శివ రుద్రాష్టకమ్
Shiva Rudra Ashtakam in Telugu · తెలుగు
మీ భాష/లిపిలో చదవండి
✦ అర్థం
రుద్రాష్టకం గోస్వామి తులసీదాస్ రచించిన శివుని ఎనిమిది శ్లోకాల భక్తిపూర్ణ స్తుతి. ఇది నిర్గుణ బ్రహ్మం నుండి దీన భక్తుని సంపూర్ణ శరణాగతి వరకు సాగే ఆధ్యాత్మిక యాత్రను చిత్రిస్తుంది. సోమవారం, మహాశివరాత్రి నాడు దీని పారాయణం విశేష ఫలప్రదంగా భావిస్తారు.
మూలం & కథ
Composed by Goswami Tulsidas · Goswami Tulsidas · 16th century CE
తులసీదాస్ ఈ అష్టకాన్ని శివుని పట్ల తన గాఢ భక్తి వ్యక్తీకరణగా రచించారు. ఆయన ప్రధానంగా రామ భక్తుడిగా ప్రసిద్ధి చెందినా, శివుని పరమ గౌరవంతో చూసేవారు — రామచరితమానస్లో శివుడిని రాముని ప్రథమ భక్తుడిగా చిత్రించారు. ఈ అష్టకం కేవలం ఎనిమిది శ్లోకాలలో అత్యంత నిరాకార తత్త్వం (నిర్గుణ బ్రహ్మం) నుండి అత్యంత ఆత్మీయ శరణాగతి (దీన భక్తుని ఆర్తి) వరకు సంపూర్ణ ఆధ్యాత్మిక యాత్రను ప్రతిబింబిస్తుంది.
✦ శాస్త్రాలలో చెప్పినట్లు
ఈ అష్టకపు చివరి శ్లోకం — 'న జానామి యోగం జపం నైవ పూజాం' (నాకు యోగం, జపం, పూజ తెలియవు) — హిందూ భక్తి సాహిత్యమంతటిలో శరణాగతికి అత్యంత శక్తివంతమైన వ్యక్తీకరణగా పరిగణిస్తారు. భక్తుడు ఈ మాటలను నిజమైన హృదయంతో అన్నప్పుడు — తన పూర్ణ నిస్సహాయతను, కేవలం దైవ కృపపై ఆధారపడటాన్ని అంగీకరిస్తూ — శివుని రక్షణ అచంచలమవుతుందని సంతులు, పండితులు బోధిస్తారు. తులసీదాస్ తన యుగపు మహా పండితుడైనా తనను ఏమీ తెలియనివాడిగా చూపించుకున్నారు — ఎందుకంటే నిజమైన జ్ఞానం ఈ వినయంతోనే మొదలవుతుంది.
వింటూ పఠించండి
అర్థంతో పూర్తి పాఠం
ఏ పంక్తిపైన అయినా లేదా ▶ బటన్పై తాకి వినండి
నమామీశమీశాన నిర్వాణరూపం విభుం వ్యాపకం బ్రహ్మవేదస్వరూపమ్। నిజం నిర్గుణం నిర్వికల్పం నిరీహం చిదాకాశమాకాశవాసం భజేఽహమ్॥
Namamishamishan Nirvanarupam Vibhum Vyapakam Brahmavedasvarupam Nijam Nirgunam Nirvikalpam Nireeham Chidakashamakashvasam Bhajeham
అర్థం:దేవదేవునికి నేను నమస్కరిస్తాను, ఎవరి స్వరూపమే మోక్షమో. సర్వవ్యాపి, బ్రహ్మ మరియు వేదాల సారం. స్వయంభూ, గుణాలకు అతీతుడు, ఆలోచనకు అతీతుడు, కోరికకు అతీతుడు. చిత్ఆకాశంలో నివసించే, ఆకాశంలో వసించే ఆయనను నేను ఆరాధిస్తాను.
