ಶಿವ ತಾಂಡವ ಸ್ತೋತ್ರಮ್

ಅರ್ಥ:ಆತನ ಜಟೆಯ ದಟ್ಟ ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಹರಿಯುವ ಪವಿತ್ರ ಗಂಗೆಯ ಧಾರೆ ನೆಲವನ್ನು ಪಾವನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ಕೊರಳಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಸರ್ಪಮಾಲೆ ತೂಗುತ್ತಿದೆ. 'ಡಮಡ್-ಡಮಡ್-ಡಮಡ್' ಎಂದು ಢಮರು ಬಾರಿಸುತ್ತಾ ಶಿವನು ಉಗ್ರ ತಾಂಡವ ಮಾಡಿದನು — ಆತನು ನಮಗೆ ಮಂಗಳವನ್ನು ಪ್ರಸಾದಿಸಲಿ.

ಅರ್ಥ:ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಪ್ರತಿಕ್ಷಣ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುತ್ತದೆ — ಯಾರ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಜಟೆಯಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯ ಗಂಗೆ ಸುಳಿಯುತ್ತದೋ, ಯಾರ ಹಣೆಯಲ್ಲಿ 'ಧಗದ್-ಧಗದ್-ಧಗದ್' ಎಂದು ಬೆಂಕಿ ಉರಿಯುತ್ತದೋ, ಯಾರು ಚಂದ್ರಕಲೆಯನ್ನು ಶಿರೋಭೂಷಣವಾಗಿ ಧರಿಸಿದ್ದಾರೋ.

ಅರ್ಥ:ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ದಿಗಂಬರ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಆನಂದ ಕಾಣಲಿ — ಪರ್ವತರಾಜ ಪುತ್ರಿ (ಪಾರ್ವತಿ) ಪ್ರಿಯ ಸಖ, ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಆನಂದಿಸುವವನು, ಯಾರ ಕರುಣಾಪೂರ್ಣ ಓರೆನೋಟ ಅತಿ ಭಯಂಕರ ಆಪತ್ತುಗಳನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೋ.

ಅರ್ಥ:ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪೋಷಕನಾದ ಶಿವನಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಅದ್ಭುತ ಆನಂದ ಹೊಂದಲಿ — ಆತನ ಜಟೆಯಲ್ಲಿನ ಮಣಿಫಣ ಕಂದು ಸರ್ಪಗಳ ಕಾಂತಿ ದಿಕ್ಕುಗಳ ಮುಖಗಳನ್ನು ಕದಂಬ-ಕುಂಕುಮ ಲೇಪನದಂತೆ ಬಳಿಯುತ್ತದೆ, ಆನೆಯ ಚರ್ಮ ಆತನ ಹೊಳೆಯುವ ಮೇಲುಡುಗೆ.

ಅರ್ಥ:ಶಿವನು ನಮಗೆ ಶಾಶ್ವತ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಪ್ರಸಾದಿಸಲಿ — ಇಂದ್ರಾದಿ ನಮಿಸುವ ದೇವತೆಗಳ ಶಿರಸ್ಸುಗಳಿಂದ ಬೀಳುವ ಪುಷ್ಪಧೂಳಿಯಿಂದ ಆತನ ಪಾದಪೀಠ ಬೂದಿಬಣ್ಣವಾಗಿದೆ, ಆತನ ಜಟೆಯನ್ನು ಸರ್ಪರಾಜ ಬಂಧಿಸಿದ್ದಾನೆ, ಚಕೋರದ ಮಿತ್ರ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಶಿಖರವಾಗಿ ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ.

ಅರ್ಥ:ಶಿವನ ಜಟಾಜೂಟ ನಮಗೆ ಮಹಾ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಸಾದಿಸಲಿ — ಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಉರಿಯುವ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಪಂಚಸಾಯಕ ಕಾಮನನ್ನು ಕುಡಿದವನು, ಯಾರ ಮುಂದೆ ದೇವಪ್ರಭು ನಮಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅಮೃತ ಕಿರಣ ಚಂದ್ರಕಲೆಯಿಂದ ಅಲಂಕೃತನು.

ಅರ್ಥ:ತ್ರಿನೇತ್ರ ಶಿವನಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಆನಂದ — ಪಾರ್ವತಿಯ ವಕ್ಷಸ್ಥಲದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರ ರಚಿಸಿದ ಏಕೈಕ ಶಿಲ್ಪಿ, ಯಾರ ಭಯಂಕರ ಹಣೆಯ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಉಗ್ರ ಪಂಚಸಾಯಕ ಕಾಮ ಆಹುತಿಯಾಗಿ ಅರ್ಪಿತನಾದನೋ.

ಅರ್ಥ:ಶಿವನು ನಮಗೆ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಪ್ರಸಾದಿಸಲಿ — ಯಾರ ಕಂಠ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯ ನವಮೇಘ ಸಮೂಹದಂತೆ ಶ್ಯಾಮಲವೋ, ಯಾರು ಗಂಗೆಯನ್ನೂ ಆನೆಚರ್ಮವನ್ನೂ ಧರಿಸಿದ್ದಾರೋ, ಚಂದ್ರನ ಆಶ್ರಯ, ಲೋಕಭಾರ ಹೊರುವವನು.

