ਬਾਲਾਤ੍ਰਿਪੁਰਸੁਨ੍ਦਰੀ ਧ੍ਯਾਨ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮ੍
ବାଲାତ୍ରିପୁରସୁନ୍ଦରୀ ଧ୍ୟାନ ସ୍ତୋତ୍ରମ୍ in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
ਇਹ ਬਾਲਾਤ੍ਰਿਪੁਰਸੁੰਦਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧਿਆਨ-ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ — 'ਬਾਲਾ', ਪਰਮ ਦੇਵੀ ਲਲਿਤਾ ਤ੍ਰਿਪੁਰਸੁੰਦਰੀ ਦਾ ਨਵਯੌਵਨਾ (ਨੌ ਸਾਲ ਦਾ) ਰੂਪ, ਸ਼੍ਰੀਵਿਦਿਆ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੇਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਰੁਣ-ਵਰਨ, ਲਾਲ ਕਿਰਨਾਂ ਖਿਲਾਰਦੀ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜਪਮਾਲਾ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕ ਤਥਾ ਅਭਯ ਅਤੇ ਵਰ ਮੁਦ੍ਰਾਵਾਂ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਖਿੜੇ ਚਿੱਟੇ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਨਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਲਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਜਾਪ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਪਾਸਕ ਦੇਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਸਕੇ, ਅਤੇ ਇਹ 'ਨਿਤਯਕਲਿਆਣਸ਼ੀਲਾ ਬਾਲਾ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰੇ' ਇਸ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Traditional Sri Vidya / Shakta dhyana verse (used in Bala upasana and Tantric manuals) · Traditional (anonymous, within the Sri Vidya tradition) · Classical / Medieval
ਸ਼੍ਰੀਵਿਦਿਆ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਹਰ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਇੱਕ ਧਿਆਨ-ਸ਼ਲੋਕ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ — ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਚਿਤ੍ਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਪਾਸਕ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰ ਸਕੇ। ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ, 'ਅਰੁਣ-ਕਿਰਣ-ਜਾਲੈਃ', ਲਲਿਤਾ ਦੇ ਨਵਯੌਵਨਾ ਰੂਪ ਬਾਲਾਤ੍ਰਿਪੁਰਸੁੰਦਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਧਿਆਨ ਹੈ। ਬਾਲਾ ਅਕਸਰ ਸ਼੍ਰੀਵਿਦਿਆ ਦੀਖਿਅਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਰੂਪ ਹੈ; ਸੌਮਯ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਉਹ ਜਪਮਾਲਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਭਯ ਅਤੇ ਵਰ ਮੁਦ੍ਰਾਵਾਂ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਤਾਂਤਰਿਕ ਪੂਜਾ-ਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਸਤ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਬਾਲਾ ਦੇ ਜਾਪ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਲ-ਦੇਵੀ ਬਾਲਾ ਸੱਚੀ ਅਤੇ ਸਰਲ ਭਗਤੀ ਦਾ ਉੱਤਰ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਲਦੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ — ਕਿ ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇਸ ਧਿਆਨ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਭਯ-ਮੁਦ੍ਰਾ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਡਰ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ 'ਨਿਤਯ-ਕਲਿਆਣ-ਸ਼ੀਲਾ' ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਹੀ ਨਿਰੰਤਰ ਕਲਿਆਣਮਯ ਹੈ।
ਮੰਤਰ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਅਰੁਣਕਿਰਣਜਾਲੈਃ ਰਞ੍ਜਿਤਾਸ਼ਾਵਕਾਸ਼ਾ ਵਿਧ੍ਰਿਤਜਪਵਟੀਕਾ ਪੁਸ੍ਤਕਾਭੀਤਿਹਸ੍ਤਾ । ਇਤਰਕਰਵਰਾਢ੍ਯਾ ਫੁਲ੍ਲਕਹ੍ਲਾਰਸਂਸ੍ਥਾ ਨਿਵਸਤੁ ਹ੍ਰਿਦਿ ਬਾਲਾ ਨਿਤ੍ਯਕਲ੍ਯਾਣਸ਼ੀਲਾ ॥
