃષ્ટિર્મધુરા । દલિતં મધુરં ફલિતં મધુરં મધુરાધિપતેરખિલં મધુરમ્ ॥ ૮॥
Gopa madhura gavo madhura yashtirmadhura srishtirmadhura Dalitam madhuram phalitam madhuram madhuradhipaterakhilam madhuram
અર્થ:ગોવાળ મધુર છે, ગાયો મધુર છે, લાકડી મધુર છે, સૃષ્ટિ મધુર છે; દલન મધુર છે, ફળ આપવું મધુર છે — મધુરાધિપતિનું સર્વસ્વ મધુર છે.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
मधुराष्टकम् પાઠના લાભ
શ્રી વલ્લભાચાર્ય દ્વારા રચિત એક મધુર સ્તોત્ર જેમાં કૃષ્ણનો પ્રત્યેક ગુણ 'મધુરમ્' — મધુર — બતાવાયો છે, જે હૃદયને પ્રેમ (ભક્તિ-રસ)થી ભરી દે છે.
કૃષ્ણ પ્રત્યેની પ્રેમમયી ભક્તિના સર્વમધુર ભાવ — માધુર્ય-ભાવ — નો વિકાસ કરે છે.
અશાંત મનને શાંત કરે છે અને મધુરાધિપતિના સ્મરણના આનંદથી ભરી દે છે.
સંક્ષિપ્ત, સંગીતમય અને યાદ રાખવામાં સરળ — દૈનિક જપ તથા બાળકો માટે આદર્શ.
ખાસ કરીને જન્માષ્ટમી, ભાગવત પાઠ સમયે અને પુષ્ટિમાર્ગ સેવામાં ગવાય છે.
કૃષ્ણના સુંદર રૂપ, લીલા અને ચરિત્રના એકાગ્ર સ્મરણને ગહન કરે છે.
मधुराष्टकम् જપ વિધિ
શ્રીકૃષ્ણના ચિત્ર સમક્ષ બેસીને આઠેય શ્લોકોને ધીરે-ધીરે જપો, વર્ણવેલી મધુરતાનું ધ્યાન કરતા — તેમના અધર, સ્મિત, વેણુ, નૃત્ય અને યમુના. વારંવાર આવતો શબ્દ 'મધુરમ્' મનને પ્રેમમાં ઓગાળી દે. તેને મધુર સ્વરમાં ગાઈ શકાય; સરળ છંદ તેને દૈનિક અભ્યાસ માટે યોગ્ય બનાવે છે.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ मधुराष्टकम् શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