ಅರ್ಥ:ಶಿವನನ್ನು ನಾನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತೇನೆ — ಯಾರ ಕಂಠ ಅರಳಿದ ನೀಲಕಮಲದಂತೆ, ವಿಶ್ವಾಂಧಕಾರದಂತೆ ಶ್ಯಾಮಲವೋ; ಕಾಮ, ತ್ರಿಪುರ, ಸಂಸಾರ, ದಕ್ಷಯಜ್ಞ, ಗಜಾಸುರ, ಅಂಧಕಾಸುರ, ಕೊನೆಗೆ ಯಮನನ್ನೂ (ಮೃತ್ಯು) ಸಂಹರಿಸಿದವನು.

ಅರ್ಥ:ಸರ್ವಮಂಗಳ ಸಮಸ್ತ ಕಲೆಗಳ ಅರಳಿದ ಪುಷ್ಪದ ಮಧುರ ಅಮೃತ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಕುಡಿಯುವ ಭ್ರಮರವಾದ ಶಿವನನ್ನು ನಾನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತೇನೆ — ಕಾಮ, ತ್ರಿಪುರ, ಭವ, ಯಜ್ಞ, ಗಜಾಸುರ, ಅಂಧಕಾಸುರ ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಿದವನು, ಮೃತ್ಯುವನ್ನೇ ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಿದವನು.

ಅರ್ಥ:ಉಗ್ರ ತಾಂಡವ ಮಾಡುವ ಶಿವನು ವಿಜಯಿಯಾಗಲಿ — ಸುರುಳಿಸುಳಿಯುವ ಸರ್ಪಗಳ ಬುಸುಗುಟ್ಟುವಿಕೆ, ಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಯಂಕರ ಬೆಂಕಿಯ ನಡುವೆ, ಎತ್ತರದ ಮೃದಂಗದ 'ಧಿಮಿದ್-ಧಿಮಿದ್' ಮಂಗಳ ತಾಳಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ.

ಅರ್ಥ:ಕಲ್ಲಿನ ಹಾಸಿಗೆಯನ್ನೂ ರತ್ನಶಯ್ಯೆಯನ್ನೂ, ಸರ್ಪವನ್ನೂ ಮುತ್ತಿನ ಮಾಲೆಯನ್ನೂ, ಜಲ್ಲಿಯನ್ನೂ ಬೆಲೆಬಾಳುವ ರತ್ನಗಳನ್ನೂ, ಮಿತ್ರನನ್ನೂ ಶತ್ರುವನ್ನೂ, ಹುಲ್ಲುಕಡ್ಡಿಯನ್ನೂ ಕಮಲನಯನ ಸುಂದರಿಯನ್ನೂ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಜೆಯನ್ನೂ ಮಹಾ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯನ್ನೂ ಸಮದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾ — ನಾನು ಸದಾಶಿವನನ್ನು ಯಾವಾಗ ಆರಾಧಿಸುವೆನು?

ಅರ್ಥ:ಗಂಗಾ ತೀರದ ಪೊದೆಗಳ ನಡುವೆ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾ, ದುರ್ಬುದ್ಧಿ ಬಿಟ್ಟು, ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಸದಾ ಅಂಜಲಿ ಧರಿಸಿ, ಚಂಚಲ ಕಣ್ಣುಗಳು ಪವಿತ್ರವಾಗಿ, 'ಶಿವ' ಮಂತ್ರವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾ — ನಾನು ಯಾವಾಗ ನಿಜವಾಗಿ ಸುಖಿಯಾಗುವೆನು?

ಅರ್ಥ:ಈ ಉತ್ತಮೋತ್ತಮ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನ ಪಠಿಸುತ್ತಾ, ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ, ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾ ಮನುಷ್ಯ ನಿರಂತರ ಪವಿತ್ರನಾಗಿ ಹರ ಮತ್ತು ಗುರುವಿನಲ್ಲಿ ಗಾಢ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಶೀಘ್ರ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಬೇರೆ ದಾರಿಯಿಲ್ಲ — ಶಂಕರನ ಧ್ಯಾನ ದೇಹಧಾರಿಗಳ ಮೋಹವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಹೋಗಲಾಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಅರ್ಥ:ಯಾರು ಪ್ರದೋಷ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಶಂಭುವಿನ ಪೂಜೆ ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ ದಶಮುಖ ರಾವಣ ರಚಿಸಿದ ಈ ಗೀತೆಯನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾರೋ — ಅವರಿಗೆ ಶಂಭು ರಥ, ಗಜ, ಅಶ್ವ ಸಹಿತ ಸ್ಥಿರ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು (ಸಂಪತ್ತು) ಸದಾ ಪ್ರಸಾದಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಅರ್ಥ:ಈ ರೀತಿ ದಶಮುಖ ರಾವಣ ರಚಿಸಿದ ಶ್ರೀ ಶಿವತಾಂಡವ ಸ್ತೋತ್ರ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಯಿತು.