ಶಿವ ರುದ್ರಾಷ್ಟಕಮ್
शिव रुद्राष्टकम् in Kannada · ಕನ್ನಡ
ನಿಮ್ಮ ಭಾಷೆ/ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಓದಿ
✦ ಅರ್ಥ
ರುದ್ರಾಷ್ಟಕಂ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ತುಲಸೀದಾಸರು ರಚಿಸಿದ ಶಿವನ ಎಂಟು ಶ್ಲೋಕಗಳ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ಣ ಸ್ತುತಿ. ಇದು ನಿರ್ಗುಣ ಬ್ರಹ್ಮದಿಂದ ದೀನ ಭಕ್ತನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶರಣಾಗತಿಯವರೆಗಿನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಸೋಮವಾರ ಮತ್ತು ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ಇದರ ಪಾರಾಯಣ ವಿಶೇಷ ಫಲದಾಯಕವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಮೂಲ & ಕಥೆ
Composed by Goswami Tulsidas · Goswami Tulsidas · 16th century CE
ಶಿವನ ಮೇಲಿನ ತಮ್ಮ ಆಳವಾದ ಭಕ್ತಿಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ತುಲಸೀದಾಸರು ಈ ಅಷ್ಟಕವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಅವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ರಾಮ ಭಕ್ತರೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರೂ, ಶಿವನನ್ನು ಪರಮ ಗೌರವದಿಂದ ಕಂಡರು — ರಾಮಚರಿತಮಾನಸದಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ರಾಮನ ಪ್ರಥಮ ಭಕ್ತನೆಂದು ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಅಷ್ಟಕವು ಕೇವಲ ಎಂಟು ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ನಿರಾಕಾರ ತತ್ತ್ವದಿಂದ (ನಿರ್ಗುಣ ಬ್ರಹ್ಮ) ಅತ್ಯಂತ ಆತ್ಮೀಯ ಶರಣಾಗತಿಯವರೆಗಿನ (ದೀನ ಭಕ್ತನ ಮೊರೆ) ಸಂಪೂರ್ಣ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.
✦ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಂತೆ
ಈ ಅಷ್ಟಕದ ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕ — 'ನ ಜಾನಾಮಿ ಯೋಗಂ ಜಪಂ ನೈವ ಪೂಜಾಂ' (ನನಗೆ ಯೋಗ, ಜಪ, ಪೂಜೆ ತಿಳಿಯದು) — ಸಮಸ್ತ ಹಿಂದೂ ಭಕ್ತಿ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗತಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಕ್ತನು ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ನಿಜವಾದ ಹೃದಯದಿಂದ ಹೇಳಿದಾಗ — ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಸಹಾಯಕತೆಯನ್ನು, ಕೇವಲ ದೈವ ಕೃಪೆಯ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಾಗ — ಶಿವನ ರಕ್ಷಣೆ ಅಚಲವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಂತರು, ವಿದ್ವಾಂಸರು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ತುಲಸೀದಾಸರು ತಮ್ಮ ಯುಗದ ಮಹಾ ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿದ್ದರೂ ತಮ್ಮನ್ನು ಏನೂ ತಿಳಿಯದವರೆಂದು ತೋರಿಸಿಕೊಂಡರು — ಏಕೆಂದರೆ ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನ ಈ ವಿನಯದಿಂದಲೇ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ಕೇಳುತ್ತಾ ಪಠಿಸಿ
ಅರ್ಥದೊಂದಿಗೆ ಪೂರ್ಣ ಪಾಠ
ಯಾವುದೇ ಸಾಲನ್ನು ಅಥವಾ ▶ ಬಟನ್ ಒತ್ತಿ ಕೇಳಿ
ನಮಾಮೀಶಮೀಶಾನ ನಿರ್ವಾಣರೂಪಂ ವಿಭುಂ ವ್ಯಾಪಕಂ ಬ್ರಹ್ಮವೇದಸ್ವರೂಪಮ್। ನಿಜಂ ನಿರ್ಗುಣಂ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಂ ನಿರೀಹಂ ಚಿದಾಕಾಶಮಾಕಾಶವಾಸಂ ಭಜೇಽಹಮ್॥
Namamishamishan Nirvanarupam Vibhum Vyapakam Brahmavedasvarupam Nijam Nirgunam Nirvikalpam Nireeham Chidakashamakashvasam Bhajeham
ಅರ್ಥ:ದೇವದೇವನಿಗೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಯಾರ ಸ್ವರೂಪವೇ ಮೋಕ್ಷವೋ. ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ, ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ವೇದಗಳ ಸಾರ. ಸ್ವಯಂಭೂ, ಗುಣಗಳಿಗೆ ಅತೀತ, ಚಿಂತನೆಗೆ ಅತೀತ, ಬಯಕೆಗೆ ಅತೀತ. ಚಿತ್ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಅವನನ್ನು ನಾನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತೇನೆ.
