ਮੈਯਾ ਮੋਰੀ ਮੈਂ ਨਹਿਂ ਮਾਖਨ ਖਾਯੋ
मैया मोरी मैं नहिं माखन खायो in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
'ਮੈਯਾ ਮੋਰੀ ਮੈਂ ਨਹਿਂ ਮਾਖਨ ਖਾਯੋ' ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸੰਤ-ਕਵੀ ਸੂਰਦਾਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਬਾਲ-ਲੀਲਾ ਪਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੱਖਣ-ਚੋਰੀ ਕਰਦੇ ਫੜੇ ਗਏ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਾਤਾ ਯਸ਼ੋਦਾ ਅੱਗੇ ਆਪਣੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ਤਾ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਾਤਸਲਯ ਭਗਤੀ ਦੀ ਮਿਠਾਸ ਨੂੰ ਸਮੇਟਦਾ ਇੱਕ ਕੋਮਲ, ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਭਜਨ ਹੈ। ਜਨਮਾਸ਼ਟਮੀ ਉੱਤੇ ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਬਾਲ ਗੋਪਾਲ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Composed by Surdas (Sur Sagar; 16th-century Braj bhakti tradition) · Surdas · 16th century
ਬ੍ਰਜ ਦੇ ਨੇਤਰਹੀਣ ਗਾਇਕ ਸੂਰਦਾਸ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਬਚਪਨ ਉੱਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਦ ਗਾਏ। ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਦ ਵਿੱਚ ਨਿੱਕਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਹਾਲੇ ਮੱਖਣ ਲੱਗਾ, ਯਸ਼ੋਦਾ ਅੱਗੇ ਏਨੀ ਅਪ੍ਰਤਿਰੋਧ ਤਰਕ-ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ਤਾ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੱਖਣ-ਚੋਰੀ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਵਾਤਸਲਯ ਭਗਤੀ ਦਾ ਸੱਚਾ ਹਿਰਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਸੂਰਦਾਸ ਨੇਤਰਹੀਣ ਸਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਤਰਣ ਏਨੇ ਸਜੀਵ ਹਨ ਕਿ ਭਗਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਅੰਤਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਜ਼ਰੂਰ ਵੇਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਸਰਲ ਗੀਤ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਦੂਰੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਗਾਇਕ ਤੇ ਸਰੋਤੇ ਦੋਵੇਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ — ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਤੇ ਉਸ ਅਨੰਤ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਜੋਗਾ ਨਿੱਕਾ ਬਾਲ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੂਰਾ ਪਾਠ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਮੈਯਾ ਮੋਰੀ ਮੈਂ ਨਹਿਂ ਮਾਖਨ ਖਾਯੋ। ਖ੍ਯਾਲ ਪਰੈ ਯੇ ਸਖਾ ਸਬੈ ਮਿਲਿ, ਮੇਰੈਂ ਮੁਖ ਲਪਟਾਯੋ॥
Maiya mori main nahin makhan khayo Khyal parai ye sakha sabai mili, merain mukh lapatayo
ਅਰਥ:ਮੈਯਾ ਮੇਰੀ, ਮੈਂ ਮੱਖਣ ਨਹੀਂ ਖਾਧਾ! ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਰਲ ਕੇ ਮੇਰੇ ਮੁੱਖ 'ਤੇ ਲਾ ਦਿੱਤਾ।
ਦੇਖਿ ਤੁਹੀ ਛੀਂਕੇ ਪਰ ਭਾਜਨ, ਊਂਚੇ ਧਰਿ ਲਟਕਾਯੋ। ਹੌਂ ਜੁ ਕਹਤ ਨਾਨ੍ਹੇਂ ਕਰ ਅਪਨੇ, ਮੈਂ ਕੈਸੇਂ ਕਰਿ ਪਾਯੋ॥
Dekhi tuhi chheenke par bhajan, oonche dhari latkayo Haun ju kahat naanhe kar apne, main kaisen kari payo
ਅਰਥ:ਤੂੰ ਹੀ ਵੇਖ — ਛਿੱਕੇ 'ਤੇ ਭਾਂਡਾ ਤਾਂ ਉੱਚਾ ਲਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਤੇ ਮੇਰੇ ਇਹ ਨਿੱਕੇ ਹੱਥ — ਮੈਂ ਭਲਾ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਸਾਂ?
ਮੁਖ ਦਧਿ ਲੇਪਨ ਕਰ ਪੁਨਿ ਗੋਰਸ, ਡਾਰਿ ਸਬਨਿ ਕੇ ਆਗੇ। ਲਕੁਟੀ ਕਾਂਧੇ ਗੋਧਨ ਗੈਯਾਂ, ਚਲਤ ਭਯੋ ਪਗ ਲਾਗੇ॥
Mukh dadhi lepan kar puni goras, daari sabani ke aage Lakuti kaandhe godhan gaiyan, chalat bhayo pag laage
ਅਰਥ:(ਫਿਰ ਵੀ) ਮੁੱਖ 'ਤੇ ਦਹੀਂ ਲਾਏ, ਸਭ ਦੇ ਅੱਗੇ ਗੋਰਸ ਡੋਲ੍ਹ ਕੇ, ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਲਾਠੀ ਰੱਖ ਗਾਈਆਂ ਨਾਲ ਤੁਰ ਪਿਆ, ਨਿੱਕੇ ਪੈਰ ਡਗਮਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ।
ਸੂਰਦਾਸ ਤਬ ਬਿਹਂਸਿ ਜਸੋਦਾ, ਲੈ ਉਰ ਕਂਠ ਲਗਾਯੋ॥
Surdas tab bihansi Jasoda, lai ur kanth lagayo
ਅਰਥ:ਸੂਰਦਾਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਤਦ ਯਸ਼ੋਦਾ ਹੱਸ ਕੇ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਲਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
मैया मोरी मैं नहिं माखन खायो ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਸੂਰਦਾਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ 'ਬਾਲ-ਲੀਲਾ' ਪਦ — ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮੱਖਣ-ਚੋਰੀ ਤੋਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਇਨਕਾਰ
ਵਾਤਸਲਯ ਭਗਤੀ (ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਬਾਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ) ਦੀ ਮਿਠਾਸ ਸਮੇਟਦਾ ਕੋਮਲ, ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਭਜਨ
ਜਨਮਾਸ਼ਟਮੀ ਉੱਤੇ ਤੇ ਘਰ-ਘਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉੱਥੇ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਬਾਲ ਗੋਪਾਲ ਦੇ ਮਾਧੁਰਯ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਉੱਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਲਿਆਉਂਦਾ ਤੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਕੋਮਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ
ਸਰਲ ਬ੍ਰਜਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪਦ, ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਪਿਆਰੇ
मैया मोरी मैं नहिं माखन खायो ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਨਿੱਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ਰਾਰਤ ਤੇ ਯਸ਼ੋਦਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਮਈ ਮੁਸਕਾਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਸ ਨੂੰ ਹਲਕੇ ਤੇ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਗਾਓ। ਇਹ ਮਾਧੁਰਯ ਦਾ ਭਜਨ ਹੈ — ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀਆਂ ਬਾਲ-ਲੀਲਾਵਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਨ ਲਈ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ मैया मोरी मैं नहिं माखन खायो ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