నిరాకారమోంకారమూలం తురీయం గిరా జ్ఞాన గోతీతమీశం గిరీశమ్। కరాలం మహాకాల కాలం కృపాలం గుణాగార సంసారపారం నతోఽహమ్॥
Nirakaramonkaramulam Turiyam Gira Gyana Goteetameesha Girisham Karalam Mahakala Kalam Kripalam Gunagara Sansaraparam Natoham
అర్థం:నిరాకారుడు, ఓంకార మూలం, చైతన్యపు నాల్గవ స్థితి (తురీయం). వాక్కు, జ్ఞానం, ఇంద్రియాలకు అతీతుడు — గిరీశుడు (పర్వతాల ప్రభువు). భయంకరుడైనా కరుణామయుడు, స్వయం మహాకాలుడు, కాలసంహారకుడు. సర్వగుణాల నిలయమైన, లౌకిక అస్తిత్వానికి అతీతుడైన ఆయనకు నేను నమస్కరిస్తాను.
తుషారాద్రి సంకాశ గౌరం గభీరం మనోభూత కోటిప్రభా శ్రీ శరీరమ్। స్ఫురన్మౌలి కల్లోలినీ చారుగంగా లసద్భాలబాలేన్దు కణ్ఠే భుజంగా॥
Tusharadri Sankasha Gauram Gambhiram Manobhuta Kotiprabha Shri Shariram Sfuranmauli Kallolini Charuganga Lasat Bhalabaalendu Kanthe Bhujanga
అర్థం:మంచుకొండవలె తెల్లనివాడు, గంభీరుడు, లోతైనవాడు. ఆయన దివ్యదేహం కోట్ల మన్మథుల కాంతితో ప్రకాశిస్తుంది. అందమైన గంగ ఆయన శిరస్సు నుండి జాలువారుతుంది. అర్ధచంద్రుడు ఆయన నుదుటిని అలంకరిస్తాడు, సర్పాలు ఆయన కంఠాన్ని అలంకరిస్తాయి.
చలత్కుణ్డలం భ్రూసునేత్రం విశాలం ప్రసన్నాననం నీలకణ్ఠం దయాలమ్। మృగాధీశచర్మామ్బరం ముణ్డమాలం ప్రియం శంకరం సర్వనాథం భజామి॥
Chalakundalam Bhrusunetram Vishalam Prasannaananam Neelakantham Dayalam Mrigadhishcharmambaram Mundamalam Priyam Shankaram Sarvanatham Bhajami
అర్థం:ఊగుతున్న కర్ణకుండలాలతో, అందమైన కనుబొమలతో, విశాల నేత్రాలతో. ప్రశాంత ముఖంతో, నీలకంఠంతో, కరుణామయ స్వభావంతో. సింహచర్మం, కపాలమాల ధరించి. సర్వప్రభువైన ప్రియ శంకరుని నేను ఆరాధిస్తాను.
ప్రచణ్డం ప్రకృష్టం ప్రగల్భం పరేశం అఖణ్డం అజం భానుకోటిప్రకాశమ్। త్రయః శూలనిర్మూలనం శూలపాణిం భజేఽహం భవానీపతిం భావగమ్యమ్॥
Prachandam Prakrishtam Pragalbham Paresham Akhandam Ajam Bhanukotiprakasham Trayah Shulanirmoolanam Shulapanim Bhajeham Bhavanipatim Bhavagamyam
అర్థం:ఉగ్రుడు, పరముడు, ప్రచండుడు, పరమేశ్వరుడు. అఖండుడు, అజన్ముడు, కోట్ల సూర్యుల తేజస్సుతో ప్రజ్వలించేవాడు. తన చేతిలోని త్రిశూలంతో మూడు తాపాలను పెకలించేవాడు. భక్తి ద్వారా లభించే భవానీపతిని నేను ఆరాధిస్తాను.
కలాతీత కల్యాణ కల్పాన్తకారీ సదా సజ్జనానన్దదాతా పురారీ। చిదానన్దసందోహ మోహాపహారీ ప్రసీద ప్రసీద ప్రభో మన్మథారీ॥
Kalaateeta Kalyana Kalpantakari Sada Sajjanananddadata Purari Chidanandasandoha Mohaphari Praseeda Praseeda Prabho Manmathari
అర్థం:కాలాతీతుడు, మంగళకరుడు, సృష్టి అంతంలో సంహారకుడు. సజ్జనులకు సదా ఆనందమిచ్చేవాడు, త్రిపుర సంహారకుడు. ఆనంద-చైతన్య పుంజం, మోహాన్ని తొలగించేవాడు. ప్రసన్నుడవు కమ్ము, ప్రసన్నుడవు కమ్ము, ఓ ప్రభూ, కామసంహారకా.