ನಿರಾಕಾರಮೋಂಕಾರಮೂಲಂ ತುರೀಯಂ ಗಿರಾ ಜ್ಞಾನ ಗೋತೀತಮೀಶಂ ಗಿರೀಶಮ್। ಕರಾಲಂ ಮಹಾಕಾಲ ಕಾಲಂ ಕೃಪಾಲಂ ಗುಣಾಗಾರ ಸಂಸಾರಪಾರಂ ನತೋಽಹಮ್॥
Nirakaramonkaramulam Turiyam Gira Gyana Goteetameesha Girisham Karalam Mahakala Kalam Kripalam Gunagara Sansaraparam Natoham
ಅರ್ಥ:ನಿರಾಕಾರ, ಓಂಕಾರದ ಮೂಲ, ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸ್ಥಿತಿ (ತುರೀಯ). ಮಾತು, ಜ್ಞಾನ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಅತೀತ — ಗಿರೀಶ (ಪರ್ವತಗಳ ಒಡೆಯ). ಭಯಂಕರನಾದರೂ ಕರುಣಾಮಯ, ಸ್ವಯಂ ಮಹಾಕಾಲ, ಕಾಲಸಂಹಾರಕ. ಸರ್ವಗುಣಗಳ ನೆಲೆಯಾದ, ಲೌಕಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಅತೀತನಾದ ಅವನಿಗೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ.
ತುಷಾರಾದ್ರಿ ಸಂಕಾಶ ಗೌರಂ ಗಭೀರಂ ಮನೋಭೂತ ಕೋಟಿಪ್ರಭಾ ಶ್ರೀ ಶರೀರಮ್। ಸ್ಫುರನ್ಮೌಲಿ ಕಲ್ಲೋಲಿನೀ ಚಾರುಗಂಗಾ ಲಸದ್ಭಾಲಬಾಲೇನ್ದು ಕಣ್ಠೇ ಭುಜಂಗಾ॥
Tusharadri Sankasha Gauram Gambhiram Manobhuta Kotiprabha Shri Shariram Sfuranmauli Kallolini Charuganga Lasat Bhalabaalendu Kanthe Bhujanga
ಅರ್ಥ:ಹಿಮಪರ್ವತದಂತೆ ಬಿಳಿಯಾದವನು, ಗಂಭೀರ, ಆಳವಾದವನು. ಅವನ ದಿವ್ಯದೇಹ ಕೋಟಿ ಮನ್ಮಥರ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಂದರ ಗಂಗೆ ಅವನ ಶಿರಸ್ಸಿನಿಂದ ಧುಮುಕುತ್ತಾಳೆ. ಅರ್ಧಚಂದ್ರ ಅವನ ಹಣೆಯನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಸರ್ಪಗಳು ಅವನ ಕಂಠವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತವೆ.