aruṇa-kiraṇa-jālaiḥ rañjitāśāvakāśā vidhṛta-japa-vaṭīkā pustakābhīti-hastā | itara-kara-varāḍhyā phulla-kahlāra-saṃsthā nivasatu hṛdi bālā nitya-kalyāṇa-śīlā ||
ਅਰਥ:ਬਾਲਾ — ਉਹ ਯੁਵਤੀ ਦੇਵੀ ਜਿਸ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਹੀ ਨਿਤਯ ਕਲਿਆਣਮਯ ਹੈ — ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਨਿਵਾਸ ਕਰੇ: ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਅਰੁਣ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਸਮਸਤ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਵਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਰੰਜਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜਪਮਾਲਾ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕ, ਤਥਾ ਅਭਯ ਅਤੇ ਵਰ ਮੁਦ੍ਰਾਵਾਂ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਪੂਰਨ ਵਿਕਸਿਤ ਸ਼੍ਵੇਤ ਕਹ੍ਲਾਰ (ਕੁਮੁਦ) ਪੁਸ਼ਪ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
ବାଲାତ୍ରିପୁରସୁନ୍ଦରୀ ଧ୍ୟାନ ସ୍ତୋତ୍ରମ୍ ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਜਾਪ ਜਾਂ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਲਾਤ੍ਰਿਪੁਰਸੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਧਿਆਨ (ਧਿਆਨ) ਸ਼ਲੋਕ
ਬਾਲਾ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਲਿਤਾ ਤ੍ਰਿਪੁਰਸੁੰਦਰੀ ਦਾ ਨਵਯੌਵਨਾ ਰੂਪ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਿਦਿਆ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਨਵਦੀਖਿਅਤਾਂ ਲਈ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਪਮਾਲਾ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕ ਭਗਤ ਨੂੰ ਮੰਤਰ-ਸ਼ਕਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਭਯ (ਨਿਰਭੈਤਾ) ਅਤੇ ਵਰ (ਵਰਦਾਨ) ਮੁਦ੍ਰਾਵਾਂ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮਨੋਕਾਮਨਾ-ਪੂਰਤੀ ਦਾ ਵਚਨ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ
'ਨਿਤਯ-ਕਲਿਆਣ-ਸ਼ੀਲਾ' — ਸਦਾ ਕਲਿਆਣਮਯ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੀ — ਵਜੋਂ ਵਰਨਿਤ, ਨਿਰੰਤਰ ਕਲਿਆਣ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰਦੀ ਹੈ
ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਕੰਠਸਥ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸੌਖਾ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਿਮਰਨ ਤਥਾ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਨ ਲਈ ਆਦਰਸ਼
ਬਾਲਾ ਪਾਰੰਪਰਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਆਰੰਭਕਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ
ବାଲାତ୍ରିପୁରସୁନ୍ଦରୀ ଧ୍ୟାନ ସ୍ତୋତ୍ରମ୍ ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਇਹ ਧਿਆਨ-ਸ਼ਲੋਕ ਪੂਜਾ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਬੈਠੋ, ਅਤੇ ਜਾਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੜੋ ਜਿਵੇਂ ਵਰਨਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ — ਅਵਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਭਰਦੀ ਅਰੁਣ ਆਭਾ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜਪਮਾਲਾ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕ, ਨਿਰਭੈਤਾ ਅਤੇ ਵਰਦਾਨ ਦੀਆਂ ਮੁਦ੍ਰਾਵਾਂ, ਚਿੱਟੇ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ। ਮਨ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਨੌ ਵਾਰ ਪੜ੍ਹੋ, ਫਿਰ ਬਾਲਾ ਮੰਤਰ ਦੇ ਜਾਪ ਜਾਂ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧੋ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰੇ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ ବାଲାତ୍ରିପୁରସୁନ୍ଦରୀ ଧ୍ୟାନ ସ୍ତୋତ୍ରମ୍ ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