న యావద్ ఉమానాథ పాదారవిన్దం భజన్తీహ లోకే పరే వా నరాణామ్। న తావత్సుఖం శాన్తి సన్తాపనాశం ప్రసీద ప్రభో సర్వభూతాధివాసమ్॥
Na Yavad Umanatha Padaaravindam Bhajantiha Loke Pare Va Naranaam Na Tavatsukham Shanti Santapanasham Praseeda Prabho Sarvabhutadhivasam
అర్థం:ఈ లోకంలోనైనా పరలోకంలోనైనా ప్రజలు ఉమాపతి పాదపద్మాలను పూజించనంత వరకు, వారికి సుఖమూ, శాంతీ, దుఃఖనివారణా దొరకవు. ప్రసన్నుడవు కమ్ము, ఓ సర్వభూతాలలో నివసించే ప్రభూ.
న జానామి యోగం జపం నైవ పూజాం నతోఽహం సదా సర్వదా శమ్భు తుభ్యమ్। జరా జన్మ దుఃఖౌఘ తాతప్యమానం ప్రభో పాహి ఆపన్నమామీశ శమ్భో॥
Na Janami Yogam Japam Naiva Poojam Natoham Sada Sarvada Shambhu Tubhyam Jara Janma Duhkhaugha Tatapyamanam Prabho Pahi Aapannamameesh Shambho
అర్థం:నాకు యోగం తెలియదు, జపం తెలియదు, పూజైనా తెలియదు. నేను కేవలం నిన్నే సదా శాశ్వతంగా నమస్కరిస్తాను, ఓ శంభూ. ముసలితనం, జన్మ, దుఃఖాల తాపాలతో మండుతూ — ఓ ప్రభూ, ఈ నిస్సహాయుని రక్షించు, ఓ ఈశా, ఓ శంభో!
పదం-పదం అర్థం
ఉచ్చారణ వినడానికి ఏ పదంపైన అయినా క్లిక్ చేయండి
Shiva Rudra Ashtakam పారాయణ ప్రయోజనాలు
తులసీదాస్ రచించినది — శివుని అత్యంత గంభీరమైన స్తుతులలో ఒకటి
ఎనిమిదవ శ్లోకం సంపూర్ణ శరణాగతి: 'నాకు ఏమీ తెలియదు — కేవలం నన్ను రక్షించు'
శివుని పరమ తత్త్వం (నిర్గుణం) నుండి అత్యంత ఆత్మీయ రూపం (శంభో) వరకు వర్ణన
సోమవార పూజకు, మహాశివరాత్రికి అత్యంత శక్తివంతమైనది
ప్రతి శ్లోకం భక్తిని గాఢం చేస్తుంది — విస్మయం నుండి ప్రేమ, ఆపై శరణాగతి వరకు
చివరి విన్నపం 'ప్రభో పాహి' (ప్రభూ, రక్షించు) హృదయాన్ని కదిలించే నిష్కల్మష ప్రార్థన
Shiva Rudra Ashtakam పారాయణ విధి
ఈ అష్టకాన్ని గాఢమైన భావంతో పఠించాలి, ముఖ్యంగా తులసీదాస్ సంపూర్ణంగా శరణాగతి చేసే చివరి శ్లోకాన్ని. శివలింగం లేదా చిత్రం ముందు కూర్చుని, దీపం వెలిగించి, ప్రతి శ్లోకపు అర్థం హృదయంలోకి దిగేలా నెమ్మదిగా పఠించండి. తాత్త్విక వర్ణన నుండి ఆత్మీయ శరణాగతికి సాగే ఈ ప్రయాణం భక్తుని మార్గానికి ప్రతిబింబమే.
తరచూ అడిగే ప్రశ్నలు
ఇవి కూడా చదవండి
ॐ
పూర్తి Shiva Rudra Ashtakamను శ్లోకం-శ్లోకం అర్థంతో చదవండి, లేదా మరిన్ని పవిత్ర పాఠాలు చూడండి