ಚಲತ್ಕುಣ್ಡಲಂ ಭ್ರೂಸುನೇತ್ರಂ ವಿಶಾಲಂ ಪ್ರಸನ್ನಾನನಂ ನೀಲಕಣ್ಠಂ ದಯಾಲಮ್। ಮೃಗಾಧೀಶಚರ್ಮಾಮ್ಬರಂ ಮುಣ್ಡಮಾಲಂ ಪ್ರಿಯಂ ಶಂಕರಂ ಸರ್ವನಾಥಂ ಭಜಾಮಿ॥
Chalakundalam Bhrusunetram Vishalam Prasannaananam Neelakantham Dayalam Mrigadhishcharmambaram Mundamalam Priyam Shankaram Sarvanatham Bhajami
ಅರ್ಥ:ತೂಗುವ ಕರ್ಣಕುಂಡಲಗಳೊಂದಿಗೆ, ಸುಂದರ ಹುಬ್ಬುಗಳೊಂದಿಗೆ, ವಿಶಾಲ ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ. ಪ್ರಶಾಂತ ಮುಖದೊಂದಿಗೆ, ನೀಲಕಂಠದೊಂದಿಗೆ, ಕರುಣಾಮಯ ಸ್ವಭಾವದೊಂದಿಗೆ. ಸಿಂಹಚರ್ಮ, ಕಪಾಲಮಾಲೆ ಧರಿಸಿ. ಸರ್ವರ ಒಡೆಯನಾದ ಪ್ರಿಯ ಶಂಕರನನ್ನು ನಾನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಪ್ರಚಣ್ಡಂ ಪ್ರಕೃಷ್ಟಂ ಪ್ರಗಲ್ಭಂ ಪರೇಶಂ ಅಖಣ್ಡಂ ಅಜಂ ಭಾನುಕೋಟಿಪ್ರಕಾಶಮ್। ತ್ರಯಃ ಶೂಲನಿರ್ಮೂಲನಂ ಶೂಲಪಾಣಿಂ ಭಜೇಽಹಂ ಭವಾನೀಪತಿಂ ಭಾವಗಮ್ಯಮ್॥
Prachandam Prakrishtam Pragalbham Paresham Akhandam Ajam Bhanukotiprakasham Trayah Shulanirmoolanam Shulapanim Bhajeham Bhavanipatim Bhavagamyam
ಅರ್ಥ:ಉಗ್ರ, ಪರಮ, ಪ್ರಚಂಡ, ಪರಮೇಶ್ವರ. ಅಖಂಡ, ಅಜನ್ಮ, ಕೋಟಿ ಸೂರ್ಯರ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುವವನು. ತನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿನ ತ್ರಿಶೂಲದಿಂದ ಮೂರು ತಾಪಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತೊಗೆಯುವವನು. ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಭವಾನೀಪತಿಯನ್ನು ನಾನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಕಲಾತೀತ ಕಲ್ಯಾಣ ಕಲ್ಪಾನ್ತಕಾರೀ ಸದಾ ಸಜ್ಜನಾನನ್ದದಾತಾ ಪುರಾರೀ। ಚಿದಾನನ್ದಸಂದೋಹ ಮೋಹಾಪಹಾರೀ ಪ್ರಸೀದ ಪ್ರಸೀದ ಪ್ರಭೋ ಮನ್ಮಥಾರೀ॥
Kalaateeta Kalyana Kalpantakari Sada Sajjanananddadata Purari Chidanandasandoha Mohaphari Praseeda Praseeda Prabho Manmathari
ಅರ್ಥ:ಕಾಲಾತೀತ, ಮಂಗಳಕರ, ಸೃಷ್ಟಿಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಹಾರಕ. ಸಜ್ಜನರಿಗೆ ಸದಾ ಆನಂದ ನೀಡುವವನು, ತ್ರಿಪುರ ಸಂಹಾರಕ. ಆನಂದ-ಚೈತನ್ಯದ ಪುಂಜ, ಮೋಹವನ್ನು ತೊಲಗಿಸುವವನು. ಪ್ರಸನ್ನನಾಗು, ಪ್ರಸನ್ನನಾಗು, ಓ ಪ್ರಭೂ, ಕಾಮಸಂಹಾರಕ.
ನ ಯಾವದ್ ಉಮಾನಾಥ ಪಾದಾರವಿನ್ದಂ ಭಜನ್ತೀಹ ಲೋಕೇ ಪರೇ ವಾ ನರಾಣಾಮ್। ನ ತಾವತ್ಸುಖಂ ಶಾನ್ತಿ ಸನ್ತಾಪನಾಶಂ ಪ್ರಸೀದ ಪ್ರಭೋ ಸರ್ವಭೂತಾಧಿವಾಸಮ್॥
Na Yavad Umanatha Padaaravindam Bhajantiha Loke Pare Va Naranaam Na Tavatsukham Shanti Santapanasham Praseeda Prabho Sarvabhutadhivasam
ಅರ್ಥ:ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಾಗಲಿ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಾಗಲಿ ಜನರು ಉಮಾಪತಿಯ ಪಾದಕಮಲಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸದ ತನಕ, ಅವರಿಗೆ ಸುಖವೂ, ಶಾಂತಿಯೂ, ದುಃಖದ ಅಂತ್ಯವೂ ಸಿಗದು. ಪ್ರಸನ್ನನಾಗು, ಓ ಸರ್ವಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವ ಪ್ರಭೂ.
ನ ಜಾನಾಮಿ ಯೋಗಂ ಜಪಂ ನೈವ ಪೂಜಾಂ ನತೋಽಹಂ ಸದಾ ಸರ್ವದಾ ಶಮ್ಭು ತುಭ್ಯಮ್। ಜರಾ ಜನ್ಮ ದುಃಖೌಘ ತಾತಪ್ಯಮಾನಂ ಪ್ರಭೋ ಪಾಹಿ ಆಪನ್ನಮಾಮೀಶ ಶಮ್ಭೋ॥
Na Janami Yogam Japam Naiva Poojam Natoham Sada Sarvada Shambhu Tubhyam Jara Janma Duhkhaugha Tatapyamanam Prabho Pahi Aapannamameesh Shambho
ಅರ್ಥ:ನನಗೆ ಯೋಗ ತಿಳಿಯದು, ಜಪ ತಿಳಿಯದು, ಪೂಜೆಯೂ ತಿಳಿಯದು. ನಾನು ಕೇವಲ ನಿನ್ನನ್ನೇ ಸದಾ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಓ ಶಂಭೂ. ಮುಪ್ಪು, ಜನ್ಮ, ದುಃಖಗಳ ತಾಪದಿಂದ ಉರಿಯುತ್ತಾ — ಓ ಪ್ರಭೂ, ಈ ಅಸಹಾಯಕನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು, ಓ ಈಶಾ, ಓ ಶಂಭೋ!
ಪದ-ಪದ ಅರ್ಥ
ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಕೇಳಲು ಯಾವುದೇ ಪದವನ್ನು ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ
शिव रुद्राष्टकम् ಪಾರಾಯಣದ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು
ತುಲಸೀದಾಸರಿಂದ ರಚಿತ — ಶಿವನ ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರ ಸ್ತುತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು
ಎಂಟನೇ ಶ್ಲೋಕ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶರಣಾಗತಿ: 'ನನಗೆ ಏನೂ ತಿಳಿಯದು — ಕೇವಲ ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು'
ಶಿವನನ್ನು ಪರಮ ತತ್ತ್ವದಿಂದ (ನಿರ್ಗುಣ) ಅತ್ಯಂತ ಆತ್ಮೀಯ ರೂಪದವರೆಗೆ (ಶಂಭೋ) ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ
ಸೋಮವಾರದ ಪೂಜೆಗೆ ಮತ್ತು ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ
ಪ್ರತಿ ಶ್ಲೋಕವೂ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಗಾಢಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ — ವಿಸ್ಮಯದಿಂದ ಪ್ರೇಮ, ನಂತರ ಶರಣಾಗತಿಯವರೆಗೆ
ಕೊನೆಯ ಮೊರೆ 'ಪ್ರಭೋ ಪಾಹಿ' (ಪ್ರಭು, ರಕ್ಷಿಸು) ಹೃದಯ ಮುಟ್ಟುವ ನಿಷ್ಕಪಟ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ
शिव रुद्राष्टकम् ಪಾರಾಯಣ ವಿಧಿ
ಈ ಅಷ್ಟಕವನ್ನು ಆಳವಾದ ಭಾವದಿಂದ ಪಠಿಸಬೇಕು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತುಲಸೀದಾಸರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಶರಣಾಗುವ ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು. ಶಿವಲಿಂಗ ಅಥವಾ ಚಿತ್ರದ ಮುಂದೆ ಕುಳಿತು, ದೀಪ ಬೆಳಗಿಸಿ, ಪ್ರತಿ ಶ್ಲೋಕದ ಅರ್ಥವೂ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುವಂತೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಪಠಿಸಿ. ತಾತ್ತ್ವಿಕ ವರ್ಣನೆಯಿಂದ ಆತ್ಮೀಯ ಶರಣಾಗತಿಯವರೆಗಿನ ಈ ಪಯಣ ಭಕ್ತನ ಮಾರ್ಗದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವೇ.
ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
ಇವನ್ನೂ ಓದಿ
ॐ
ಪೂರ್ಣ शिव रुद्राष्टकम्ವನ್ನು ಶ್ಲೋಕ-ಶ್ಲೋಕ ಅರ್ಥದೊಂದಿಗೆ ಓದಿ, ಅಥವಾ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪವಿತ್ರ ಪಾಠಗಳನ್ನು ನೋಡಿ